วิธีเลือกและใช้เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วในเด็กที่บ้าน ฉบับคุณหมอแนะนำ

ลูกไม่สบาย ไอ หายใจเหนื่อย มีเครื่องนี้ติดบ้านไว้ดีไหม?

ช่วงเวลาที่ลูกน้อยไม่สบาย โดยเฉพาะเวลาที่เป็นหวัด ลงปอด หรือมีไข้สูง คุณพ่อคุณแม่มักจะกังวลใจจนแทบนอนไม่หลับ ยิ่งเวลาเห็นลูกหายใจเร็วกว่าปกติอกบุ๋ม ก็ยิ่งใจหายวาบ ทำให้ช่วงหลังๆ มานี้ หลายบ้านเริ่มหาซื้อเครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วมาติดบ้านไว้ เพื่อจะได้เช็กอาการลูกเบื้องต้นได้ทันท่วงที

ในฐานะหมอเด็ก อยากบอกว่าเจ้าเครื่องชิ้นนี้มีประโยชน์มากๆ ครับ ถ้ารู้จักวิธีใช้และเข้าใจตัวเลขที่ปรากฏบนหน้าจออย่างถูกต้อง เพราะถ้าใช้ไม่เป็น นอกจากจะไม่ได้ช่วยให้สบายใจขึ้นแล้ว ยังอาจทำให้ตื่นตระหนกโดยใช่เหตุอีกด้วย

เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้วทำงานอย่างไร และทำไมถึงจำเป็นตอนลูกป่วย

หลายคนสงสัยว่าเจ้าเครื่องเล็กๆ หนีบนิ้วชิ้นนี้ มันรู้ได้ยังไงว่ามีออกซิเจนในเลือดเท่าไหร่ หลักการง่ายๆ คือ ตัวเครื่องจะปล่อยแสงผ่านผิวหนังบริเวณปลายนิ้ว เพื่อวัดการดูด การใช้เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว ของแสงโดยฮีโมโกลบินที่มีออกซิเจนเกาะอยู่ข้างใน ออกมาเป็นตัวเลขเปอร์เซ็นต์ที่เราเห็นกันนี่เองครับ

เวลาที่เด็กๆ ป่วยเป็นโรคทางเดินหายใจ เช่น RSV ไข้หวัดใหญ่ หรือปอดอบ ทางเดินหายใจส่วนปลายอาจจะแคบลงหรือมีเสมหะ ทำให้ร่างกายรับออกซิเจนได้น้อยลง การมีเครื่องนี้อยู่ที่บ้าน จะช่วยให้เราประเมินความรุนแรงคร่าวๆ ได้ว่า ลูกได้รับออกซิเจนเพียงพอไหม หรือถึงเวลาที่ต้องพาไปโรงพยาบาลด่วนแล้วหรือยัง

วิธีวัดออกซิเจนให้ลูกน้อยที่บ้านให้ได้ค่าที่แม่นยำที่สุด

การวัดออกซิเจนในเด็กเล็กให้ได้ผลลัพธ์ที่เชื่อถือได้ มีเทคนิคและข้อควรระวังค่อนข้างมากครับ เพราะเด็กๆ มักจะไม่ค่อยอยู่นิ่ง ซึ่งส่งผลต่อความแม่นยำของตัวเครื่องโดยตรง

• เลือกขนาดให้พอดีกับนิ้วเด็ก: เครื่องวัดของผู้ใหญ่มักจะใหญ่เกินไปสำหรับนิ้วเด็ก ทำให้แสงลอดผ่านและอ่านค่าผิดพลาด ควรหาซื้อหัววัดขนาดเล็กสำหรับเด็กโดยเฉพาะ
• ทำความสะอาดและทำให้นิ้วอุ่น: หากมือน้องเย็นจัด การไหลเวียนเลือดที่ปลายนิ้วจะไม่ดี ทำให้เครื่องวัดค่าไม่ได้ ลองถูมือน้องเบาๆ ให้versionอุ่นขึ้นก่อนหนีบ
• อยู่นิ่งๆ ในขณะวัด: รอจนกว่าตัวเลขบนหน้าจอจะนิ่งและเสถียร (ประมาณ 30 ถึง 60 วินาที) ค่อยอ่านค่า
• ระวังยาทาเล็บหรือสิ่งสกปรก: แม้เด็กจะไม่ค่อยทาเล็บ แต่สิ่งสกปรกหรือรอยปากกาที่ปลายนิ้วก็บังแสงได้ ทำให้ค่าที่ได้ต่ำกว่าความเป็นจริง

ค่าออกซิเจนเท่าไหร่ถึงเรียกว่าปกติ และแบบไหนที่อันตราย

นี่คือคำถามที่หมอโดนถามบ่อยที่สุด ค่าปกติของเด็กส่วนใหญ่จะอยู่ที่ 95 ถึง 100 เปอร์เซ็นต์ ในขณะที่อยู่บนที่ราบระดับน้ำทะเล แต่ก็ต้องดูบริบทอื่นร่วมด้วย เช่น ลูกตื่นดีไหม หรือกำลังนอนหลับ

• ค่า 95 เปอร์เซ็นต์ขึ้นไป: ถือว่าปกติหายห่วง
• ค่าอยู่ระหว่าง 92 ถึง 94 เปอร์เซ็นต์: เริ่มต้องระวังและสังเกตอาการใกล้ชิด ควรปรึกษาแพทย์
• ต่ำกว่า 92 เปอร์เซ็นต์: เป็นสัญญาณเตือนอันตราย ร่างกายได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที

อาการร่วมอื่นๆ ที่ต้องสังเกต ควบคู่กับการดูตัวเลขบนหน้าจอ

สิ่งสำคัญที่สุดที่หมอย้ำเสมอคือ อย่าดูแต่ตัวเลขบนหน้าจอเครื่องวัดอย่างเดียว ให้ดูอาการรอบตัวของลูกร่วมด้วยเสมอ เพราะเด็กบางคนค่าออกซิเจนยังดีอยู่ แต่อาการเหนื่อยหอบเริ่มแย่แล้วก็มี

อาการที่ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที ถึงแม้ค่าออกซิเจนจะยังปกติ ได้แก่ ลูกหายใจแรงจนซี่โครงยุบหรืออกบุ๋ม หายใจมีเสียงครืดคราด ปีกจมูกบานเวลาหายใจ ซึมลงปลุกไม่ค่อยตื่น หรือริมฝีปากและปลายนิ้วเริ่มมีสีคล้ำอมม่วง อาการเหล่านี้บ่งบอกถึงภาวะพร่องออกซิเจนที่อันตรายมากครับ