ลูกตาแฉะ ขี้ตาเยอะ ปัญหากวนใจของลูกน้อย: วิธีนวดถุงน้ำตาเพื่อเปิดท่อน้ำตาด้วยตัวเองที่บ้าน

ลูกตาแฉะและมีขี้ตาตลอดเวลา อาการแบบนี้เกิดจากอะไรกันแน่นะ?

เวลาที่คุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นลูกน้อยตาสแฉะ มีน้ำตาเอ่อคลอตลอดเวลา หรือตื่นมาแล้วมีขี้ตาเกรอะกรังติดขนตาจนลืมตาแทบไม่ขึ้น หลายคนมักจะนึกว่าเป็นเพราะตาแดงหรือตาอักเสบทั่วไป แต่ในเด็กเล็กโดยเฉพาะน้องๆ วัยแรกเกิด อาการเหล่านี้มักจะมีสาเหตุมาจากภาวะท่อน้ำตาอุดตัน ซึ่งเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยมากๆ

ในฐานะหมอเด็กและจักษุแพทย์ที่เจอคุณพ่อคุณแม่พาเจ้าตัวเล็กมาปรึกษาเรื่องนี้อยู่เรื่อยๆ ผมอยากบอกว่าอย่าเพิ่งตกใจไปครับ เพราะภาวะนี้ส่วนใหญ่ไม่ได้อันตรายอย่างที่คิด และร่างกายของเด็กๆ สามารถปรับตัวดีขึ้นได้เองตามธรรมชาติ เพียงแต่เรามีตัวช่วยสำคัญที่จะทำให้ท่อน้ำตาเจ้าตัวเล็กเปิดได้เร็วขึ้น นั่นก็คือเทคนิคการนวดถุงน้ำตาครับ

ทำความรู้จักระบบระบายน้ำตาในดวงตา ทำไมท่อน้ำตาถึงตัน?

ก่อนที่เราจะไปดูวิธีนวด ผมอยากชวนมาทำความเข้าใจกลไกธรรมชาติของตากันก่อน ปกติแล้วตาของเราจะผลิตน้ำตาออกมาหล่อเลี้ยงตลอดเวลา เพื่อความชุ่มชื้นและป้องกันฝุ่นละออง น้ำตาส่วนเกินนี้จะไหลมารวมกันที่หัวตา ผ่านรูเล็กๆ ที่เรียกว่าจุดรับน้ำตา แล้วไหลลงสู่ถุงน้ำตา ก่อนจะระบายลงสู่ท่อน้ำตาที่เชื่อมต่อไปยังโพรงจมูก

แต่ในเด็กทารกบางคน เยื่อบุบางๆ ที่ปลายท่อน้ำตาบริเวณที่เปิดเข้าสู่โพรงจมูกอาจจะยังเปิดไม่สมบูรณ์ตั้งแต่กำเนิด ทำให้น้ำตาไหลระบายออกไปไม่ได้ น้ำตาจึงเอ่อล้นออกมานอกตา และเมื่อน้ำตาค้างอยู่นานๆ ก็กลายเป็นแหล่งสะสมของแบคทีเรีย ทำให้เกิดขี้ตาเหนียวข้นตามมานั่นเองครับ

สัญญาณเตือนแบบไหน ที่แปลว่าลูกกำลังมีปัญหาท่อน้ำตาอุดตัน

• มีน้ำตาเอ่อคลอเบ้าตาอยู่ตลอดเวลา เหมือนคนกำลังจะร้องไห้ ทั้งที่ไม่ได้งอแง
• มีคราบขี้ตาแห้งกรังติดอยู่ที่ขนตาและหัวตา โดยเฉพาะเวลาตื่นนอนตอนเช้า
• เช็ดทำความสะอาดเท่าไหร่ วันต่อมาก็กลับมามีขี้ตาอีก
• เวลาใช้นิ้วกึ่งกดกึ่งนวดเบาๆ บริเวณหัวตา อาจจะมีน้ำตาหรือเมือกใสๆ ไหลเอ่อออกมาทางรูรับน้ำตา

ขั้นตอนการนวดถุงน้ำตาเพื่อเปิดท่อน้ำตา ทำอย่างไรให้ถูกวิธีและปลอดภัย?

การนวดถุงน้ำตาเปรียบเสมือนการสร้างแรงดันเบาๆ เพื่อช่วยดันให้เยื่อบุที่ปิดอยู่บริเวณปลายท่อน้ำตาเปิดออก ซึ่งวิธีทำนั้นไม่ยากเลยครับ แต่ต้องอาศัยความนุ่มนวลและความสม่ำเสมอเป็นหลัก

ล้างมือให้สะอาดและตัดเล็บให้สั้น

ทุกครั้งก่อนสัมผัสใบหน้าและดวงตาของลูกน้อย สิ่งสำคัญที่สุดคือความสะอาด คุณพ่อคุณแม่ต้องล้างมือด้วยสบู่ให้สะอาดหมดจด และที่สำคัญคือต้องตัดเล็บให้สั้นเพื่อป้องกันไม่ให้นิ้วไปข่วนโดนผิวหนังอันบอบบางหรือกระจกตาของเด็ก

ตำแหน่งที่ถูกต้องในการวางนิ้ว

ให้ใช้นิ้วชี้หรือนิ้วก้อยวางลงที่บริเวณหัวตาของลูก โดยตำแหน่งจะอยู่ระหว่างหัวตากับสันจมูก ตรงจุดนั้นจะเป็นที่ตั้งของถุงน้ำตาพอดี ให้สังเกตง่ายๆ ว่าจะอยู่ต่ำกว่าระดับหัวตาเล็กน้อย

เทคนิคการออกแรงกดและรูดลง

ใช้นิ้วออกแรงกดลงไปเบาๆ ด้วยความนุ่มนวล จากนั้นทำการรูดหรือกวาดนิ้วลงมาตามแนวสันจมูกด้านข้างลงมาทางด้านล่าง แรงกดที่ใช้ควรพอดีๆ ไม่เบาจนเกินไปและไม่แรงจนเด็กเจ็บ การทำเช่นนี้จะช่วยรีดน้ำและสร้างแรงดันให้เยื่อบุที่อุดตันอยู่เปิดออกได้

ความถี่และเวลาที่เหมาะสมในการทำ

แนะนำให้ทำวันละ 2 ถึง 4 ครั้ง โดยอาจจะทำช่วงเช้า กลางวัน และก่อนนอน ครั้งละประมาณ 10 ครั้งติดกัน การทำอย่างสม่ำเสมอจะช่วยเพิ่มโอกาสให้ท่อน้ำตาเปิดได้เร็วยิ่งขึ้น

การดูแลรักษาความสะอาดดวงตาร่วมกับการนวด

นอกจากการนวดถุงน้ำตาแล้ว การทำความสะอาดตาก็เป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยลดการสะสมของเชื้อโรค วิธีการที่ถูกต้องคือให้ใช้สำลีสะอาดชุบน้ำต้มสุกที่ทิ้งไว้จนอุ่น บิดให้หมาด แล้วเช็ดทำความสะอาดจากหัวตาออกไปยังหางตาในทิศทางเดียว ห้ามใช้สำลีก้อนเดิมวนกลับมาเช็ดซ้ำเด็ดขาด เพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อโรคแพร่กระจาย และถ้ามีขี้ตามาก ควรเช็ดออกก่อนเริ่มทำการนวดทุกครั้ง

อาการแบบไหนที่แปลว่าเริ่มน่าเป็นห่วงและควรพาไปพบแพทย์?

โดยส่วนใหญ่แล้ว ภาวะท่อน้ำตาอุดตันในเด็กมักจะดีขึ้นและหายได้เองเมื่อเด็กมีอายุครบ 6 เดือนถึง 1 ขวบ เนื่องจากการเจริญเติบโตของร่างกาย แต่ถ้าหากคุณพ่อคุณแม่พบอาการเหล่านี้ ควรรีบพาไปพบจักษุแพทย์เพื่อตรวจประเมินอย่างละเอียด

• หัวตาบวมแดงมาก ร้อน หรือลูกเจ็บเวลากด ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้ออักเสบที่ถุงน้ำตา
• ตาดำของลูกมีสีขุ่นมัว หรือมีขนาดใหญ่ผิดปกติ
• อายุเกิน 1 ขวบแล้ว อาการน้ำตาเอ่อและขี้ตายังคงเป็นมาก ไม่ดีขึ้นเลยแม้จะนวดมาอย่างสม่ำเสมอ
• มีอาการตาแดงอักเสบอย่างรุนแรงร่วมด้วย

วิธีรักษาจากแพทย์ หากการนวดไม่ได้ผล

ถ้าลูกน้อยอายุเกิน 1 ขวบแล้วท่อน้ำตายังไม่เปิดเอง แพทย์อาจจะพิจารณาใช้วิธีการรักษาเพิ่มเติม ซึ่งไม่ได้น่ากลัวอย่างที่คิดครับ ขั้นแรกแพทย์อาจจะใช้เครื่องมือขนาดเล็กมากแยงเพื่อเปิดท่อน้ำตา ซึ่งใช้เวลาทำไม่นานและมักจะได้ผลดีมาก แต่หากทำแล้วยังไม่หาย หรือมีความผิดปกติทางโครงสร้าง แพทย์อาจจะแนะนำการผ่าตัดเล็กเพื่อสร้างทางเดินน้ำตาใหม่ ซึ่งจะพิจารณาเป็นรายเคสไปครับ

กำลังใจสำหรับคุณพ่อคุณแม่

การดูแลลูกน้อยที่มีภาวะท่อน้ำตาอุดตันอาจจะต้องอาศัยความอดทนและความสม่ำเสมอในการนวดทุกวัน ซึ่งบางครั้งอาจจะทำให้คุณพ่อคุณแม่อ่อนล้าได้บ้าง แต่อยากให้มั่นใจว่าถ้านวดอย่างถูกวิธีและดูแลรักษาความสะอาดอย่างดี อาการของลูกจะค่อยๆ ดีขึ้นและหายได้เองในที่สุดครับ