ลูกตัวร้อนจี๋แต่ไม่อยากกินยาบ่อย: ทำไมการเช็ดตัวถึงยังจำเป็น?
เวลาที่คนในบ้าน ไม่ว่าจะเป็นเจ้าตัวเล็กหรือผู้ใหญ่ เกิดอาการตัวร้อนขึ้นมา สิ่งแรกที่เรามักจะนึกถึงนอกจากยาลดไข้ก็คือการเช็ดตัว หลายคนอาจจะสงสัยว่าในเมื่อมียาที่ดีอยู่แล้ว ทำไมยังต้องมานั่งเช็ดตัวให้เหนื่อยอีก คำตอบในมุมมองของหมอก็คือ การเช็ดตัวเป็นการช่วยระบายความร้อนออกจากร่างกายทางผิวหนังได้อย่างรวดเร็วและปลอดภัย โดยเฉพาะในเด็กเล็กที่ระบบควบคุมอุณหภูมิร่างกายยังพัฒนา 100 เปอร์เซ็นต์ การใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดจะช่วยลดความเสี่ยงเรื่องอาการชักจากไข้สูงได้ดีมากๆ แถมยังช่วยให้รู้สึกสบายตัวขึ้น นอนหลับได้ง่ายขึ้นโดยไม่ต้องพึ่งยาเคมีตลอดเวลา
เตรียมอุปกรณ์เช็ดตัวอย่างไรให้พร้อมรับมือไข้สูงกลางดึก
การเตรียมของให้ครบก่อนเริ่มเช็ดตัวจะช่วยลดความวุ่นวายได้เยอะมาก โดยเฉพาะเวลาที่เราต้องดูแลคนไข้ตอนดึกๆ อุปกรณ์ที่ต้องเตรียมมีดังนี้
- กะละมังใส่น้ำ: ควรใช้น้ำอุ่นหรือน้ำอุณหภูมิห้องปกติ ห้ามใช้น้ำเย็นจัดหรือน้ำแข็งเด็ดขาด เพราะจะทำให้เส้นเลือดหดตัว ความร้อนระบายออกไม่ได้ และอาจทำให้หนาวสั่นหนักกว่าเดิม
- ผ้าขนหนูผืนเล็กๆ: ประมาณ 2-4 ผืน สำหรับชุบน้ำและวางตามจุดสำคัญ
- ผ้าเช็ดตัวผืนใหญ่: สำหรับรองนอนและเช็ดตัวให้แห้งหลังทำเสร็จ
- เสื้อผ้าที่ใส่สบาย: เลือกเนื้อผ้าบางเบา ระบายอากาศได้ดี ไม่หนาเทอะทะ
ขั้นตอนการเช็ดตัวลดไข้ที่ถูกต้อง: เริ่มจากตรงไหนและทำอย่างไรให้สบายตัวที่สุด
เวลาเช็ดตัว หมออยากให้คิดว่าเรากำลังทำความสะอาดร่างกายอย่างนุ่มนวล ไม่ใช่การถูหรือขัดผิวเพื่อเอาไข้ออก ขั้นตอนที่ถูกต้องมีดังนี้ครับ
- ปิดพัดลมและงดแอร์เย็นจัด: เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้ป่วยหนาวสั่นขณะเช็ดตัว
- ถอดเสื้อผ้าออก: เปิดเผยผิวหนังบริเวณที่จะเช็ด
- เช็ดบริเวณใบหน้าและลำคอ: เริ่มจากเช็ดหน้า ซอกคอ และพักผ้าไว้ที่บริเวณซอกคอเพื่อช่วยลดความร้อนที่ไปเลี้ยงสมอง
- เช็ดบริเวณลำตัวและแขนขา: ใช้ผ้าบิดหมาดๆ (ไม่ต้องแห้งสนิท) ลูบเข้าหาหัวใจ เริ่มจากแขนข้างที่ไกลหัวใจก่อน แล้วค่อยมาแขนข้างใกล้ จากนั้นทำลักษณะเดียวกันที่ขา โดยให้เน้นย้ำบริเวณจุดที่มีเส้นเลือดใหญ่ผ่าน เช่น รักแร้ ซอกคอ และขาหนีบ เพราะบริเวณนี้จะช่วยระบายความร้อนได้ดีที่สุด
- พลิกตัวเช็ดด้านหลัง: ให้ผู้ป่วยนอนตะแคงแล้วเช็ดบริเวณหลังไล่ลงมาถึงก้นกบ
- ซับตัวให้แห้งและสวมเสื้อผ้า: ใช้ผ้าแห้งซับผิวให้แห้งสนิท ไม่ปล่อยให้ตัวเปียกชื้นเพราะจะทำให้หนาวสั่น แล้วสวมเสื้อผ้าโปร่งๆ
ข้อห้ามและข้อควรระวังที่หมอเจอ
ในทางปฏิบัติยังมีเรื่องเข้าใจผิดหลายอย่างเกี่ยวกับการเช็ดตัวที่หมออยากปรับความเข้าใจใหม่ เพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วยครับ
- ห้ามใช้น้ำเย็นจัดหรือน้ำแข็ง: หลายคนคิดว่าน้ำเย็นจะช่วยดึงความร้อนได้ดี แต่ความจริงคือน้ำเย็นจัดทำให้หลอดเลือดหดตัว ความร้อนติดอยู่ข้างใน ยิ่งทำให้ตัวร้อนขึ้นและหนาวสั่นกว่าเดิม
- ห้ามใส่แอลกอฮอล์หรือน้ำหอมลงในน้ำเช็ดตัว: สมัยก่อนเราอาจเคยได้ยินเรื่องการใช้แอลกอฮอล์เช็ดตัวเพื่อช่วยให้ตัวเย็นเร็ว แต่ในทางการแพทย์ปัจจุบันไม่แนะนำเลยครับ เพราะแอลกอฮอล์จะซึมเข้าสู่ผิวหนังและระเหยเร็วเกินไป ทำให้เด็กช็อกหรือเป็นพิษจากแอลกอฮอล์ได้ โดยเฉพาะในเด็กเล็ก
- ไม่ต้องออกแรงถู: การเช็ดแรงๆ ไม่ได้ช่วยให้ไข้ลดลงเร็วขึ้น แต่จะทำให้ผิวหนังระคายเคืองและเจ็บตัวเปล่าๆ
สัญญาณเตือนแบบไหนที่แปลว่าไข้สูงแบบนี้ต้องรีบพาไปหาหมอทันที
การเช็ดตัวและการกินยาลดไข้เป็นการบรรเทาอาการเบื้องต้นเท่านั้น แต่หากพบอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ควรรีบพาไปพบแพทย์โดยด่วน
- มีอาการชักเกร็ง ตาค้าง หรือหมดสติ
- ซึมมาก ปลุกตื่นยาก หรือไม่ยอมตอบสนอง
- หายใจหอบเหนื่อย ปีกจมูกบาน หรือหายใจจนซี่โครงบุ๋ม
- อาเจียนพุ่งทุกครั้งที่กินอาหารหรือดื่มน้ำ และมีอาการขาดน้ำ เช่น ปากแห้ง ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ปัสสาวะน้อยกว่าปกติ
- มีผื่นขึ้นตามตัวร่วมกับไข้สูง หรือไข้สูงติดต่อกันเกิน 3 วันโดยไม่มีทีท่าว่าจะลดลง
