ภาวะติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร: รับมืออย่างไรให้หายไวและปลอดภัย

ท้องเสียกะทันหันแบบนี้ ติดเชื้อในทางเดินอาหารหรือเปล่า

หลายคนคงเคยผ่านประสบการณ์จู่ๆ ก็ปวดท้องมวนขึ้นมา วิ่งเข้าห้องน้ำแทบไม่ทัน ตามมาด้วยอาการถ่ายเหลวหรืออาเจียนจนหมดแรง อาการเหล่านี้มักเกิดขึ้นหลังจากเราไปทานอาหารที่อาจจะไม่สะอาดหรือปรุงสุกๆ ดิบๆ มา ในทางการแพทย์เราเรียกภาวะนี้ว่า ภาวะติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร ซึ่งมีสาเหตุหลักมาจากการรับเอาเชื้อโรค ไม่ว่าจะเป็นแบคทีเรีย ไวรัส หรือสารพิษจากเชื้อโรคเข้าไปในร่างกายผ่านการกิน

สาเหตุที่ทำให้เราท้องร่วงและปวดท้องบิด

เชื้อโรคที่ทำให้เกิดอาการแบ่งออกเป็นกลุ่มหลักๆ ได้ดังนี้

• กลุ่มเชื้อไวรัส: พบบ่อยที่สุดโดยเฉพาะโนโรไวรัสและโรตาไวรัส ซึ่งมักแพร่กระจายได้ง่ายจากการสัมผัสสิ่งของที่ปนเปื้อน
• กลุ่มเชื้อแบคทีเรีย: มักมากับอาหารค้างคืน อาหารที่มีกะทิ หรือเนื้อสัตว์ที่ปรุงไม่สุก ทำให้เกิดอาการรุนแรงกว่าไวรัส เช่น ถ่ายเป็นมูกเลือด หรือไข้สูง
• สารพิษจากเชื้อโรค: บางครั้งเชื้อไม่ได้เข้าตัวเราโดยตรง แต่เป็นสารพิษที่เชื้อปล่อยทิ้งไว้ในอาหาร ทำให้เรามีอาการอาเจียนรุนแรงหลังจากทานเข้าไปเพียงไม่กี่ชั่วโมง

อาการแบบไหนที่บอกว่าเริ่มมีภาวะติดเชื้อในระบบทางเดินอาหาร

โดยส่วนใหญ่ร่างกายจะส่งสัญญาณเตือนค่อนข้างชัดเจน ได้แก่

• อาการปวดมวนท้องเป็นพักๆ หรือบิดเกร็งรุนแรง
• ถ่ายอุจจาระเหลวเป็นน้ำ หรือถ่ายบ่อยมากกว่าสามครั้งต่อวัน
• มีไข้ร่วมด้วยเนื่องจากร่างกายตอบสนองต่อการติดเชื้อ
• มีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ทำให้ทานอาหารไม่ได้

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นเมื่อท้องเสียหนัก

หัวใจสำคัญที่สุดไม่ใช่การหยุดถ่ายในทันที แต่คือการป้องกันไม่ให้ร่างกายขาดน้ำ

• จิบน้ำเกลือแร่ให้บ่อย: ให้ใช้ผงเกลือแร่สำหรับผู้ป่วยท้องเสีย (ORS) ผสมน้ำสะอาดจิบไปเรื่อยๆ เพื่อทดแทนเกลือแร่ที่สูญเสียไป
• ปรับอาหารการกิน: ในช่วงแรกควรทานอาหารอ่อนที่ย่อยง่าย เช่น ข้าวต้ม โจ๊ก หรือซุปใส และเลี่ยงอาหารที่มีรสจัด นม หรือของทอดชั่วคราว
• งดทานยาหยุดถ่ายเอง: หลายคนรีบกินยาหยุดถ่ายทันที ซึ่งเป็นวิธีที่ไม่ถูกต้องนัก เพราะการถ่ายเป็นการขับเชื้อโรคและสารพิษออกจากร่างกาย การเก็บเชื้อไว้ในท้องนานขึ้นอาจทำให้ติดเชื้อรุนแรงกว่าเดิมได้

สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบมาพบหมอ

หากดูแลตัวเองที่บ้านแล้วอาการไม่ดีขึ้น ต้องสังเกตอาการเหล่านี้อย่างใกล้ชิด หากพบถือเป็นภาวะฉุกเฉิน

• มีอาการขาดน้ำรุนแรง เช่น ปากแห้ง ผิวหนังไม่เต่งตึง ปัสสาวะออกน้อยมากหรือมีสีเข้มจัด หรือรู้สึกมึนงงหน้ามืด
• ถ่ายอุจจาระเป็นมูกเลือด หรือถ่ายเป็นสีดำ
• ปวดท้องรุนแรงมากขึ้นเรื่อยๆ จนทนไม่ไหว
• มีไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียสและไม่ลดลง
• อาเจียนรุนแรงจนไม่สามารถจิบน้ำหรือทานยาได้เลย

วิธีป้องกันไม่ให้เชื้อโรคกลับมาทำร้ายเราอีก

การป้องกันทำได้ไม่ยากเพียงแค่ กินร้อน ใช้ช้อนกลาง และล้างมือให้สะอาดทุกครั้งก่อนหยิบจับอาหาร นอกจากนี้ควรหมั่นสังเกตวันหมดอายุของอาหาร และหลีกเลี่ยงการทานอาหารปรุงสุกๆ ดิบๆ เพียงเท่านี้ระบบทางเดินอาหารของเราก็จะกลับมาแข็งแรงและปลอดภัยอีกครั้ง