ผลตรวจเลือดบอกว่า เอนไซม์ตับสูงผิดปกติ หมายความว่าอะไร อันตรายไหม?

เวลาที่คนไข้เดินถือซองผลตรวจสุขภาพประจำปีเข้ามาในห้องตรวจ แล้วชี้ให้ดูตัวเลขตับที่มันพุ่งสูงเกินเกณฑ์ปกติ หลายคนมักจะตกใจและกังวลทันทีว่าตัวเองกำลังเป็นโรคตับแข็งหรือมะเร็งตับหรือเปล่า ในฐานะแพทย์ที่เจอเคสแบบนี้อยู่ทุกวัน ผมอยากชวนมาทำความเข้าใจเรื่องนี้ด้วยกันแบบง่ายๆ ว่าตัวเลขเหล่านี้กำลังพยายามบอกอะไรเราอยู่

ตรวจเจอ เอนไซม์ตับสูงผิดปกติ แปลว่าตับกำลังพังจริงหรือ?

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่า เจ้าตัวเอนไซม์ตับที่ตรวจกันบ่อยๆ อย่าง AST และ ALT เนี่ย ปกติแล้วมันจะแอบอยู่ข้างในเซลล์ตับครับ เมื่อไหร่ก็ตามที่เซลล์ตับของเราเกิดอาการอักเสบ บาดเจ็บ หรือระคายเคือง เจ้าตัวเอนไซม์เหล่านี้ก็จะรั่วไหลออกมาลอยอยู่ในกระแสเลือด เวลาเจาะเลือดตรวจเราเลยเห็นตัวเลขมันดีดสูงขึ้น

แต่มันไม่ได้แปลว่าตับกำลังจะพังจนรักษาไม่ได้ในทันทีนะครับ มันเป็นเหมือนสัญญาณเตือนภัยสีเหลืองจากร่างกายว่า ตับกำลังทำงานหนักหรือกำลังเผชิญกับอะไรบางอย่างที่ทำให้เซลล์เสียหายอยู่ต่างหาก

สาเหตุยอดฮิตที่ทำให้ค่าตับสูง ที่หมอเจอประจำ

เวลาที่ผลตรวจออกมาว่า เอนไซม์ตับสูงผิดปกติ สาเหตุส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากโรคตับอักเสบรุนแรงเสมอไปครับ โดยเฉพาะในคนยุคนี้ สาเหตุหลักๆ มักมาจากเรื่องใกล้ตัวดังนี้

• ภาวะไขมันพอกตับ: เจอบ่อยที่สุดในคนที่มีน้ำหนักเกิน หรือชอบกินอาหารแป้ง ไขมัน และของหวาน
• การดื่มแอลกอฮอล์: แม้จะดื่มแค่ช่วงสังสรรค์วันหยุด แต่ถ้าตับต้องเคลียร์แอลกอฮอล์บ่อยๆ เซลล์ตับก็เกิดการอักเสบได้
• ยา อาหารเสริม และสมุนไพรบางชนิด: หลายคนไม่รู้ว่ายาบางตัว เช่น พาราเซตามอลถ้ากินเกินขนาด หรือยาสสมุนไพรที่ซื้อกินเองโดยไม่มีใบรับรอง ภาระจะไปตกที่ตับเต็มๆ
• โรคไวรัสตับอักเสบ B และ C เรื้อรัง: ที่บางคนเป็นมานานโดยไม่รู้ตัว

ถ้าปล่อยไว้ไม่ดูแล ค่าตับที่สูงจะพาไปเจออะไรบ้าง?

หลายคนเห็นว่าไม่มีอาการเจ็บท้องหรือตัวเหลืองตาเหลือง ก็เลยนิ่งนอนใจปล่อยให้ค่าตับสูงเรื้อรัง ความจริงคือ ตับเป็นอวัยวะที่อดทนมาก มันจะไม่ค่อยส่งเสียงร้องหรือแสดงอาการเจ็บปวดในระยะแรก แต่ถ้าปล่อยให้อักเสบเรื้อรังไปเรื่อยๆ จากเนื้อตับนิ่มๆ จะเริ่มเกิดแผลเป็นสะสม จนกลายเป็นพังผืด และพัฒนาไปสู่ภาวะตับแข็งในที่สุด ซึ่งถึงตอนนั้นจะรักษาให้กลับมาเหมือนเดิมได้ยากมากแล้ว

วิธีปรับพฤติกรรมง่ายๆ ช่วยลดภาระและฟื้นฟูตับให้กลับมาปกติ

ข่าวดีก็คือ ในกรณีที่ไม่ได้เป็นโรคตับเรื้อรังรุนแรง ตับมีความสามารถในการซ่อมแซมตัวเองสูงมากครับ ถ้าเราช่วยลดปัจจัยที่ทำร้ายตับลง ค่าตับก็จะค่อยๆ ลดลงมาอยู่ในเกณฑ์ปกติได้เอง

• ปรับเปลี่ยนมื้ออาหาร: ลดของทอด ของมัน น้ำตาลทราย และแป้งขัดขาว หันมาเน้นผัก ผลไม้ และโปรตีนจากปลา
• งดแอลกอฮอล์เด็ดขาดในช่วงที่ค่าตับสูง: เพื่อให้เวลาตับได้พักผ่อนและฟื้นฟูเซลล์ที่เสียหาย
• ระวังเรื่องยาและอาหารเสริม: หยุดกินยาสมุนไพรหรือวิตามินที่ไม่มีความจำเป็น และปรึกษาแพทย์ทุกครั้งก่อนใช้ยา
• ออกกำลังกายสม่ำเสมอ: ช่วยลดไขมันสะสมในช่องท้องและไขมันที่พอกตับได้ดีที่สุด

เมื่อไหร่ที่เจอ เอนไซม์ตับสูงผิดปกติ แล้วต้องรีบมาหาหมอทันที?

แม้ว่าส่วนใหญ่จะค่อยๆ ปรับพฤติกรรมแล้วตรวจติดตามซ้ำได้ แต่ถ้าคุณมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ห้ามรอดูอาการเด็ดขาด ต้องรีบมาพบแพทย์โดยด่วน ได้แก่ มีอาการตัวเหลืองตาเหลือง ปวดท้องส่วนบนด้านขวาอย่างรุนแรง ท้องโตขึ้นอย่างรวดเร็ว หรือมีอาการบวมตามขาและเท้า เพราะนั่นอาจหมายถึงตับเริ่มทำงานล้มเหลวแล้วครับ