ท้องเสียและอาเจียนหนักมาก เกิดจากอะไร และต้องดูแลตัวเองอย่างไรดี

หลายคนคงเคยมีประสบการณ์ตื่นกลางดึกมาด้วยอาการพะอืดพะอม อยากอาเจียน แถมยังต้องวิ่งเข้าห้องน้ำรัวๆ จนแทบไม่มีแรงยืน อาการคลื่นไส้อาเจียนและท้องเสียอย่างรุนแรงแบบนี้ เป็นหนึ่งในสัญญาณเตือนภัยที่ร่างกายกำลังฟ้องว่า ระบบทางเดินอาหารกำลังเผชิญกับการรุกรานครั้งใหญ่ ซึ่งอาจมาจากอาหารเป็นพิษ โรคลำไส้อักเสบ หรือการติดเชื้อไวรัสที่กำลังระบาด

ทำไมจู่ๆ ถึงมีอาการอ้วกและท้องเสียพร้อมกันได้ขนาดนี้?

เวลาที่เชื้อโรคหรือสารพิษเข้าสู่ร่างกายผ่านทางอาหารหรือน้ำดื่ม ระบบภูมิคุ้มกันในทางเดินอาหารจะพยายามขับสิ่งแปลกปลอมเหล่านั้นออกให้เร็วที่สุด กลไกนี้จึงสั่งการให้กระเพาะอาหารบีบตัวดันของเสียออกทางปากกลายเป็นอาการอาเจียน และในขณะเดียวกันก็เร่งขับกากอาหารออกทางลำไส้กลายเป็นอาการท้องเสียอย่างรุนแรง แม้จะเป็นกลไกธรรมชาติในการป้องกันตัว แต่ถ้าเป็นมากเกินไปก็อาจทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำและเกลือแร่จนช็อกได้

วิธีรับมือเบื้องต้นเมื่อต้องเผชิญกับอาการท้องเสียและอาเจียนหนัก

ช่วงเวลาที่อาการกำลังกำเริบ สิ่งสำคัญที่สุดคือการประคับประคองไม่ให้ร่างกายขาดน้ำ และปล่อยให้ระบบทางเดินอาหารได้พักผ่อนอย่างเต็มที่

จิบเกลือแร่ทีละน้อยแต่บ่อยครั้งเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ

หลายคนเข้าใจผิดว่าเมื่อท้องเสียหรืออ้วกให้ดื่มน้ำเปล่ามากๆ ความจริงแล้วการดื่มน้ำเปล่าอย่างเดียวไม่สามารถทดแทนเกลือแร่ที่สูญเสียไปได้ การดื่มผงเกลือแร่สำหรับคนท้องเสีย (ORS) ทีละจิบช้าๆ จะช่วยให้ร่างกายดูดซึมน้ำกลับไปได้ดีกว่าการดื่มทีเดียวหมดแก้ว ซึ่งอาจกระตุ้นให้อาเจียนซ้ำ

เลือกกินอาหารอ่อนย่อยง่ายเมื่อเริ่มรู้สึกดีขึ้น

เมื่ออาการอาเจียนเริ่มทุเลาลง อย่าเพิ่งรีบกลับไปกินอาหารรสจัดหรืออาหารมันๆ ให้เริ่มจากอาหารเหลวหรืออาหารอ่อนๆ ย่อยง่าย เช่น ข้าวต้มปั่น โจ๊กใส หรือน้ำซุปกระดูกหมูอุ่นๆ ปรุงรสอ่อนๆ เพื่อให้กระเพาะและลำไส้ได้ปรับตัว

ยาแบบไหนควรใช้ และยาแบบไหนควรหลีกเลี่ยงเด็ดขาด

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือ เมื่อท้องเสียต้องรีบกินยาหยุดถ่ายทันที ซึ่งในทางการแพทย์ถือว่าอันตรายมาก หากเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียหรือสารพิษ การกินยาหยุดถ่ายจะทำให้เชื้อโรคค้างอยู่ในร่างกายและเป็นอันตรายมากขึ้น

• เกลือแร่ ORS: คือสิ่งสำคัญอันดับแรกที่ควรดื่มเพื่อทดแทนน้ำและเกลือแร่
• ยาลดกรดและยาแก้อาเจียน: สามารถใช้ได้ตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกรเพื่อบรรเทาอาการพะอืดพะอม
• ยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อ: ควรใช้เฉพาะเมื่อแพทย์วินิจฉัยว่าเป็นการติดเชื้อแบคทีเรียที่จำเป็นต้องใช้ยาเท่านั้น ห้ามซื้อกินเอง

อาการแบบไหนที่เตือนว่าต้องรีบไปโรงพยาบาลด่วน

อาการท้องเสียและอาเจียนส่วนใหญ่จะค่อยๆ ดีขึ้นภายในหนึ่งถึงสองวัน แต่หากมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ไม่ควรปล่อยไว้เด็ดขาดเพราะอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต

• อาเจียนหรือถ่ายอุจจาระเป็นเลือดสด หรือมีสีดำคล้ายกากกาแฟ
• มีไข้สูงร่วมด้วยหนาวสั่น
• อ่อนเพลียมาก หน้ามืด วิงเวียนศีรษะเวลาลุกขึ้นยืน ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของภาวะความดันโลหิตต่ำจากภาวะขาดน้ำ
• ปวดท้องรุนแรงมากจนเกร็งและกดเจ็บหน้าท้อง
• ไม่สามารถดื่มน้ำหรือกินเกลือแร่ได้เลยเพราะอาเจียนออกหมด

การดูแลตัวเองอย่างถูกวิธีในช่วงที่เกิดอาการคลื่นไส้อาเจียนและท้องเสียอย่างรุนแรง จะช่วยลดความเสี่ยงจากภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้ หากอาการไม่ดีขึ้นภายในยี่สิบสี่ชั่วโมงควรรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยและรับสารน้ำทางหลอดเลือดดำอย่างปลอดภัย