ความเชื่อผิดๆ เกี่ยวกับการรักษาโรคพิษสุนัขบ้า

ความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนจนเป็นอันตรายถึงชีวิต

มีคนไข้หลายรายเข้ามาปรึกษาด้วยความกังวลหลังจากถูกสุนัขหรือแมวกัด แต่สิ่งที่น่ากลัวกว่าตัวสัตว์คือความเชื่อผิดๆ เกี่ยวกับการรักษาโรคพิษสุนัขบ้าที่ส่งต่อกันมาแบบปากต่อปาก ซึ่งบอกเลยว่าบางอย่างอาจทำให้โอกาสในการรอดชีวิตน้อยลงจนน่าตกใจ ในฐานะหมอ ผมจึงอยากถือโอกาสนี้เคลียร์ทุกประเด็นให้เข้าใจตรงกัน เพื่อความปลอดภัยของทุกคนครับ

เอาพริกป่นหรือน้ำปลาล้างแผลแทนการใช้ยาฆ่าเชื้อจริงหรือ

ความเชื่อที่ว่าการนำพริกป่น น้ำปลา หรือสมุนไพรมาพอกแผลจะช่วยดึงเชื้อพิษสุนัขบ้าออกได้นั้น เป็นเรื่องที่อันตรายอย่างมากครับ ในทางการแพทย์ไม่มีหลักฐานยืนยันใดๆ ทั้งสิ้นว่าสิ่งเหล่านี้สามารถทำลายเชื้อไวรัสเรบี่ส์ได้ ตรงกันข้าม การใส่สารที่ไม่สะอาดลงไปในแผลสดจะทำให้เกิดการอักเสบติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อนที่รุนแรงขึ้น และทำให้การทำความสะอาดแผลโดยแพทย์ทำได้ยากกว่าเดิมหลายเท่า

ล้างแผลแค่ผ่านน้ำเปล่าพอแล้วไม่ต้องไปโรงพยาบาล

จริงอยู่ที่การล้างแผลเบื้องต้นด้วยน้ำสะอาดและฟอกสบู่หลายๆ ครั้งเป็นสิ่งแรกที่ต้องทำทันทีหลังถูกกัด แต่ต้องเข้าใจว่านั่นเป็นเพียงการลดจำนวนเชื้อเบื้องต้นเท่านั้น ไม่ใช่การรักษาที่เพียงพอ เชื้อไวรัสพิษสุนัขบ้าเมื่อเข้าสู่ร่างกายผ่านบาดแผลแล้ว จะเดินทางไปตามเส้นประสาทสู่ระบบประสาทส่วนกลาง ซึ่งหากเชื้อไปถึงสมองแล้ว อัตราการเสียชีวิตนั้นสูงเกือบหนึ่งร้อยเปอร์เซ็นต์ การไปโรงพยาบาลเพื่อฉีดวัคซีนและเซรุ่มให้ครบตามกำหนดจึงเป็นทางเดียวที่จะช่วยยับยั้งเชื้อได้ก่อนสายเกินแก้

คนเคยฉีดวัคซีนมานานแล้ว ไม่ต้องฉีดซ้ำเมื่อถูกกัดใหม่

หลายคนเข้าใจว่าวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้ามีผลคุ้มกันไปตลอดชีวิต คำตอบคือไม่จริงเสมอไปครับ ระดับภูมิคุ้มกันในร่างกายสามารถลดลงได้ตามกาลเวลา แม้คนไข้จะเคยได้รับวัคซีนครบชุดมาแล้ว แต่เมื่อเกิดอุบัติเหตุถูกกัดหรือข่วนซ้ำอีกครั้ง แพทย์จำเป็นต้องพิจารณาประเมินระดับภูมิคุ้มกันและอาจต้องฉีดกระตุ้น เพื่อให้มั่นใจว่าร่างกายมีระดับภูมิคุ้มกันเพียงพอที่จะต้านทานเชื้อได้ทันท่วงที

แค่สัตว์ในบ้านเลี้ยงดีไม่มีเชื้อพิษสุนัขบ้า

อย่าชะล่าใจเพียงเพราะสัตว์ที่กัดเป็นสัตว์เลี้ยงในบ้านหรือสุนัขที่มีประวัติฉีดวัคซีนแล้ว เพราะอุบัติเหตุอาจเกิดขึ้นได้เสมอ หากสุนัขตัวนั้นไปสัมผัสกับสัตว์ป่าหรือสัตว์จรจัดที่ติดเชื้อ หรือลืมวันนัดฉีดวัคซีนไปเพียงไม่กี่เดือน ความเสี่ยงก็เกิดขึ้นได้ทันที หลักการที่หมอยึดถือเสมอคือ หากถูกกัดไม่ว่าจะโดยสุนัขหรือแมวตัวไหน ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่ามีความเสี่ยงและควรเข้ามาให้แพทย์ประเมินบาดแผลและการฉีดวัคซีนเสมอ

หากไม่มีอาการแสดง ก็แปลว่าไม่ติดเชื้อใช่ไหม

ความน่ากลัวที่สุดของโรคพิษสุนัขบ้าคือระยะฟักตัวที่ยาวนาน ตั้งแต่ไม่กี่สัปดาห์ไปจนถึงเป็นปี ซึ่งในช่วงนี้คนไข้จะไม่มีอาการใดๆ เลยจนกว่าเชื้อจะเดินทางไปถึงระบบประสาท การรอให้มีอาการแสดง เช่น กลัวน้ำ กลัวลม หรือมีอาการทางประสาทก่อนแล้วค่อยมาหาหมอ นั่นหมายความว่าเชื้อได้ทำลายร่างกายไปจนยากจะแก้ไขแล้ว ดังนั้นอย่ารอให้มีอาการเด็ดขาด เพราะโรคนี้ถ้าแสดงอาการแล้วไม่สามารถรักษาให้หายได้