โรคหลอดเลือดสมองตีบตัน: สัญญาณเตือนภัยเงียบที่ต้องรีบรู้ก่อนสาย

เวลาที่ตรวจคนไข้ในห้องตรวจแล้วเจอเคสโรคหลอดเลือดสมองตีบตัน สิ่งหนึ่งที่หมอมักจะรู้สึกเสียดายอยู่เสมอคือ หลายคนมาถึงโรงพยาบาลช้าเกินไป ทั้งที่จริงแล้วอาการเตือนบางอย่างมันเกิดขึ้นล่วงหน้าก่อนที่เซลล์สมองจะเสียหายถาวรเสียอีก การสังเกตความผิดปกติที่เกิดขึ้นอย่างกะทันหันจึงเป็นกุญแจสำคัญที่สุดในการช่วยชีวิตและลดโอกาสพิการ

สัญญาณเตือนภัยหลักของโรคหลอดเลือดสมองที่สังเกตได้ทันที

อาการของโรคนี้มักจะเกิดขึ้นแบบฉับพลัน ไม่มีสัญญาณบอกลางล่วงหน้าเป็นวันๆ แต่จู่ๆ ก็แสดงอาการออกมาทันที ซึ่งหลักการสังเกตง่ายๆ ที่หมออยากให้ทุกคนจำฝังใจคืออาการชาหรืออ่อนแรงที่ซีกใดซีกหนึ่งของร่างกาย

ปากเบี้ยว หน้าเบี้ยว ยิ้มแล้วไม่เท่ากัน

เวลาลองส่องกระจกแล้วยิ้ม หรือพยายามทำปากจู๋ จะสังเกตเห็นว่ามุมปากข้างหนึ่งตก ยิ้มได้ไม่เต็มที่ หรือหนังตาข้างหนึ่งตกลงมา อาการนี้มักมาพร้อมกับการพูดไม่ชัด พูดอ้อแอ หรือนึกคำพูดไม่ออกชั่วขณะ

แขนขาอ่อนแรง ยกไม่ขึ้น หรือเดินเซ

อาการแขนหรือขาซีกใดซีกหนึ่งไม่มีแรง เช่น ยกแขนสองข้างขึ้นพร้อมกันแล้วข้างหนึ่งร่วงลงมาเอง หรือเดินแล้วเซทรงตัวไม่ได้เหมือนคนเมา ทั้งๆ ที่ไม่ได้หกล้มหรือได้รับอุบัติเหตุมาก่อน

ทำไมอาการเหล่านี้ถึงเกิดขึ้นอย่างกะทันหัน?

สาเหตุหลักมาจากหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมองเกิดการอุดตันจากคราบไขมันหรือลิ่มเลือด ทำให้เลือดและออกซิเจนไม่สามารถเดินทางไปหล่อเลี้ยงเซลล์สมองส่วนนั้นได้ เมื่อสมองขาดเลือดเพียงไม่กี่นาที เซลล์สมองในบริเวณนั้นก็จะเริ่มตายลง ส่งผลให้การควบคุมการทำงานของร่างกายส่วนที่สมองซีกนั้นดูแลอยู่หยุดชะงักไปทันที

ช่วงเวลาทองหรือนาทีชีวิตที่ต้องรีบไปโรงพยาบาล

หากมีอาการเหล่านี้เกิดขึ้น แม้จะเป็นแค่ช่วงสั้นๆ แล้วหายไปเอง ก็ห้ามชะล่าใจเด็ดขาด เพราะนั่นคือสัญญาณเตือนของโรคหลอดเลือดสมองตีบชั่วคราว ทางการแพทย์จะมีสิ่งที่เราเรียกว่าช่วงเวลาทอง หรือ Golden Period อยู่ภายใน 4 ชั่วโมงครึ่งแรกหลังจากเริ่มมีอาการ หากผู้ป่วยมาถึงมือแพทย์และได้รับยาละลายลิ่มเลือดทันเวลา โอกาสที่จะกลับมาหายเป็นปกติหรือมีอาการหลงเหลือน้อยมากจะมีสูงกว่าการมาพบแพทย์ช้าอย่างเทียบกันไม่ได้

การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อป้องกันไม่ให้หลอดเลือดสมองตีบซ้ำ

สำหรับคนที่เคยผ่านเหตุการณ์นี้มาแล้ว หรือคนที่ตรวจสุขภาพแล้วพบว่าตัวเองมีความเสี่ยงสูง การคุมปัจจัยเสี่ยงคือหัวใจสำคัญที่สุดในการป้องกัน

• ควบคุมระดับความดันโลหิต: ความดันสูงคือตัวการหลักที่ทำให้ผนังหลอดเลือดเสียหาย
• จัดการโรคเบาหวานและไขมันในเลือด: ต้องทานยาและพบแพทย์ตามนัดอย่างสม่ำเสมอเพื่อไม่ให้หลอดเลือดตีบแคบลงไปอีก
• งดสูบบุหรี่และลดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์: สสารในบุหรี่ทำให้เลือดแข็งตัวง่ายและทำลายผนังหลอดเลือดโดยตรง
• ขยับร่างกายและเลือกทานอาหาร: เน้นผักผลไม้ ลดอาหารเค็มจัดและไขมันอิ่มตัว

สุขภาพสมองเป็นเรื่องที่รอไม่ได้ หากคนใกล้ตัวมีอาการผิดปกติเพียงข้อเดียวที่กล่าวมา อย่ารอให้หายเอง ให้รีบพาไปโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดทันที