ความดันตัวบนสูงเกินไปหรือเปล่า? ทำความเข้าใจภาวะความดันโลหิตสูงขณะพักและภาวะความดันโลหิตสูงซิสโตลิกเดี่ยว

ความดันตัวบนโดดขึ้นสูงผิดปกติ สัญญาณเตือนที่ห้ามมองข้าม

หลายครั้งที่คนไข้มาตรวจสุขภาพที่คลินิก แล้วถามหมอด้วยความกังวลว่า ทำไมตัวเลขความดันตัวบนถึงสูงมาก ทั้งที่นั่งพักอยู่เฉยๆ แล้ว หรือบางคนตรวจเจอค่าความดันตัวบนพุ่งสูงเกิน 140 แต่ค่าตัวล่างกลับปกติกริบ อาการแบบนี้แหละครับที่เราเรียกว่า ภาวะความดันโลหิตสูงขณะพักและภาวะความดันโลหิตสูงซิสโตลิกเดี่ยว ซึ่งเป็นเรื่องที่คนวัยทำงานและวัยเกษียณควรทำความเข้าใจให้ชัดเจนเพื่อป้องกันโรคแทรกซ้อนที่ตามมา

ความดันสูงขณะพักคืออะไร ทำไมแค่นั่งเฉยๆ ก็ยังสูง

ปกติแล้วเวลาที่เรานั่งพัก ร่างกายควรจะผ่อนคลายและค่าความดันโลหิตควรจะลดลงสู่ระดับปกติ แต่สำหรับคนที่มีภาวะความดันโลหิตสูงขณะพัก หัวใจและหลอดเลือดจะยังคงทำงานหนักตลอดเวลาเหมือนคนกำลังวิ่งออกกำลังกายอยู่ แม้ตัวจะอยู่นิ่งๆ ก็ตาม ปัญหานี้มักเกิดจากการที่หลอดเลือดขาดความยืดหยุ่น หรือระบบประสาทอัตโนมัติทำงานไวเกินไป ทำให้ร่างกายรักษาระดับความดันให้ต่ำลงไม่ได้แม้จะพักผ่อนแล้วก็ตาม

ภาวะความดันโลหิตสูงซิสโตลิกเดี่ยวคืออะไร

ศัพท์คำนี้อาจฟังดูน่ากลัว แต่มันคือการที่ตัวเลขค่าความดันตัวบน (Systolic) สูงเกิน 140 มิลลิเมตรปรอท ในขณะที่ค่าตัวล่าง (Diastolic) ยังน้อยกว่า 90 มิลลิเมตรปรอท ภาวะนี้พบได้บ่อยมากในผู้สูงอายุ เนื่องจากผนังหลอดเลือดแดงเริ่มแข็งตัวและสูญเสียความยืดหยุ่น เหมือนท่อประปาเก่าที่พอปั๊มน้ำแรงๆ แล้วท่อขยายตัวไม่ได้ ทำให้แรงดันในท่อพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว

ทำไมต้องกังวลเมื่อค่าความดันตัวบนสูงเพียงค่าเดียว

หลายคนมักชะล่าใจเพราะคิดว่าค่าตัวล่างยังปกติ แต่ในทางการแพทย์ ค่าตัวบนที่สูงเกินไปเปรียบเสมือนการเอาค้อนทุบลงบนผนังหลอดเลือดซ้ำๆ ซึ่งส่งผลกระทบต่ออวัยวะสำคัญ ดังนี้

• หัวใจทำงานหนักจนกล้ามเนื้อหัวใจโตหรือหนาตัวขึ้น
• เพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะหลอดเลือดสมองแตกหรือตีบ
• ส่งผลเสียต่อการทำงานของไตในระยะยาว
• อาจทำให้เกิดภาวะหัวใจล้มเหลวตามมาได้หากปล่อยไว้ไม่รักษา

ตรวจเช็กความดันที่บ้านอย่างไรให้แม่นยำที่สุด

การวัดความดันครั้งเดียวที่คลินิกอาจบอกอะไรได้ไม่ครบถ้วน หมออยากให้ลองปรับวิธีวัดที่บ้านดังนี้

• นั่งพักให้นิ่งสนิทอย่างน้อย 5 นาที ก่อนเริ่มวัด
• ไม่ควรวัดหลังเพิ่งทานข้าว ดื่มกาแฟ หรือสูบบุหรี่มาไม่ถึง 30 นาที
• วางแขนให้อยู่ในระดับเดียวกับหัวใจ และไม่ควรพูดคุยขณะเครื่องกำลังทำงาน
• บันทึกค่าที่ได้ติดต่อกันอย่างน้อย 1 สัปดาห์ เพื่อให้หมอเห็นภาพรวมของความดันในแต่ละช่วงเวลา

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้ความดันลดลงแบบยั่งยืน

หากพบว่าเริ่มมีภาวะดังกล่าว การปรับตัวคือจุดเริ่มต้นของการรักษาที่ได้ผลที่สุด

• ลดการทานอาหารรสเค็มจัด เพื่อลดปริมาณโซเดียมในกระแสเลือด
• เพิ่มการขยับร่างกายด้วยกิจกรรมเบาๆ เช่น การเดินเร็วหรือโยคะ เพื่อช่วยให้หลอดเลือดคลายตัว
• จัดการความเครียด เพราะความเครียดคือตัวการสำคัญที่ทำให้หลอดเลือดหดตัวและค่าความดันตัวบนพุ่งสูง
• หากปรับพฤติกรรมแล้วค่าความดันยังไม่ลง การปรึกษาแพทย์เพื่อใช้ยาควบคุมความดันที่ตรงจุดถือเป็นเรื่องที่จำเป็นและปลอดภัยกว่าการปล่อยไว้ครับ