ออกกำลังกายอย่างไรไม่ให้หอบหืดกำเริบ: เคล็ดลับจากหมอที่คนเป็นหอบต้องรู้

ทำไมออกกำลังกายแล้วถึงหอบ ทั้งที่ปกติก็ไม่ได้เป็นอะไร?

หลายคนที่เป็นโรคหอบหืดมักจะมีความกังวลใจเวลาจะลุกขึ้นมาขยับร่างกาย หรืออยากออกกำลังกายให้แข็งแรงขึ้น แต่พอเริ่มวิ่งหรือขยับตัวแรงๆ กลับรู้สึกแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก หรือมีเสียงวี๊ดในลำคอขึ้นมาเสียดื้อๆ หมออยากบอกว่าภาวะนี้เป็นเรื่องปกติที่พบได้บ่อยครับ ทางการแพทย์เราเรียกภาวะนี้ว่า Exercise-Induced Bronchoconstriction หรือการที่หลอดลมตีบตัวลงขณะออกกำลังกาย ซึ่งเกิดขึ้นเพราะร่างกายสูญเสียความร้อนและความชื้นในทางเดินหายใจเร็วเกินไปในช่วงที่สูดลมหายใจเข้าลึกๆ จนส่งผลให้หลอดลมเกิดการหดเกร็งนั่นเอง

เตรียมตัวอย่างไรก่อนเริ่มขยับร่างกายเพื่อป้องกันอาการหอบ

การป้องกันโรคหอบหืดกำเริบจากการออกกำลังกาย ไม่ได้หมายความว่าต้องงดออกกำลังกายเสมอไป แต่ต้องรู้จักวิธีวางแผนให้ดีครับ

• วอร์มอัพให้ถึง: อย่าใจร้อนเริ่มออกกำลังกายหนักทันที การค่อยๆ ยืดเหยียดและบริหารร่างกายเบาๆ สัก 10-15 นาที จะช่วยให้หลอดลมปรับตัวเข้ากับสภาพอากาศได้ดีขึ้น
• เลี่ยงสภาพอากาศที่ไม่เป็นใจ: หากต้องออกกำลังกายกลางแจ้ง ควรเลี่ยงวันที่มีฝุ่นละอองสูง อากาศเย็นจัด หรือมีความชื้นต่ำ เพราะปัจจัยเหล่านี้เป็นตัวกระตุ้นให้หลอดลมตีบตัวได้ง่าย
• จิบน้ำบ่อยๆ: ความชื้นในคอมีความสำคัญมาก การรักษาความชุ่มชื้นในทางเดินหายใจจะช่วยลดโอกาสที่หลอดลมจะระคายเคืองครับ

สูตรลับการเลือกชนิดกีฬาสำหรับคนเป็นหอบหืด

ไม่ใช่ทุกกีฬาที่จะส่งผลกระทบต่อหลอดลมเหมือนกัน หมอมักจะแนะนำให้คนไข้เลือกกีฬาที่ต้องใช้การหายใจเป็นจังหวะ และไม่ต้องสัมผัสกับอากาศเย็นจัดหรือแห้งเกินไป

• กีฬาที่แนะนำ: การว่ายน้ำเป็นตัวเลือกที่ดีที่สุด เพราะอากาศเหนือผิวน้ำมีความชื้นสูงและอุ่น ช่วยลดการระคายเคืองหลอดลมได้ดี นอกจากนี้ยังมีกีฬาประเภทเดินเร็ว ปั่นจักรยาน หรือโยคะที่ช่วยฝึกการควบคุมลมหายใจ
• กีฬาที่ต้องระวัง: กีฬาที่ต้องใช้ความอึดสูงท่ามกลางอากาศเย็นอย่าง วิ่งมาราธอนกลางแจ้ง หรือกีฬาที่ต้องสลับความเร็วจัดๆ อย่างฟุตบอลหรือบาสเกตบอล อาจกระตุ้นให้เกิดอาการได้ง่ายกว่า หากจะเล่นควรเตรียมยาพ่นขยายหลอดลมติดตัวไว้เสมอ

เมื่อไหร่ที่ควรใช้ยาพ่นก่อนออกกำลังกาย

สำหรับคนไข้ที่มักจะมีอาการทุกครั้งเวลาออกกำลังกาย หมอมักจะพิจารณาให้ใช้ยาพ่นขยายหลอดลมชนิดออกฤทธิ์สั้น พ่นล่วงหน้าประมาณ 15-30 นาทีก่อนเริ่มออกกำลังกาย วิธีนี้จะช่วยให้หลอดลมเปิดกว้างพร้อมรับการขยายตัว ทำให้เราออกกำลังกายได้นานขึ้นโดยไม่หอบเหนื่อยจนเกินไป อย่างไรก็ตามควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินระดับความรุนแรงของโรคและปรับขนาดยาให้เหมาะสมกับกิจกรรมของแต่ละบุคคล

สังเกตอาการผิดปกติและเมื่อไหร่ที่ต้องหยุดพักทันที

ร่างกายเราฉลาดกว่าที่คิดครับ หากเริ่มรู้สึกถึงสัญญาณเหล่านี้ ให้หยุดพักทันทีอย่าฝืน:

• แน่นหน้าอก หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรมาทับ
• ไอแห้งๆ ถี่ๆ แม้จะออกกำลังกายเบาๆ
• หายใจหอบเหนื่อยผิดปกติ หรือมีเสียงวี๊ดในอก
• เหนื่อยง่ายจนพูดเป็นประโยคไม่ได้

หากหยุดพักแล้วอาการไม่ดีขึ้นภายใน 10-15 นาที หรืออาการรุนแรงขึ้นจนหายใจลำบากมาก ให้รีบใช้ยาพ่นฉุกเฉินและพบแพทย์ทันที การออกกำลังกายเพื่อสุขภาพเป็นเรื่องดี แต่ความปลอดภัยต้องมาก่อนเสมอครับ