หมอเคยเจอคนไข้เด็กคนหนึ่งที่ถูกหามส่งห้องฉุกเฉินด้วยอาการปวดหลังอย่างรุนแรงจนขยับตัวไม่ได้ เพียงเพราะเพื่อนดึงเก้าอี้ออกขณะที่เขากำลังจะนั่ง เหตุการณ์ที่หลายคนมักมองว่าเป็นแค่เรื่องล้อเล่นในวัยเด็ก แท้จริงแล้วสามารถนำไปสู่ ภาวะบาดเจ็บจากการถูกเพื่อนแกล้ง ที่ส่งผลกระทบอันร้ายแรงและอาจเปลี่ยนชีวิตของเด็กคนหนึ่งไปตลอดกาล ทั้งในแง่ของร่างกายและสภาพจิตใจ
เมื่อคำว่า แกล้งเล่น ทิ้งรอยแผลที่ลึกกว่าที่คิด
ในทางการแพทย์แล้ว ภาวะบาดเจ็บจากการถูกเพื่อนแกล้ง ไม่ได้หมายถึงแค่รอยเขียวช้ำภายนอกที่มองเห็นได้ด้วยตาเปล่า แต่ครอบคลุมไปถึงการบาดเจ็บภายในระบบประสาท กระดูก และกล้ามเนื้อ รวมถึงบาดแผลทางจิตใจที่ฝังลึก ความน่ากลัวของภาวะนี้คือการที่เหยื่อมักไม่กล้าบอกผู้ปกครองหรือครูเนื่องจากความกลัว หรือถูกข่มขู่ ทำให้การรักษาล่าช้าและเกิดภาวะแทรกซ้อนตามมาในระยะยาว
อันตรายทางร่างกายที่มักเกิดจากความรู้เท่าไม่ถึงการณ์
การแกล้งกันในกลุ่มเพื่อนมักขาดการควบคุมน้ำหนักมือและทิศทาง ความรุนแรงที่เกิดขึ้นจึงมักเกินกว่าที่ร่างกายของเด็กจะรับไหว โดยส่วนใหญ่แล้วอาการบาดเจ็บทางกายที่หมอมักตรวจพบอยู่บ่อยๆ มีดังนี้
การบาดเจ็บที่สมองและกระดูกสันหลัง
การผลัก ตกจากที่สูง หรือการดึงเก้าอี้กระทันหัน อาจทำให้ศีรษะกระแทกพื้น เกิดภาวะสมองกระทบกระเทือน (Concussion) หรือที่ร้ายแรงกว่านั้นคือการบาดเจ็บของกระดูกสันหลังส่วนเอวและก้นกบ ซึ่งอาจส่งผลให้เส้นประสาทถูกกดทับ มีอาการชาหรืออ่อนแรงที่ขา และในรายที่รุนแรงอาจถึงขั้นเป็นอัมพาตครึ่งซีก
การบาดเจ็บของระบบกล้ามเนื้อและข้อต่อ
การล็อกคอ ขัดขา หรือดึงแขนกระชากอย่างแรง สามารถทำให้เกิดข้อต่อเคลื่อน หลุด หรือเอ็นยึดข้อต่อฉีกขาด อาการเหล่านี้หากปล่อยไว้โดยไม่ได้รับการจัดข้อหรือพักฟื้นอย่างถูกวิธี จะนำไปสู่ภาวะข้อเสื่อมก่อนวัยอันควรและความเจ็บปวดเรื้อรัง
บาดแผลที่มองไม่เห็น: ผลกระทบทางจิตใจที่ฝังลึก
นอกเหนือจากความเจ็บปวดทางกายแล้ว สิ่งที่หมอกังวลใจไม่แพ้กันคือผลกระทบทางระบบประสาทและจิตใจ การถูกกลั่นแกล้งซ้ำๆ จะกระตุ้นให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนความเครียดอย่างคอร์ติซอลและอะดรีนาลีนออกมาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งส่งผลเสียต่อสมองโดยตรง
ความเครียดเรื้อรังที่ส่งผลต่อโครงสร้างสมอง
งานวิจัยทางการแพทย์ชี้ให้เห็นว่า ความเครียดสะสมจากภาวะบาดเจ็บจากการถูกเพื่อนแกล้ง สามารถส่งผลให้สมองส่วนอมิกดาลาซึ่งควบคุมความกลัวทำงานไวเกินไป ในขณะที่สมองส่วนฮิปโปแคมปัสที่เกี่ยวข้องกับการเรียนรู้และความจำจะมีขนาดเล็กลง ทำให้เด็กมีปัญหาเรื่องการเรียน สมาธิสั้นลง และไวต่อสิ่งเร้าในทางลบ
อาการเจ็บป่วยทางกายที่หาสาเหตุไม่ได้
เด็กหลายคนแสดงออกถึงความบอบช้ำทางจิตใจผ่านร่างกาย โดยมักมาพบหมอด้วยอาการปวดหัวเรื้อรัง ปวดท้องโดยไม่มีสาเหตุ นอนไม่หลับ หรือปัสสาวะรดที่นอน อาการเหล่านี้เป็นกลไกการป้องกันตัวเองทางจิตวิทยาที่สะท้อนถึงความวิตกกังวลและความกลัวที่อัดอั้นอยู่ข้างใน
สังเกตอย่างไรว่าลูกหลานกำลังเผชิญปัญหานี้?
เนื่องจากเด็กส่วนใหญ่มักปิดบังเรื่องการถูกแกล้ง พ่อแม่และผู้ปกครองจึงต้องเป็นหูเป็นตาและคอยสังเกตสัญญาณเตือนเหล่านี้อย่างใกล้ชิด
- มีรอยฟกช้ำ บวม หรือบาดแผลตามร่างกายที่อธิบายสาเหตุไม่ได้ชัดเจน หรือมักอ้างว่าหกล้มเองบ่อยครั้ง
- เสื้อผ้า ข้าวของเครื่องใช้ หรืออุปกรณ์การเรียนชำรุดเสียหายหรือสูญหายบ่อยเกินไป
- พฤติกรรมการกินและการนอนเปลี่ยนไป เช่น นอนฝันร้าย ผวาตื่นกลางดึก หรือเบื่ออาหาร
- มีอาการต่อต้านการไปโรงเรียนอย่างเห็นได้ชัด ผลการเรียนตกลงอย่างรวดเร็ว หรือแยกตัวออกจากสังคม
วิธีดูแลและฟื้นฟูเมื่อเกิดเหตุ
เมื่อพบว่าเด็กมีภาวะบาดเจ็บจากการถูกเพื่อนแกล้ง สิ่งแรกที่ต้องทำคือการแสดงออกให้เด็กรับรู้ว่าเป็นพื้นที่ปลอดภัยและรับฟังโดยไม่ตัดสิน จากนั้นให้ดำเนินการตามขั้นตอนทางการแพทย์ดังนี้
- ตรวจร่างกายโดยละเอียด: หากสงสัยว่ามีการบาดเจ็บที่ศีรษะหรือกระดูกสันหลัง ห้ามเคลื่อนย้ายผู้ป่วยโดยพลการ และควรรีบนำส่งโรงพยาบาลทันทีเพื่อทำการเอกซเรย์หรือตรวจด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI)
- ประเมินสภาพจิตใจ: ควรพาเด็กเข้าพบจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นเพื่อประเมินภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล หรือภาวะบอบช้ำทางจิตใจหลังเผชิญเหตุการณ์รุนแรง (PTSD) เพื่อรับการบำบัดอย่างทันท่วงที
- ประสานงานและแก้ไขเชิงระบบ: ร่วมมือกับทางโรงเรียนเพื่อยุติการกลั่นแกล้งอย่างเด็ดขาด และสร้างสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยให้แก่เด็กทั้งที่บ้านและที่เรียน
ภาวะบาดเจ็บจากการถูกเพื่อนแกล้งไม่ใช่เรื่องเล็กๆ ที่จะปล่อยให้ผ่านไปตามกาลเวลา การใส่ใจ สังเกต และเข้าช่วยเหลืออย่างรวดเร็วถูกต้องตามหลักการแพทย์ จะช่วยป้องกันความพิการทางกายและช่วยสมานบาดแผลในใจ ให้เด็กสามารถเติบโตต่อไปได้อย่างแข็งแรงและมีความสุข
