ลูกหายใจแปลกไปหรือเปล่า: ทำไมภาวะพร่องออกซิเจนในเด็กเล็กถึงอันตรายกว่าที่คิด

ช่วงเวลาที่ลูกน้อยไม่สบาย โดยเฉพาะเวลาที่มีอาการหวัด คัดจมูก หรือหายใจมีเสียงครืดคราด เป็นช่วงเวลาที่คุณพ่อคุณแม่ใจหายที่สุด ยิ่งถ้าสังเกตเห็นว่าลูกหายใจเร็วกว่าปกติ ซี่โครงยุบ หรือริมฝีปากเริ่มคล้ำ ความกังวลใจจะพุ่งสูงขึ้นทันที

ในฐานะหมอเด็ก ผมมักจะย้ำเสมอกว่าระบบทางเดินหายใจของเด็กเล็กโดยเฉพาะทารกนั้นบอบบางมาก กลไกการแลกเปลี่ยนก๊าซในปอดของพวกเขายังพัฒนาไม่เต็มที่เท่าผู้ใหญ่ เมื่อเกิดโรคติดเชื้อทางเดินหายใจ เช่น RSV ไข้หวัดใหญ่ หรือปอดบวม จึงทำให้เกิดภาวะพร่องออกซิเจนได้ง่ายและรวดเร็วมาก การทำความเข้าใจเรื่องความสำคัญของภาวะพร่องออกซิเจนในเด็กเล็กจึงเป็นเกราะ ความสำคัญของภาวะพร่องออกซิเจนใ นการปกป้องลูกรักจากภาวะวิกฤตที่อาจคาดไม่ถึง

ทำความรู้จักภาวะพร่องออกซิเจน: เมื่อออกซิเจนในเลือดลดลงจนน่าห่วง

ภาวะพร่องออกซิเจน หรือที่ในทางการแพทย์เรียกว่า Hypoxemia คือภาวะที่ปริมาณออกซิเจนในกระแสเลือดต่ำกว่าระดับปกติ โดยปกติแล้วค่าความอิ่มตัวของออกซิเจนในเลือดของเด็กควรจะอยู่ที่ประมาณ 95 ถึง 100 เปอร์เซ็นต์ หากลดลงต่ำกว่า 92 เปอร์เซ็นต์เมื่อไหร่ นั่นแปลว่าร่างกายเริ่มส่งสัญญาณเตือนภัยแล้ว

เมื่อออกซิเจนไปเลี้ยงอวัยวะสำคัญต่างๆ เช่น สมอง หัวใจ และตับได้ไม่เพียงพอ เซลล์เหล่านี้จะเริ่มทำงานผิดปกติ สมองของเด็กที่กำลังเติบโตมีความไวต่อการขาดออกซิเจนสูงมาก หากปล่อยทิ้งไว้นานเกินไปโดยไม่ได้รับการช่วยเหลือ อาจส่งผลกระทบต่อพัฒนาการทางสมอง หรือในเคสที่รุนแรงอาจอันตรายถึงชีวิตได้ในเวลาอันรวดเร็ว

สังเกตอย่างไรว่าลูกกำลังขาดออกซิเจน

เด็กเล็กยังบอกเราไม่ได้ว่า แน่นหน้าอก หรือ หายใจไม่ออก หน้าที่การสังเกตจึงตกอยู่ที่คุณพ่อคุณแม่ อาการเตือนภัยที่ต้องรีบมองหา ได้แก่

• อัตราการหายใจเร็วกว่าปกติ: ลองเปิดเสื้อลูกดูหน้าอก ถ้านับการหายใจแล้วพบว่าหายใจเร็วจิ๊ด หรือหายใจแรงจนอกบุ๋ม ท้องกระเพื่อม นั่นคือสัญญาณไม่ดี
• สีผิวและริมฝีปากเปลี่ยนไป: สังเกตบริเวณรอบปาก ปลายมือ และปลายเท้าว่ามีสีเขียวคล้ำขึ้นหรือไม่ (Cyanosis) ซึ่งเป็นอาการแสดงที่ชัดเจนว่าเลือดมีออกซิเจนไปเลี้ยงน้อยเกินไป
• ซึมลง ไม่ยอมกินนม: เด็กที่หายใจลำบากจะเหนื่อยจนไม่มีแรงดูดนม ร้องกวนผิดปกติ หรือนอนซึมปลุกตื่นยาก
• เสียงหายใจผิดปกติ: มีเสียงฮืด เสียงครืดคราด หรือเสียงหวีดร่วมกับการหายใจเข้าหรือออก

สาเหตุยอดฮิตที่ทำให้เด็กเล็กออกซิเจนตก

โรคในเด็กหลายชนิดสามารถนำไปสู่ภาวะนี้ได้ ที่เราพบบ่อยในห้องฉุกเฉินมักจะหนีไม่พ้นกลุ่มโรคติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนล่าง เช่น โรคหลอดลมฝอยอักเสบ (Bronchiolitis) ที่มักเกิดจากเชื้อไวรัส RSV ทำให้มีเสมหะเหนียวข้นไปอุด ความสำคัญของภาวะพร่องออกซิเจนใ นทางเดินหายใจส่วนเล็กๆ

นอกจากนี้ยังมีโรคปอดบวม หอบหืดกำเริบ หรือแม้แต่ภาวะสำลักสิ่งแปลกปลอม เช่น เศษอาหารหรือของเล่นชิ้นเล็กๆ เข้าไปติดหลอดลม ก็ทำให้เกิดการอุด ความสำคัญของภาวะพร่องออกซิเจนใ ทันทีทันใดจนหน้าเขียวได้เช่นกัน

เมื่อไหร่ที่ต้องพามาโรงพยาบาลด่วน

หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นอาการเหล่านี้ร่วมกัน อย่ารอดูอาการอยู่ที่บ้านเด็ดขาดครับ ควรพามาพบแพทย์ทันที

• หายใจลำบากมากจนซี่โครงยุบ บุ๋มบริเวณไหปลาร้าหรือลิ้นปี่
• ริมฝีปากหรือเล็บมือเขียวคล้ำ
• ซึมลงอย่างเห็นได้ชัด หายใจแล้วมีเสียงผิดปกติ หรือหยุดหายใจเป็นช่วงสั้นๆ
• วัดออกซิเจนปลายนิ้ว (หากมีเครื่อง) ได้ต่ำกว่า 95 เปอร์เซ็นต์

การมาโรงพยาบาลเร็ว จะช่วยให้เด็กได้รับการพ่นยา ดูดเสมหะ หรือให้ออกซิเจนเสริมได้อย่างทันท่วงที ช่วยลดความรุนแรงของโรคและป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่น่ากลัวได้ครับ