เข้าใจภาวะออทิสติกสเปกตรัม แบบที่พ่อแม่ไม่ควรกังวลเกินเหตุ

ภาวะออทิสติกสเปกตรัมคืออะไร ทำไมถึงเรียกแบบนี้

หลายครั้งที่หมอตรวจพัฒนาการเด็ก แล้วพูดถึงคำว่า ภาวะออทิสติกสเปกตรัม คุณพ่อคุณแม่มักจะตกใจ แต่จริงๆ แล้วคำว่า สเปกตรัม หมายถึง ความหลากหลายครับ ภาวะนี้ไม่ใช่โรคที่รักษาให้หายขาดได้เหมือนไข้หวัด แต่มันคือรูปแบบการทำงานของสมองที่แตกต่างออกไปในการรับรู้และการสื่อสารกับโลกภายนอก เด็กแต่ละคนจะมีอาการที่แสดงออกมาไม่เหมือนกัน บางคนอาจเก่งเรื่องตัวเลขแต่มีปัญหาการเข้าสังคม หรือบางคนอาจจะมีพฤติกรรมซ้ำๆ ซึ่งความเข้มข้นของอาการในแต่ละคนจึงแตกต่างกันไปตามชื่อเรียกสเปกตรัมนั่นเอง

สัญญาณเตือนที่พ่อแม่ควรสังเกตตั้งแต่ขวบปีแรก

หมอมักบอกคุณพ่อคุณแม่เสมอว่า การสังเกตตั้งแต่อายุยังน้อยคือหัวใจสำคัญ หากลูกมีพฤติกรรมเหล่านี้ ลองเปิดใจปรึกษาคุณหมอพัฒนาการดูครับ

• เรียกชื่อแล้วไม่หัน หรือดูเหมือนไม่ได้ยิน ทั้งที่การได้ยินปกติ
• ไม่สบตา หรือสบตาเวลาคุยด้วยน้อยมาก
• ไม่ค่อยชี้บอกสิ่งที่สนใจ หรือไม่ค่อยเอาของมาอวด
• มีพฤติกรรมซ้ำๆ เช่น สะบัดมือ หมุนตัว หรือจ้องมองวัตถุที่หมุนได้นานๆ
• พูดช้ากว่าวัย หรือพูดทวนคำเดิมๆ จากที่เคยได้ยินมา

สาเหตุของภาวะออทิสติกสเปกตรัมมาจากไหน

หมออยากให้คุณพ่อคุณแม่สบายใจก่อนว่า ภาวะนี้ไม่ได้เกิดจากการเลี้ยงดู ไม่ได้เกิดจากการที่แม่ไม่เอาใจใส่หรือเทคโนโลยีที่ลูกได้รับ แต่ปัจจุบันทางการแพทย์พบว่าปัจจัยหลักเกิดจากความแตกต่างของระบบประสาทและพันธุกรรม ซึ่งเป็นเรื่องของพัฒนาการสมองที่เกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงที่ทารกอยู่ในครรภ์ มันคือความหลากหลายทางชีวภาพของสมองคนเราที่แสดงออกมาไม่เหมือนกัน

เมื่อสงสัยว่าลูกเข้าข่าย ควรเริ่มต้นอย่างไรดี

หากสังเกตเห็นสัญญาณที่น่ากังวล สิ่งแรกที่ต้องทำคือพาไปพบกุมารแพทย์ด้านพัฒนาการครับ หมอจะไม่ได้ตัดสินแค่จากการมองเห็นเพียงแวบเดียว แต่จะใช้วิธีการสังเกตพฤติกรรม พูดคุยกับครอบครัว และใช้แบบประเมินมาตรฐานเพื่อดูว่าพฤติกรรมเหล่านั้นส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตของลูกอย่างไร เพื่อที่จะได้วางแผนการช่วยเหลือได้ตรงจุด

วิธีดูแลและส่งเสริมศักยภาพให้ลูกรัก

การช่วยเหลือเด็กที่มีภาวะออทิสติกสเปกตรัมไม่ใช่การแก้ที่ตัวเด็ก แต่เป็นการปรับสภาพแวดล้อมให้เหมาะสม

• การฝึกทักษะสังคม: สอนการสื่อสารผ่านสถานการณ์จำลอง เพื่อให้ลูกเข้าใจกฎเกณฑ์ของการอยู่ร่วมกับผู้อื่น
• กิจกรรมบำบัด: ช่วยในเรื่องการจัดการประสาทสัมผัส หรือการควบคุมกล้ามเนื้อเพื่อให้ใช้ชีวิตประจำวันได้สะดวกขึ้น
• การปรับสิ่งแวดล้อม: สร้างตารางเวลาที่ชัดเจนในแต่ละวัน เพื่อให้เด็กกลุ่มนี้รู้สึกมั่นคงและคาดเดาสถานการณ์ได้ง่ายขึ้น

หัวใจสำคัญของการดูแลเด็กที่มีภาวะออทิสติก

ความเข้าใจของคนในครอบครัวคือยารักษาที่ดีที่สุดครับ การยอมรับในจุดเด่นของลูกและค่อยๆ พัฒนาจุดที่เขายังทำได้ไม่ดี ไม่จำเป็นต้องเร่งรัดหรือกดดันจนเกินไป เพราะเป้าหมายของเราไม่ใช่การทำให้เขาเป็นเหมือนเด็กทั่วไป 100 เปอร์เซ็นต์ แต่คือการทำให้เขาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและดึงศักยภาพของเขาออกมาให้ได้มากที่สุดในแบบของเขาเอง