ลูกไอจนปากเขียว หน้าเขียว อาการแบบไหนที่เป็นเกณฑ์การพิจารณาพบแพทย์ฉุกเฉินทันที

ทำไมไอแล้วถึงตัวเขียว? เข้าใจกลไกง่ายๆ ที่เกิดขึ้นกับร่างกายลูก

ลองจินตนาการถึงคืนที่ลูกน้อยเริ่มมีอาการไอ ไอติดต่อกันเป็นชุดจนหอบหายใจไม่ทัน หน้าเริ่มแดง และในที่สุดบริเวณริมฝีปากหรือรอบดวงตากลับกลายเป็นสีเขียวคล้ำ เหตุการณ์นี้สร้างความตกใจและวิตกกังวลให้คนเป็นพ่อแม่อย่างมาก

ในทางการแพทย์ อาการเขียวคล้ำ (Cyanosis) เกิดจากการที่ระดับออกซิเจนในเลือดลดต่ำลงอย่างรวดเร็ว เมื่อเด็กไอติดต่อกันรุนแรง ลมหายใจเข้าจะถูกขัดจังหวะ ทางเดินหายใจอาจเกิดการหดเกร็ง บวม หรือมีเสมหะเหนียวข้นไปอุดกั้น ทำให้ปอดไม่สามารถแลกเปลี่ยนออกซิเจนได้ตามปกติ เลือดที่ไหลเวียนไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ของร่างกายจึงมีออกซิเจนไม่เพียงพอ ส่งผลให้ผิวหนังและเยื่อบุบริเวณริมฝีปาก ปลายมือ ปลายเท้า เปลี่ยนเป็นสีคล้ำหรือสีเขียว

เกณฑ์การพิจารณาพบแพทย์ฉุกเฉินเมื่อเด็กมีอาการไอร่วมกับอาการเขียวคล้ำ

การประเมินความรุนแรงอย่างทันท่วงทีคือสิ่งสำคัญที่สุด หากพบว่าลูกมีอาการไอร่วมกับภาวะตัวเขียว ให้ใช้ เกณฑ์การพิจารณาพบแพทย์ฉุกเฉิน ต่อไปนี้เป็นสัญญาณเตือนที่ต้องพาเด็กส่งโรงพยาบาลโดยเร็วที่สุด

• ริมฝีปาก ลิ้น หรือใบหน้าเปลี่ยนเป็นสีเขียวคล้ำ (Central Cyanosis): นี่คือสัญญาณชัดเจนว่าร่างกายกำลังขาดออกซิเจนขั้นวิกฤต ต่างจากการเขียวแค่ปลายมือปลายเท้าที่อาจเกิดจากอากาศเย็น
• มีภาวะหายใจลำบากอย่างเห็นได้ชัด: สังเกตเห็นปีกจมูกบานเวลาหายใจ ชายโครงบุ๋ม อกบุ๋ม หรือคอบุ๋มขณะพยายามสูดลมหายใจเข้า
• มีเสียงหายใจผิดปกติ: ได้ยินเสียงหวีด (Wheezing) หรือเสียงครืดคราดรุนแรงในอก รวมถึงเสียงหายใจเข้าที่ดังแหลมผิดปกติ (Stridor) แม้ขณะที่ลูกไม่ได้ร้องไห้
• ไอติดต่อกันจนหยุดหายใจหรือกั้นหายใจ: มีช่วงหยุดหายใจนานเกิน 10-15 วินาทีหลังจากไอเสร็จ
• ซึมลง ไม่ตอบสนอง หรือร้องไห้ไม่มีเสียง: เด็กดูอ่อนแรงอย่างมาก ไม่สบตา ไม่งอแงตามปกติ หรือมีอาการซึมจนปลุกยาก ซึ่งเกิดจากสมองได้รับออกซิเจนไม่เพียงพอ
• สงสัยภาวะสิ่งแปลกปลอมอุดกั้นทางเดินหายใจ: อาการไอและเขียวคล้ำเกิดขึ้นทันทีทันใดขณะกำลังกินอาหารหรือเล่นของเล่นชิ้นเล็ก

สาเหตุที่พบได้บ่อยเมื่อเด็กไอร่วมกับมีภาวะเขียวคล้ำ

อาการไอจนตัวเขียวไม่ได้เกิดจากไข้หวัดธรรมดา แต่ มักมีโรคหรือภาวะแอบแฝงที่ต้องการการรักษาเฉพาะทาง

โรคหลอดลมอักเสบเฉียบพลันและ RSV

เชื้อไวรัส RSV มักทำให้เกิดการอักเสบของหลอดลมเล็กในเด็กเล็ก ส่งผลให้มีเสมหะเหนียวข้นจำนวนมากอุดทางเดินหายใจ ทำให้เด็กไอหนักจนหายใจไม่ทันและเกิดอาการเขียวได้

โรคไอกรน (Pertussis)

ลักษณะเฉพาะคือเด็กจะไอชุดยาวๆ ติดต่อกันหลายสิบครั้งจนหายใจเข้าไม่ทัน หน้าดำหน้าแดง และอาจจบลงด้วยการไอเสียงก้องหรือตัวเขียวเนื่องจากขาดอากาศ

โรคครูป (Croup)

เกิดการอักเสบและบวมของกล่องเสียงและหลอดลมส่วนบน ทำให้เด็กไอเสียงก้องเหมือนสุนัขเห่า (Barking cough) หายใจลำบาก และอาจเกิดอาการเขียวคล้ำได้หากทางเดินหายใจตีบแคบลงมาก

วิธีรับมือเฉพาะหน้า สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำเมื่อลูกไอจนเขียวคล้ำ

เมื่อเผชิญหน้ากับสถานการณ์ฉุกเฉิน การตั้งสติและปฏิบัติอย่างถูกต้องจะช่วยลดอันตรายต่อตัวเด็กได้มากที่สุด

สิ่งที่ควรทำ:

• อุ้มเด็กในท่าหัวสูงหรือนั่งตัวตรง เพื่อช่วยให้ปอดขยายตัวและหายใจได้สะดวกขึ้น
• หากสงสัยว่ามีสิ่งแปลกปลอมติดคอและเด็กยังพอพูดหรือไอได้ ให้กระตุ้นให้ไอออกมาเอง แต่หากไม่หายใจและหมดสติ ให้ทำการปฐมพยาบาลตามขั้นตอนช่วยเหลือสิ่งแปลกปลอมอุดกั้นทางเดินหายใจ (Heimlich Maneuver หรือ Back Blows ในเด็กเล็ก)
• รีบนำส่งโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุด หรือโทรแจ้งสายด่วนกู้ชีพ 1669 ทันที

สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาด:

• ห้ามใช้นิ้วกวาดลงไปในคอเด็กโดยมองไม่เห็นสิ่งของ เพราะอาจดันให้สิ่งแปลกปลอมเลื่อนลงไปอุดทางเดินหายใจลึกกว่าเดิม
• ห้ามเขย่าตัวเด็กแรงๆ เพราะอาจทำให้เด็กตกใจและเกร็ง ซึ่งยิ่งทำให้การหายใจแย่ลง
• ห้ามป้อนน้ำหรือยาใดๆ ขณะที่เด็กกำลังไอหนักหรือมีอาการซึม เพราะเสี่ยงต่อการสำลักเข้าปอด

เมื่อไปถึงห้องฉุกเฉิน หมอจะช่วยประเมินและดูแลลูกอย่างไร?

เมื่อมาถึงโรงพยาบาล ทีมแพทย์และพยาบาลจะทำการประเมินสัญญาณชีพและระดับออกซิเจนในเลือด (Oxygen Saturation) ทันที ขั้นตอนการรักษาหลักๆ ได้แก่ การให้ออกซิเจนเสริม การพ่นยาเพื่อขยายหลอดลมหรือลดอาการบวมของทางเดินหายใจ การดูดเสมหะออกจากทางเดินหายใจอย่างถูกวิธี และอาจมีการเอ็กซเรย์ปอดเพื่อหาสาเหตุเพิ่มเติม

การรับรู้และเข้าใจ เกณฑ์การพิจารณาพบแพทย์ฉุกเฉิน เป็นสิ่งสำคัญที่ช่วยให้พ่อแม่ตัดสินใจได้อย่างถูกต้องและทันท่วงที เพราะการได้รับออกซิเจนและการรักษาที่เหมาะสมอย่างรวดเร็ว คือหัวใจสำคัญในการปกป้องสมองและชีวิตของลูกน้อย