เจ็บเรื้อรังไม่หาย ปวดลึกถึงข้างใน... ร่องรอยแผลเป็นจากวัยเด็กที่ร่างกายยังจำได้

ทำไมแผลเก่าเมื่อตอนเด็ก ถึงตามมาหลอกหลอนตอนโตเป็นผู้ใหญ่?

เวลาตรวจคนไข้ที่มีอาการปวดเรื้อรังตามร่างกาย รักษาที่ไหนก็ไม่หาย กินยา ทำกายภาพ หรือแม้กระทั่งผ่าตัดแล้วก็ยังกลับมาปวดจุดเดิมอีก หมอมักจะชวนคุยย้อนกลับไปไกลถึงสมัยเด็กเสมอ หลายคนทำหน้าสงสัยว่าอาการปวดคอ บ่า ไหล่ หรือหลังในวันนี้ เกี่ยวอะไรกับตอนเป็นเด็ก

ความจริงคือ ร่างกายของเรามีความทรงจำ สมองและระบบประสาทจดจำเหตุการณ์สะเทือนใจ อุบัติเหตุ หรือแม้แต่การบาดเจ็บทางร่างกายและจิตใจในวัยเด็กเอาไว้ทั้งหมด เมื่อเราโตขึ้น เผชิญกับความเครียด หรือมีท่าทางในการทำงานซ้ำๆ ระบบประสาทที่เคยถูกกระตุ้นอย่างรุนแรงในอดีตจึงส่งสัญญาณเตือนออกมาเป็นความเจ็บปวดเรื้อรัง นี่คือที่มาของ กลุ่มอาการปวดเรื้อรังจากการบาดเจ็บสมัยเด็ก ที่หลายคนมองข้าม

สัญญาณเตือนแบบไหน ที่บอกว่าความเจ็บปวดนี้มาจากอดีต?

ลักษณะเด่นของอาการปวดกลุ่มนี้คือ ตรวจหาสสาเหตุทางกายภาพไม่ค่อยเจอ หรือเจอแต่ไม่สอดคล้องกับความรุนแรงของอาการที่คนไข้รู้สึก เช่น หมอตรวจพบหมอนรองกระดูกเสื่อมเล็กน้อย แต่คนไข้กลับปวดร้าวทรมานจนใช้ชีวิตไม่ได้ อาการมักจะเป็นๆ หายๆ เรื้อรังยาวนาน และมักจะกำเริบขึ้นมาเวลาที่เราเครียด วิตกกังวล หรือนอนหลับไม่สนิท

จุดสังเกตอาการปวดที่มักเชื่อมโยงกับความทรงจำวัยเด็ก

• ปวดตึงกล้ามเนื้อคอ บ่า ไหล่ แบบหาสาเหตุที่แน่ชัดไม่ได้ แม้จะปรับท่านั่งทำงานดีแล้ว
• มีอาการปวดท้องเรื้อรัง (IBS) หรือปวดหัวไมเกรนร่วมด้วยบ่อยๆ
• รู้สึกว่าร่างกายตื่นตัวและเกร็งตลอดเวลาโดยไม่รู้ตัว
• อาการปวดมักจะแย่ลงในวันที่จิตใจรู้สึกเหนื่อยล้าหรือเผชิญเรื่องเครียด

เมื่อระบบประสาทจดจำความเจ็บ: กลไกที่ทำให้ร่างกายไม่ยอมคลายตัว

ลองนึกภาพคอมพิวเตอร์ที่ถูกตั้งโปรแกรมให้ทำงานบางอย่างค้างไว้ สมองของเด็กที่เคยผ่านอุบัติเหตุรุนแรง การพลัดตกหกล้มครั้งใหญ่ หรือแม้แต่การเติบโตมาในสภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยความกดดัน จะปรับระบบประสาทให้อยู่ในโหมดระแวดระวังภัยตลอดเวลา

กล้ามเนื้อจะถูกสั่งให้เกร็งตัวเพื่อเตรียมรับมือกับอันตราย แม้ว่าเหตุการณ์นั้นจะผ่านไปนานหลายสิบปีแล้วก็ตาม นานวันเข้า กล้ามเนื้อส่วนนั้นจะขาดเลือดไปเลี้ยง เกิดเป็นจุดกดเจ็บฝังลึก และส่งกระแสประสาทบอกสมองว่าเรากำลังเจ็บปวดวนเวียนเป็นวงจรไม่รู้จบ

วิธีรักษาที่ต้องแก้ที่รากเหง้า ไม่ใช่แค่ปลายเหตุ

การกินยาแก้ปวดหรือการนวดคลายกล้ามเนื้อ อาจช่วยบรรเทาอาการได้แค่ชั่วคราว เพราะไม่ได้แก้ที่ต้นตอของปัญหา สมองและระบบประสาทส่วนกลางยังคงจำความเจ็บปวดนั้นไว้ การรักษาที่ได้ผลจริงจึงต้องอาศัยความเข้าใจและการเยียวยาร่วมกันหลายด้าน

วิธีดูแลและฟื้นฟูร่างกายจากอาการปวดเรื้อรัง

• ทำความเข้าใจร่างกาย: ยอมรับว่าความเจ็บปวดนี้มีจริง และไม่ได้คิดไปเอง การรู้เท่าทันความเชื่อมโยงระหว่างจิตใจและร่างกายช่วยลดความกังวลลงได้มาก
• ปรับสมดุลระบบประสาท: ฝึกการหายใจลึกๆ การทำสมาธิ หรือโยคะ เพื่อส่งสัญญาณบอกสมองว่าตอนนี้เราปลอดภัยแล้ว กล้ามเนื้อจะได้คลายตัว
• พบผู้เชี่ยวชาญด้านจิตบำบัด: ในบางกรณี การพูดคุยเพื่อปลด กลุ่มอาการปวดเรื้อรังจากการบาดเจ็บ ที่ฝังลึกอยู่ในจิตใต้สำนึก ช่วยให้อาการทางร่างกายดีขึ้นอย่างน่ามหัศจรรย์
• ขยับร่างกายอย่างอ่อนโยน: เลือกการออกกำลังกายที่เน้นความยืดหยุ่นและการรับรู้ร่างกาย เช่น พิลาทิส หรือการเดินจงกลม

อาการปวดเรื้อรังจากวัยเด็กไม่ใช่เรื่องแปลกประหลาด และไม่ใช่เรื่องที่คุณต้องทนแบกรับไว้คนเดียว หากคุณกำลังเผชิญกับอาการปวดที่รักษาเท่าไหร่ก็ไม่หาย ลองเปิดใจมองย้อนกลับไปสำรวจความรู้สึกและเรื่องราวในอดีต บางทีการโอบกอดเด็กน้อยคนเดิมที่เคยเจ็บปวดในวันนั้น อาจเป็นกุญแจสำคัญที่ช่วยให้ร่างกายของคุณหายจากความเจ็บปวดในวันนี้ได้เสียที