ทำไมผู้ใหญ่หลายคนถึงเพิ่งมารู้ตัวว่า ไม่มีภูมิคุ้มกันไวรัสตับอักเสบ B?

เวลาที่ตรวจสุขภาพประจำปีแล้วผลตรวจเลือดออกมาว่า ไม่มีภูมิคุ้มกันไวรัสตับอักเสบชนิดบี หลายคนมักจะตกใจและสงสัยว่า ทั้งที่ตอนเด็กก็เคยฉีดวัคซีนแล้วทำไมตอนนี้ถึงตรวจไม่เจอภูมิฯ เรื่องนี้หมอเจอเคสแบบนี้บ่อยมากครับ ความจริงคือภูมิคุ้มกันจากวัคซีนที่เราได้รับตอนเป็นทารกหรือเด็กเล็กนั้น สามารถลดปริมาณลงตามกาลเวลาจนตรวจไม่พบได้เมื่อเราโตเป็นผู้ใหญ่

ไวรัสตับอักเสบชนิดบีไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลย เพราะเชื้อนี้ติดต่อกันได้ผ่านทางเลือดและสารคัดหลั่ง ซึ่งหากได้รับเชื้อเข้าสู่ร่างกายแล้ว บางคนอาจไม่แสดงอาการอะไรเลย แต่เชื้อแอบไปทำลายตับทีละน้อยจนกลายเป็นตับอักเสบเรื้อรัง ตับแข็ง หรือนำไปสู่มะเร็งตับในอนาคตได้ การตรวจเลือดเช็คภูมิคุ้มกันและการฉีดวัคซีนป้องกันโรคไวรัสตับอักเสบจึงเป็นเกราะป้องกันด่านแรกที่สำคัญมากๆ สำหรับทุกคนในวัยผู้ใหญ่

ใครบ้างที่ควรตรวจเลือดดูภูมิคุ้มกันแล้วรีบไปฉีดวัคซีนเพิ่ม

สำหรับคนที่เกิดก่อนยุคที่ประเทศไทยบรรจุวัคซีนตัวนี้ลงในโปรแกรมฉีดวัคซีนพื้นฐานของเด็กแรกเกิด โอกาสที่จะไม่มีภูมิคุ้มกันเลยนั้นสูงมาก นอกจากนี้ยังมีกลุ่มคนที่หมออยากแนะนำเป็นพิเศษให้ลองเช็คเลือดดูว่ามีภูมิหรือยัง:

• ลูกที่เกิดจากคุณแม่ที่มีเชื้อไวรัสตับอักเสบชนิดบี
• คู่สมรสหรือคนในครอบครัวที่อาศัยอยู่ร่วมบ้านเดียวกันกับผู้ป่วยโรคนี้
• บุคลากรทางการแพทย์และเจ้าหน้าที่ห้องปฏิบัติการที่มีความเสี่ยงสัมผัสเลือด
• ผู้ที่ต้องรับการฟอกไต หรือต้องรับเลือดและส่วนประกอบของเลือดเป็นประจำ
• ผู้ที่มีูมิคุ้มกันบกพร่อง หรือมีโรคประจำตัวเป็นโรคตับเรื้อรัง

ขั้นตอนการฉีดวัคซีนตับอักเสบ B ที่ผู้ใหญ่ต้องรู้

ถ้าผลตรวจเลือดออกมาว่าไม่มีภูมิคุ้มกัน ข่าวดีคือเราสามารถสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาใหม่ได้ด้วยการฉีดวัคซีนครับ โดยโปรแกรมมาตรฐานสำหรับผู้ใหญ่จะแบ่งออกเป็น 3 เข็มหลักๆ เพื่อกระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันได้อย่างเต็มที่และอยู่ได้ยาวนาน

รายละเอียดการนัดหมายฉีดวัคซีน 3 เข็ม

การฉีดวัคซีนตัวนี้ไม่ได้ฉีดเข็มเดียวแล้วจบเหมือนวัคซีนบางชนิด แต่ต้องอาศัยวินัยในการมาตามนัดของแพทย์ตามระยะเวลาที่กำหนด เพื่อให้ระดับภูมิคุ้มกันในร่างกายขึ้นสูงจนสามารถป้องกันโรคได้จริง

• เข็มแรก: วันที่ตกลงเริ่มฉีดวัคซีน
• เข็มที่สอง: ฉีดหลังจากเข็มแรก 1 เดือน
• เข็มที่สาม: ฉีดหลังจากเข็มแรก 6 เดือน

หลังจากรับวัคซีนครบทั้ง 3 เข็มแล้ว ในทางการแพทย์เรามักจะแนะนำให้เจาะเลือดซ้ำอีกครั้งหลังฉีดเข็มสุดท้ายประมาณ 1 ถึง 2 เดือน เพื่อดูว่าร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันขึ้นมาได้ดีแค่ไหน เพราะมีคนบางกลุ่มที่ร่างกายอาจไม่ตอบสนองต่อวัคซีน ซึ่งแพทย์จะได้วางแผนการดูแลต่อไป

ผลข้างเคียงหลังฉีดที่พบได้และวิธีดูแลตัวเองเบื้องต้น

หลังฉีดวัคซีนป้องกันโรคไวรัสตับอักเสบเสร็จเรียบร้อย อาการข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นได้ส่วนใหญ่เป็นอาการเฉพาะที่ธรรมดา เช่น มีอาการปวด บวม แดง หรือตึงบริเวณกล้ามเนื้อต้นแขนที่ฉีด บางคนอาจมีไข้ต่ำๆ ปวดเมื่อยตามตัว หรือรู้สึกอ่อนเพลียเล็กน้อย ซึ่งอาการเหล่านี้มักจะดีขึ้นได้เองภายใน 2 ถึง 3 วัน

วิธีดูแลตัวเองง่ายๆ คือ หากมีอาการปวดตึงแขน สามารถประคบเย็นได้ในวันแรกเพื่อลดอาการบวม และหากมีไข้หรือปวดมากสามารถรับประทานยาพาราเซตามอลเพื่อบรรเทาอาการได้ แต่ถ้าหากมีอาการแพ้รุนแรง เช่น ผื่นขึ้นทั่วตัว แน่นหน้าอก หรือหายใจไม่ออก ควรรีบกลับมาพบแพทย์ทันที

การป้องกันย่อมดี and ง่ายกว่าการรักษาเสมอครับ การลงทุนตรวจเลือดและฉีดวัคซีนให้ครบโดส เป็นการปกป้องสุขภาพตับของเราในระยะยาวให้ปลอดภัยจากโรคร้ายที่อาจเกิดขึ้นได้โดยไม่รู้ตัว