แผลร้อนในหรือแอพทัสในเด็ก: รับมืออย่างไรเมื่อลูกน้อยเจ็บปากกินข้าวไม่ได้

ลูกร้องไห้งอแงไม่ยอมกินข้าว ส่องปากดูเจอแผลขาวๆ นี่ใช่แผลร้อนในหรือแอพทัสในเด็กหรือเปล่า?

เวลาที่ลูกน้อยบ่นเจ็บปาก กินนมก็ไม่ได้ กินข้าวก็ไม่ยอม แถมยังหงุดหงิดง่ายจนผิดปกติ คุณพ่อคุณแม่หลายคนคงอดเป็นห่วงไม่ได้ พออ้าปากลูกดูแล้วเจอแผลเปื่อยสีขาวหรือเหลืองมีขอบแดงๆ อยู่ข้างในกระพุ้งแก้ม หรือใต้ลิ้น อาการแบบนี้มักทำให้คุณแม่นึกถึงแผลร้อนในขึ้นมาทันที ในทางการแพทย์เราเรียกเจ้าแผลตัวนี้ว่า แผลแอพทัส ซึ่งเป็นอาการที่พบบ่อยได้ทั้งในผู้ใหญ่และเด็กเล็กครับ

แผลร้อนในหรือแอพทัสในเด็ก หน้าตาเป็นแบบไหนและต่างจากแผลทั่วไปอย่างไร?

แผลแอพทัส (Aphthous Ulcer) หรือที่ร้อยทั้งร้อยเรียกว่าแผลร้อนใน เป็นแผลเปื่อยขนาดเล็กที่เกิดขึ้นบริเวณเยื่อบุอ่อนในช่องปาก เช่น กระพุ้งแก้ม ริมฝีปากด้านใน ใต้ลิ้น หรือเหงือก ลักษณะเด่นคือตรงกลางแผลจะเป็นหลุมตื้นๆ สีขาวหรือเหลืองนวล และมีขอบรอบๆ เป็นสีแดงชัดเจน ต่างจากแผลจากการกัดกระพุ้งแก้มทั่วไปตรงที่ มักจะเห่อขึ้นมาเองโดยไม่มีแผลอุบัติเหตุมาก่อน และมักสร้างความเจ็บแสบระคายเคืองค่อนข้างมากเวลาที่แผลโดนน้ำลาย อาหารรสจัด หรือเวลาที่ขยับปากพูดและเคี้ยวอาหาร

ทำไมลูกถึงเป็นแผลร้อนใน? เจาะลึกสาเหตุที่พ่อแม่ต้องรู้

หลายคนสงสัยว่าเด็กตัวแค่นี้ทำไมถึงเป็นร้อนในได้ สาเหตุของแผลแอพทัสในเด็กนั้นมีหลายปัจจัยร่วมกัน ดังนี้ครับ

• อุบัติเหตุเล็กๆ น้อยๆ ในช่องปาก: เช่น เผลอกัดกระพุ้งแก้มตัวเองขณะเคี้ยวข้าว หรือแปรงฟันแล้วแปรงไปกระแทกโดนเหงือกแรงเกินไป
• ความเครียดและความอ่อนเพลีย: เด็กที่นอนดึก พักผ่อนไม่พอ หรือกำลังเครียดเรื่องไปโรงเรียน ภูมิคุ้มกันจะต่ำลงทำให้เกิดแผลได้ง่าย
• การขาดสารอาหารบางชนิด: เช่น วิตามินบี 12 ธาตุเหล็ก หรือกรดโฟลิก
• การแพ้อาหารหรือระคายเคือง: การแพ้อาหารบางประเภท หรือการแพ้ยาสีฟันที่มีสารทำความสะอาดบางตัว
• พันธุกรรม: ถ้าคุณพ่อคุณแม่มีประวัติเป็นแผลร้อนในบ่อยๆ ลูกก็มีโอกาสเป็นได้มากกว่าปกติ

ช่วงวันแรกๆ ที่แผลกำเริบ ลูกจะเจ็บและกินยากเป็นพิเศษ

ในช่วง 2 ถึง 3 วันแรกหลังจากแผลเริ่มปรากฏ จะเป็นช่วงที่เด็กๆ ทรมานที่สุด เพราะแผลยังสดและมีความไวต่อความรู้สึกมาก ลูกอาจจะมีไข้ต่ำๆ ร่วมด้วยได้เพราะร่างกายพยายามต่อ 1 สัปดาห์อาการเจ็บจะเริ่มทุเลาลง และแผลจะค่อยๆ หายไปเองโดยไม่ทิ้งรอยแผลเป็นไว้ แต่ในช่วงที่แผลกำลังเห่อนี้แหละครับที่พ่อแม่ต้องคอยดูแลเรื่องอาหารการกินเป็นพิเศษ เพื่อไม่ให้ลูกเจ็บแผลมากขึ้น

วิธีดูแลลูกรักเมื่อเป็นแผลร้อนใน ประคับประคองอย่างไรให้หายไว?

ในฐานะหมอ ผมมักจะแนะนำคุณพ่อคุณแม่เสมอว่า แผลร้อนในส่วนใหญ่สามารถหายได้เอง การรักษาจึงเป็นการประคับประคองตามอาการเพื่อให้ลูกสบายตัวขึ้นครับ

• เลือกอาหารรสอ่อนและนิ่ม: งดอาหารรสจัด เผ็ดจัด เปรี้ยวจัด หรืออาหารแข็งกรอบที่อาจไปขูดแผล ให้เปลี่ยนเป็นโจ๊กอุ่นๆ ซุปนิ่มๆ หรือโยเกิร์ตเย็นๆ ที่ช่วยลดความแสบในปาก
• ดื่มน้ำสะอาดบ่อยๆ: เพื่อรักษาความชุ่มชื้นในช่องปากและช่วยชะล้างสิ่งสกปรก
• ใช้ยาทาเฉพาะที่ตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกร: มีเจลป้ายแผลในปากสำหรับเด็กโดยเฉพาะ ซึ่งจะช่วยเคลือบแผลและลดอาการเจ็บแสบเวลาทานอาหาร
• รักษาความสะอาดช่องปาก: สอนให้เด็กบ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่นๆ อ่อนๆ และแปรงฟันเบาๆ เพื่อป้องกันไม่ให้แผลติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน

อาการแบบไหนที่แปลกไปและควรพาเด็กไปพบแพทย์?

แม้ว่าแผลร้อนในหรือแอพทัสในเด็กส่วนใหญ่จะหายได้เอง แต่มีบางกรณีที่อาจไม่ใช่ร้อนในธรรมดา คุณพ่อคุณแม่ควรพาลูกไปพบแพทย์หากพบสัญญาณเตือนเหล่านี้ครับ

• แผลมีขนาดใหญ่ผิดปกติ (ใหญ่กว่า 1 เซนติเมตร) หรือมีจำนวนมากกระจายทั่วปาก
• แผลไม่ยอมหายหรือไม่มีทีท่าจะดีขึ้นเลยหลังผ่านไป 2 สัปดาห์
• ลูกมีไข้สูงร่วมด้วย มีผื่นขึ้นตามตัว หรือต่อมน้ำเหลืองที่คอโต
• ลูกเจ็บมากจนไม่ยอมดื่มน้ำเลยเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำ