โรคคางทูม: ทำไมแก้มถึงบวมเป่ง และเราจะดูแลตัวเองอย่างไรให้หายไว

ช่วงนี้ถ้าใครสังเกตเห็นคนใกล้ตัว โดยเฉพาะเด็กๆ หรือวัยรุ่น จู่ๆ ก็มีอาการแก้มบวมตุ่ยขึ้นมาข้างหนึ่งหรือ2ข้างจนเคี้ยวข้าวลำบาก หลายคนคงนึกถึงโรคคางทูมที่เป็นโรคคลาสสิกมาตั้งแต่สมัยเด็ก สมัยก่อนผู้ใหญ่มักจะบอกว่าให้เอาหมึกจีนมาเขียนวงไว้ แต่ในมุมมองของแพทย์แล้ว โรคคางทูมมีรายละเอียดมากกว่านั้น และต้องการการดูแลที่ถูกต้องเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจตามมา

โรคคางทูมคืออะไรและทำไมแก้มถึงบวมขึ้นมาได้

โรคคางทูมเกิดจากการติดเชื้อไวรัสในกลุ่ม Paramyxovirus ซึ่งเชื้อตัวนี้ชอบเข้าไปโจมตีต่อมน้ำลายโดยเฉพาะต่อมน้ำลายบริเวณกกหู ที่เราเรียกว่าต่อม parotid เมื่อเชื้อเข้าไปฝังตัวและแบ่งตัว จะทำให้ต่อมน้ำลายเกิดการอักเสบ บวม และเจ็บ ซึ่งเป็นสาเหตุว่าทำไมช่วงที่เป็นโรคนี้ หน้าตาของเราถึงเปลี่ยนไปจนดูเหมือนกระรอกเก็บเมล็ดทานตะวัน

อาการแบบไหนที่ฟันธงได้เลยว่าเป็นโรคคางทูม

โดยทั่วไปหลังจากได้รับเชื้อประมาณ 2 ถึง 3 สัปดาห์ อาการแรกเริ่มจะคล้ายไข้หวัดใหญ่ทั่วไป คือมีไข้ต่ำๆ ปวดเมื่อยตามตัว เบื่ออาหาร และปวดหัว หลังจากนั้นประมาณ 1-2 วัน อาการเด่นชัดจะเริ่มปรากฏ

• แก้มบวมตึง: เริ่มจากบวมข้างเดียวก่อน แล้วมักจะลามไปอีกข้าง บวมชัดเจนตรงบริเวณหน้าใบหูลงมาถึงกราม
• เจ็บเวลาเคี้ยวหรือกลืน: อาการปวดจะชัดเจนมากเวลาอ้าปาก เคี้ยวอาหาร หรือกลืนน้ำลาย โดยเฉพาะเวลาทานอาหารที่มีรสเปรี้ยว เพราะต่อมน้ำลายจะถูกกระตุ้นให้ขับน้ำลายออกมา
• ไข้สูง: ไข้จะทรงตัวอยู่ช่วงไม่กี่วันแรกของการบวม

โรคคางทูมติดต่อกันได้อย่างไรและใช้เวลาพักรักษานานแค่ไหน

เชื้อโรคคางทูมติดต่อผ่านทางละอองฝอยจากการไอ จาม หรือการใช้สิ่งของร่วมกัน เช่น แก้วน้ำ ช้อนส้อม ผู้ป่วยจะแพร่เชื้อได้ตั้งแต่ก่อนที่แก้มจะเริ่มบวมไปจนถึงช่วงที่อาการบวมยุบลง ระยะเวลาในการป่วยส่วนใหญ่จะอยู่ที่ประมาณ 7 ถึง 10 วัน อาการบวมจะค่อยๆ ลดลงและหายไปเองหากไม่มีภาวะแทรกซ้อน

วิธีดูแลตัวเองที่บ้านเมื่อเป็นโรคคางทูม

เนื่องจากโรคนี้เกิดจากไวรัส การรักษาจึงเป็นการรักษาตามอาการเพื่อให้ร่างกายต่อสู้กับโรคและฟื้นตัวได้เอง

• การพักผ่อนให้เพียงพอ: นอนหลับให้เต็มที่ งดกิจกรรมที่ต้องใช้แรงเยอะ
• การกินอาหารอ่อน: เลือกทานอาหารเหลวหรืออาหารอ่อนที่ไม่ต้องเคี้ยวมาก เช่น โจ๊ก ข้าวต้ม ซุป เพื่อลดอาการเจ็บเวลาขยับกราม
• หลีกเลี่ยงอาหารรสเปรี้ยวหรือเค็มจัด: เพราะอาหารเหล่านี้จะไปกระตุ้นต่อมน้ำลายให้ทำงานหนักขึ้น ทำให้ปวดบวมมากขึ้น
• การกินยาบรรเทาอาการ: สามารถทานยาลดไข้แก้ปวดพาราเซตามอลได้ตามน้ำหนักและandความเหมาะสม
• การประคบ: ใช้ผ้าเย็นประคบช่วงวันแรกๆ เพื่อลดอาการบวมตึง และอาจเปลี่ยนเป็นประคบอุ่นในช่วงหลังเพื่อลดอาการปวด

ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง

แม้โรคคางทูมส่วนใหญ่จะหายได้เอง แต่ในบางกรณี เชื้ออาจลุกลามไปยังอวัยวะอื่น เช่น ในเพศชายวัยรุ่นหรือผู้ใหญ่อาจทำให้เกิดภาวะอัณฑะอักเสบ ในเพศหญิงอาจมีการอักเสบของรังไข่ หรือในบางรายอาจเกิดการอักเสบของเยื่อหุ้มสมองได้เช่นกัน

อาการแบบไหนที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

หากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรรีบไปโรงพยาบาลเพื่อรับการประเมินจากแพทย์อย่างละเอียด

• ปวดหัวรุนแรง คอแข็ง อาเจียนพุ่ง
• ปวดท้องรุนแรงโดยเฉพาะบริเวณท้องน้อย (อาจบ่งบอกถึงภาวะแทรกซ้อนในอวัยวะภายใน)
• ไข้สูงมากไม่ยอมลดแม้เช็ดตัวและทานยา
• อาการบวมไม่ดีขึ้นเลยหลังผ่านไป 1 สัปดาห์