ลูกหายใจแปลกไปหรือเปล่า? ทำความเข้าใจภาวะพร่องออกซิเจนในเด็กเล็กที่พ่อแม่ห้ามมองข้าม

เวลาลูกน้อยไม่สบาย โดยเฉพาะตอนที่เป็นหวัดหรือมีไข้ สิ่งที่ทำให้คนเป็นพ่อเป็นแม่กังวลใจมากที่สุดคงหนีไม่พ้นเรื่องการหายใจ หลายครั้งที่เรานั่งเฝ้าลูกนอน ฟังเสียงลมหายใจเข้าออกด้วยความไม่สบายใจ เพราะกลัวว่าลูกจะหายใจไม่ทัน หมอเข้าใจความรู้สึกนี้ดีครับ วันนี้เรามาคุยกันถึงเรื่องภาวะพร่องออกซิเจนในเด็กเล็ก ซึ่งเป็นเรื่องใกล้ตัวที่สำคัญมาก และถ้าเรารู้ทัน ก็จะช่วยชีวิตลูกน้อยของเราได้ทันท่วงทีครับ

ออกซิเจนในเลือดลดลงแค่ไหนถึงเรียกว่าอันตรายและสังเกตอย่างไรดี

ภาวะพร่องออกซิเจน หรือที่ทางการแพทย์เรียกว่า Hypoxemia คือภาวะที่ร่างกายมีปริมาณออกซิเจนในเลือดต่ำกว่าปกติ ซึ่งในเด็กเล็กนั้นน่ากลัวกว่าผู้ใหญ่ครับ เพราะร่างกายของเขายังพัฒนาไม่เต็มที่ ปอดและทางเดินหายใจมีขนาดเล็ก ทำให้เกิดอาการเหนื่อยหอบและออกซิเจนตกได้ง่ายมากเวลาป่วย

เวลาที่ออกซิเจนในเลือดลดลง เซลล์ต่างๆ ในร่างกายจะเริ่มทำงานได้ไม่ดี โดยเฉพาะสมองและหัวใจ ถ้าปล่อยไว้นานเกินไปอาจเกิดอันตรายรุนแรงถึงชีวิตได้เลยทีเดียวครับ

สัญญาณเตือนภัยเงียบ: อาการแบบไหนที่บอกว่าลูกกำลังขาดออกซิเจน

เด็กเล็กยังบอกเราไม่ได้หว่าเขากำลังหายใจไม่ออก ดังนั้น หน้าที่ของพ่อแม่คือการสังเกตอาการผิดปกติเหล่านี้อย่างใกล้ชิดครับ

• หายใจเร็วกว่าปกติ: ลองสังเกตหน้าอกหรือท้องของลูกดูครับ ถ้าขยับขึ้นลงเร็วจ๋อยผิดปกติ นั่นคือสัญญาณแรก
• ซี่โครงบุ๋มหรือคอ rom บุ๋ม: เวลาลูกหายใจเข้าแล้วเนื้อตัวช่วงใต้ซี่โครงหรือไหปลาร้าบุ๋มลงไปลึก แสดงว่าเขาต้องออกแรงหายใจมากเกินไป
• ริมฝีปาก ปลายเล็บ หรือผิวหนังเริ่มเขียวคล้ำ: อันนี้คือสัญญาณอันตรายขั้นวิกฤต (Cyanosis) แปลว่าเลือดเริ่มขาดออกซิเจนอย่างรุนแรง
• ซึมลง ไม่ยอมกินนม หรือปลุกตื่นยาก: สมองขาดออกซิเจนทำให้เด็กหมดเรี่ยวแรงและง่วงซึมผิดปกติ
• มีเสียงหายใจแปลกๆ: เช่น เสียงครืดคราด เสียงหวีด หรือเสียงหายใจดังลึก

โรคอะไรบ้างที่มักแอบแฝงมาพรากออกซิเจนไปจากปอดของลูก

อาการพร่องออกซิเจนไม่ได้เกิดขึ้นลอยๆ ครับ แต่มักจะมีโรคต้นเหตุที่เป็นตัวการสำคัญ โดยเฉพาะในเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี โรคที่เราพบบ่อยและต้องระวังเป็นพิเศษมีดังนี้ครับ

• โรคหลอดลมฝอยอักเสบ (Bronchiolitis): มักเกิดจากเชื้อไวรัส RSV ทำให้ทางเดินหายใจส่วนปลายบวมอักเสบ มีเสมหะเหนียวข้นจนลมเข้าออกยาก
• โรคปอดบวมหรือปอดอักเสบ (Pneumonia): มีการติดเชื้อในเนื้อปอด ทำให้ถุงลมมีแต่น้ำและหนอง แลกเปลี่ยนออกซิเจนไม่ได้
• โรคหอบหืดกำเริบ (Asthma): หลอดลมตีบเกร็งทำให้ลมหายใจออกลำบาก
• สิ่งแปลกปลอมสำลักเข้าหลอดลม: เช่น ลูกอม เมล็ดถั่ว หรือชิ้นส่วนของเล่นตกลงไปติดทางเดินหายใจ

วิธีดูแลเบื้องต้นที่บ้านและการตัดสินใจพาไปโรงพยาบาลให้ทันเวลา

ถ้าลูกเริ่มมีอาการไอ มีน้ำมูก หรือไข้หวัด สิ่งสำคัญคือการหมั่นสังเกตการหายใจอย่างต่อเนื่องครับ พยายามให้ลูกดื่มน้ำอุ่นบ่อยๆ เพื่อช่วยละลายเสมหะ หากลูกมีเสมหะมากอาจใช้เครื่องพ่นยาตามแพทย์สั่ง หรือใช้ลูกยางแดงดูดน้ำมูกเบาๆ เพื่อเปิดทางเดินหายใจ

แต่ถ้าลูกเริ่มมีอาการหายใจหอบเหนื่อย ซี่โครงบุ๋ม ริมฝีปากเริ่มเขียว หรือซึมลงอย่างเห็นได้ชัด นี่ไม่ใช่เวลาที่จะรอดูอาการที่บ้านอีกต่อไปแล้วครับ ต้องรีบพาไปพบแพทย์ที่ห้องฉุกเฉินทันที เพราะเด็กกลุ่มนี้อาจต้องได้รับออกซิเจนเสริม หรือยาขยายหลอดลมอย่างเร่งด่วน การมาถึงมือหมอเร็วจะช่วยลดความเสี่ยงอันตรายลงได้มากครับ