ลูกอึยากไม่ใช่เรื่องเล็ก: ผลกระทบของภาวะท้องผูกต่อคุณภาพชีวิตและพฤติกรรมของเด็ก

เวลาที่เด็กๆ ที่บ้านเริ่มงอแง กินข้าวไม่ได้ นอนไม่หลับ หรือจู่ๆ ก็มีพฤติกรรมก้าวร้าวขึ้นมาโดยไม่มีสาเหตุ คุณพ่อคุณแม่หลายคนอาจจะกำลังมองหาว่าลูกไปเจอเรื่องเครียดอะไรที่โรงเรียนหรือเปล่า แต่ในมุมมองของหมอ เวลาตรวจเด็กๆ ที่มีอาการเหล่านี้ คำถามแรกๆ ที่หมอมักจะถามคุณพ่อคุณแม่กลับไปเสมอคือ ลูกถ่ายอุจจาระครั้งสุดท้ายเมื่อไหร่

เรื่องท้องผูกในเด็กเป็นเรื่องที่พวกเรามักมองข้ามกันง่ายมาก เพราะคิดว่าเป็นอาการเดี๋ยวเดียวก็หาย แต่ในความเป็นจริงแล้ว ผลกระทบของภาวะท้องผูกต่อคุณภาพชีวิต ของเด็กนั้นกว้างไกลกว่าแค่เรื่องปวดท้องหรือนั่งกระโถนนานๆ หลายเท่าตัว มันลามไปถึงสภาพจิตใจ อารมณ์ และพฤติกรรมที่แสดงออกมาในชีวิตประจำวันจนคนรอบข้างต้องปวดหัว

ความอึดอัดในท้องที่เด็กอธิบายไม่ถูกแต่แสดงออกด้วยความหงุดหงิด

ลองนึกภาพตามว่าตัวเราเองถ้าไม่ได้ปลดปล่อยของเสียออกจากร่างกายติดต่อกันหลายๆ วัน ท้องจะเริ่มปวดเกร็ง แน่น แนอึดอัด ขยับตัวไปไหนก็ไม่สบายตัว เด็กเล็กๆ เขายังเรียบเรียงความรู้สึกนี้ออกมาเป็นคำพูดไม่ได้ สิ่งที่เขาทำได้มีเพียงการแสดงออกทางพฤติกรรม

เด็กหลายคนกลายเป็นคนเจ้าอารมณ์ หงุดหงิดง่าย ร้องไห้งอแงอย่างไร้เหตุผล หรือบางคนก็ซึมลงไปเลยเพราะความปวดท้องเรื้อรัง พฤติกรรมเหล่านี้ทำให้คุณพ่อคุณแม่หลายท่านเข้าใจผิดคิดว่าลูกดื้อ ทั้งที่จริงแล้วต้นตอมาจากความทรมานภายในร่างกายที่เด็กกำลังเผชิญอยู่ต่างหาก

วงจรอุบาทว์: ยิ่งกลัวการอึ ยิ่งท้องผูกหนักกว่าเดิม

เมื่อเด็กผ่านประสบการณ์การถ่ายอุจจาระที่แข็งและเจ็บปวดเพียงไม่กี่ครั้ง สมองของเขาจะจดจำความเจ็บนั้นทันที เกิดเป็นความกลัวฝังใจเวลาที่ปวดอึ เด็กจึงเลือกใช้วิธีอั้นไว้ ไม่ยอมไปห้องน้ำ

พฤติกรรมการอั้นนี่แหละคือตัวการสำคัญที่ทำให้ ผลกระทบของภาวะท้องผูกต่อคุณภาพชีวิต แย่ลงไปอีก ยิ่งอั้น นำไปสู่การสะสมอุจจาระก้อนใหญ่และแข็งขึ้นเรื่อยๆ จนลำไส้ใหญ่ขยายตัวและสูญเสียการทำงานตามธรรมชาติ สุดท้ายอุจจาระเหลวบางส่วนอาจจะเล็ดลอดออกมาเลอะกางเกงโดยที่เด็กควบคุมไม่ได้ กลายเป็นปัญหาเรื่องความสะอาด ความมั่นใจ และโดนเพื่อนล้อที่โรงเรียนตามมา

ผลกระทบยาว

อาการท้องผูกเรื้อรังไม่ได้ส่งผลแค่ตอนที่เด็กตื่นเท่านั้น แต่ยังรบกวนการนอนหลับยามค่ำคืนด้วย ความปวดและแน่นท้องทำให้เด็กนอนหลับไม่สนิท ตื่นกลางดึกบ่อยๆ ส่งผลให้ตื่นมาตอนเช้าด้วยความอ่อนเพลีย สมาธิในการเรียนลดลง ผลการเรียนตกลง และเบื่ออาหารเพราะกระเพาะอาหารไม่มีพื้นที่เหลือจากการมีก้อนอุจจาระตกค้าง

ทั้งหมดนี้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อพัฒนาการรอบด้านของเด็ก ทำให้เด็กเสียโอกาสในการเรียนรู้และมีความสุขตามวัยที่ควรจะเป็น

คุณพ่อคุณแม่จะช่วยปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและคืนรอยยิ้มให้ลูกได้อย่างไรบ้าง

การแก้ปัญหาท้องผูกในเด็กไม่ได้จบลงแค่การให้ยาระบายเพื่อเคลียร์ลำไส้ แต่ต้องปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตประจำวันร่วมด้วย เพื่อตัดวงจรความเจ็บปวดและสร้างความคุ้นเคยใหม่กับการขับถ่าย

• ปรับเมนูอาหารในจาน: เพิ่มผักผลไม้ที่มีกากใยสูงในทุกมื้ออาหาร และฝึกให้ลูกดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอตลอดวัน
• สร้างบรรยากาศห้องน้ำให้ผ่อนคลาย: ไม่เร่งรัดหรือดุด่าเวลาลูกนั่งกระโถน หาเก้าอี้มารองเท้าเพื่อให้เด็กได้อยู่ในท่าทางที่ถ่ายอุจจาระได้ง่ายขึ้น
• ฝึกวินิจฉัยเวลา: พาไปนั่งห้องน้ำช่วงเวลาเดิมทุกวันหลังมื้ออาหาร เพื่อฝึกให้ลำไส้จดจำจังหวะการขับถ่าย

ถ้าลองปรับพฤติกรรมเบื้องต้นแล้วอาการยังไม่ดีขึ้น หรือลูกยังคงมีพฤติกรรมหลบเลี่ยงการอึอย่างรุนแรง แนะนำให้พามาพบกุมารแพทย์เพื่อรับการประเมินและรักษาอย่างถูกวิธี การปล่อยให้เรื้อรังจะยิ่งทำให้การรักษาใช้เวลานานขึ้น และกระทบต่อสภาพจิตใจของเด็กในระยะยาวครับ