ลูกร้องกวนเวลาฉี่ ไข้ขึ้นลอยๆ: สัญญาณเตือนอาการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะในเด็กเล็กที่พ่อแม่ต้องรู้

ลูกน้อยร้องไห้งอแงทุกครั้งที่เปลี่ยนผ้าอ้อม ปัญหาเล็กๆ ที่อาจซ่อนโรคร้าย

เวลาลูกน้อยจู่ๆ ก็งอแงผิดปกติ ร้องไห้จ้าทุกครั้งที่ฉี่ หรือมีไข้สูงลอยโดยหา อาการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะในเด็กเล็ก ไม่เจอสาเหตุ คุณพ่อคุณแม่หลายคนมักจะนึกถึงเรื่องฟันขึ้นหรืออาการท้องอืดก่อนเป็นอันดับแรก แต่จริงๆ แล้ว ในมุมมองของหมอ มีอีกหนึ่งโรคเงียบที่พบได้บ่อยและอันตรายถ้าปล่อยไว้ นั่นคือภาวะติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ หรือที่หมอชอบเรียกกันสั้นๆ ว่า UTI

โรคนี้ในเด็กเล็กโดยเฉพาะน้องที่ยังพูดไม่ได้ จะบอกเราไม่ได้หรอกว่าเจ็บตรงไหน ปวดท้อง หรือแสบเวลาฉี่ หน้าที่ในการสังเกตเลยตกเป็นของคนใกล้ตัวอย่างคุณพ่อคุณแม่เต็มๆ ครับ

สัญญาณเตือนภัยอะไรบ้างที่บอกว่าลูกอาจกำลังติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ

เพราะเด็กเล็กยังบอกอาการไม่ได้ เราเลยต้องดูพฤติกรรมรอบตัวของเขาแทนครับ โดยอาการที่ฟ้องว่าระบบทางเดินปัสสาวะกำลังมีปัญหา มีดังนี้

• มีไข้สูงโดยไม่รู้สาเหตุ: บางทีไม่มีน้ำมูก ไม่ไอ แต่จู่ๆ ตัวร้อนจี๋ ซึ่งในเด็กอายุต่ำกว่า 2 ขวบที่มีไข้สูงลอย แพทย์มักจะนึกถึงการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะไว้เป็นอันดับต้นๆ เสมอ
• ร้องไห้เวลากลืนน้ำปัสสาวะ: สังเกตได้ว่าลูกจะเกร็งตัวหรือร้องไห้งอแงทุกครั้งที่ฉี่ออกมา
• ลักษณะและกลิ่นของปัสสาวะเปลี่ยนไป: ฉี่มีกลิ่นฉุนจัด สีขุ่นกว่าปกติ หรือบางทีอาจมีเลือดปนมาด้วย
• พฤติกรรมเปลี่ยนไป: กินนมน้อยลง ซึมลง อาเจียน หรือน้ำหนักไม่ขึ้นตามเกณฑ์

ทำไมเด็กเล็กถึงเสี่ยงติดเชื้อง่ายกว่าผู้ใหญ่

โครงสร้างร่างกายของเด็กยังพัฒนาไม่เต็มที่ครับ โดยเฉพาะเด็กผู้หญิงที่มีท่อปัสสาวะสั้นและอยู่ใกล้กับบริเวณก้น ทำให้แบคทีเรียจากอุจจาระเดินทางเข้าไปในกระเพาะปัสสาวะได้ง่ายมาก นอกจากนี้ ในเด็กผู้ชายบางคนที่มีความผิดปกติทางกายวิภาคตั้งแต่กำเนิด ก็มีโอกาสที่ฉี่จะไหลย้อนกลับจากกระเพาะปัสสาวะขึ้นไปที่ไต ซึ่งอันตรายมากๆ เพราะอาจทำให้เนื้อไตเสียหายและเป็นแผลเป็นได้ในระยะยาว

คุณหมอตรวจวินิจฉัยและรักษาเด็กเล็กอย่างไรเมื่อสงสัยว่าเป็นโรคนี้

เมื่อพามาหาหมอ ขั้นตอนแรกคือการตรวจปัสสาวะครับ แต่เนื่องจากเด็กเล็กยังใส่ผ้าอ้อมและยังสั่งให้ฉี่ใส่กระป๋องเองไม่ได้ หมอจึงต้องใช้วิธีติดถุงเก็บปัสสาวะ หรือในบางกรณีที่ต้องการผลที่สะอาดและแม่นยำที่สุดเพื่อส่งเพาะเชื้อ หมออาจจำเป็นต้องใช้เข็มเล็กๆ เจาะเก็บปัสสาวะผ่านหน้าท้องโดยตรง ซึ่งฟังดูอาจจะน่ากลัวสำหรับพ่อแม่ แต่ทำโดยกุมารแพทย์ด้วยความนุ่มนวลและปลอดภัยที่สุดครับ

สำหรับการรักษาหลักๆ คือการให้ยาปฏิชีวนะฆ่าเชื้อแบคทีเรีย ซึ่งคุณพ่อคุณแม่ต้องให้ลูกกินยาให้ครบตามที่หมอสั่งอย่างเคร่งครัด แม้ว่าอาการไข้จะหายไปแล้วหรือลูกดูร่าเริงดีแล้วก็ตาม ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาด เพราะเชื้ออาจจะดื้อยาและกลับมาเป็นซ้ำได้รุนแรงกว่าเดิม

วิธีดูแลลูกรักที่บ้านและการป้องกันไม่ให้กลับมาเป็นซ้ำ

การดูแลความสะอาดเป็นหัวใจสำคัญที่สุดครับ

• เปลี่ยนผ้าอ้อมบ่อยๆ: อย่าปล่อยให้ลูกอึหรือฉี่แช่ไว้นานๆ เพราะความอับชื้นคือแหล่งเพาะพันธุ์เชื้อโรคชั้นดี
• เช็ดก้นให้ถูกวิธี: สำหรับเด็กผู้หญิง ต้องเช็ดจากด้านหน้าไปด้านหลังเสมอ เพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อโรคจากทวารหนักถูกดึงมาโดนท่อปัสสาวะ
• ดื่มน้ำสะอาดมากๆ: ช่วยขับแบคทีเรียออกจากกระเพาะปัสสาวะได้ดีที่สุด
• อย่าอั้นฉี่: สำหรับเด็กโตขึ้นมาหน่อย ต้องฝึกวินัยเรื่องการเข้าห้องน้ำ ไม่ควรปล่อยให้อั้นฉี่นานเกินไป

หากลูกมีไข้สูงร่วมกับอาการผิดปกติที่เล่ามา อย่ารอจนอาการหนัก รีบพาลูกมาตรวจเช็กกับแพทย์เพื่อให้แน่ใจและได้รับการรักษาที่ทันท่วงทีนะครับ