ทุกครั้งที่เปิดประตูห้องตรวจแล้วเจอคุณแม่พาลูกน้อยวัยแบเบาะเข้ามา พร้อมกับรอยแดงกระจายเต็มก้นและขาหนีบ สิ่งแรกที่หมอมักจะได้ยินบ่อยๆ คือคำบอกเล่าถึงวิธีสารพัดที่ไปสรรหามาจากคนเฒ่าคนแก่หรือในอินเทอร์เน็ต เพื่อหวังจะช่วยลูกรักจากอาการเจ็บแสบนี้
ในฐานะหมอเด็กและคนเป็นพ่อแม่เหมือนกัน หมอเข้าใจดีเลยว่าความเครียดเวลาเห็นลูกร้องไห้จ้าทุกครั้งที่โดนน้ำปัสสาวะมันทรมานใจแค่ไหน แต่ความหวังดีด้วยการหยิบโน่นทานี่ตามภูมิปัญญาชาวบ้าน บางทีกลับกลายเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้ผื่นธรรมดาลามใหญ่โตจนกลายเป็นแผลอักเสบติดเชื้อ วันนี้หมอเลยขอถือโอกาสมาเคลียร์ชัดถึงความเชื่อผิดๆ ที่เรายังเห็นกันบ่อย เพื่อปกป้องผิวบอบบางของเจ้าตัวเล็กกันดีกว่าครับ
ทำไมก้นลูกถึงแดงแจ๋: เข้าใจต้นตอของผื่นผ้าอ้อมกันก่อน
ก่อนจะไปดูว่าอะไรที่ทำแล้วพัง เรามาทำความเข้าใจกันสั้นๆ ก่อนว่าผื่นผ้าอ้อมเกิดจากอะไร ผิวหนังส่วนก้นของเด็กทารกนั้นบางและอ่อนแอมาก เมื่อต้องอับชื้นอยู่ใต้ผ้าอ้อมเป็นเวลานาน เจอกับความเปียกชื้นของปัสสาวะ และความเป็นกรดด่างจากอุจจาระ รวมถึงแรงเสียดสีเวลาขยับตัว เกราะป้องกันผิวหนังตามธรรมชาติก็จะพังทลายลง เกิดการระคายเคือง แดง อักเสบ และถ้าปล่อยไว้นานเชื้อราเจ้าประจำอย่างแคนดิดา (Candida) ก็จะฉวยโอกาสเข้าจู่โจมซ้ำเติมทันที
แป้งฝุ่นโรยตัว: ยิ่งโรยยิ่งอับ ยิ่งกระตุ้นให้ผื่นลาม
ความเชื่อโบราณอันดับหนึ่งที่อยู่คู่บ้านเรามานานคือการโบกแป้งฝุ่นหนาๆ ที่ก้นเด็กหลังอาบน้ำ ด้วยเหตุผลที่ว่าอยากให้ผิวแห้งสบายไม่อับชื้น
แต่ในความเป็นจริง ผงแป้งเมื่อโดนเข้ากับเหงื่อ ปัสสาวะ หรือความชื้นในผ้าอ้อม มันจะจับตัวกันเป็นก้อนแป้งเหนียวๆ คล้ายดินน้ำมันไปอุดตันรูขุมขน ยิ่งเพิ่มความอับชื้น และที่อันตรายกว่านั้นคือ ละอองแป้งเวลาเปิดขวดทา ลูกน้อยอาจสูดดมเข้าไปในปอดโดยไม่รู้ตัว ก่อให้เกิดปัญหาทางเดินหายใจเรื้อรังได้ หมอแนะนำว่าให้หลีกเลี่ยงการใช้แป้งฝุ่นบริเวณผ้าอ้อมจะปลอดภัยที่สุดครับ
น้ำมันพืช สมุนไพรสด และสารพัดยาทาพื้นบ้านที่อันตรายกว่าที่คิด
เวลาลูกก้นแดง หลายบ้านมักหยิบเอาของใกล้ตัวมาบรรเทา เช่น น้ำมันมะพร้าว น้ำมันพืช ขมิ้นชันสดบด หรือแม้แต่ยาหม่องและยาทาแก้ปวดเมื่อยของผู้ใหญ่
หมอขอเบรกดังๆ เลยครับว่า สิ่งเหล่านี้ไม่ได้ผ่านกระบวนการฆ่าเชื้อที่สะอาดพอ สมุนไพรสดหรือน้ำมันบางชนิดมีความเป็นกรดหรือมีน้ำหอมที่ก่อให้เกิดอาการแพ้รุนแรง (Contact Dermatitis) บนผิวหนังที่กำลังอักเสบอยู่แล้ว ยิ่งไปกว่านั้น การทาของเหลวหรือน้ำมันหนาๆ จะทำหน้าที่เหมือนแผ่นฟิล์มกักเก็บความร้อนและความชื้นไว้ข้างใน ผื่นจากเดิมที่เป็นแค่รอยแดงจางๆ อาจลุกลามกลายเป็นตุ่มหนองหรือแผลเปื่อยได้ในเวลาไม่นาน
การปล่อยให้ก้นแห้งสนิทคือหัวใจสำคัญของการรักษา
วิธีดูแลผื่นผ้าอ้อมที่ถูกต้องและได้ผลที่สุด ไม่ใช่การสรรหาครีมวิเศษที่ไหนมาทา แต่เป็นการจัดการสภาพแวดล้อมบริเวณก้นของลูกให้ถูกต้องตามหลักการแพทย์ครับ
- เปลี่ยนผ้าอ้อมบ่อยขึ้น: อย่าปล่อยให้ลูกใส่ผ้าอ้อมชื้นแฉะนานเกิน 2-3 ชั่วโมง เพื่อตัดวงจรการระคายเคือง
- ล้างด้วยน้ำเปล่าแทนการใช้กระดาษเปียกมีน้ำหอม: หลังอึหรือฉี่ ให้ใช้น้ำสะอาดล้างเบาๆ แล้วซับให้แห้งสนิทด้วยผ้าขนหนูเนื้อนุ่ม ห้ามถูแรงเด็ดขาด
- เปิดแอร์ให้ก้นได้หายใจ: ช่วงที่ผื่นกำเริบ ควรปล่อยให้เด็กนอนเปลือยก้นรับลม (Free Air Time) สักพักใหญ่ๆ ในแต่ละวัน ให้ผิวได้สัมผัสอากาศแห้งบ้าง
- เลือกใช้อย่างถูกต้อง: หากจำเป็นต้องทาผลิตภัณฑ์ป้องกัน ให้เลือกใช้ครีมทาผื่นผ้าอ้อมที่มีส่วนผสมของซิงค์ออกไซด์ (Zinc Oxide) ซึ่งทำหน้าที่เป็นเกราะเคลือบผิวกันความเปียกชื้นได้อย่างปลอดภัย ไม่ใช่ขี้ผึ้งหรือน้ำมันสมุนไพรตามอำเภอใจ
อาการแบบไหนที่ลูกน้อยควรไปหาหมอเด็กทันที
ถ้าคุณพ่อคุณแม่ดูแลเบื้องต้นด้วยการรักษาความสะอาดและงดเว้นความเชื่อผิดๆ แล้ว อาการผื่นแดงควรจะเริ่มดีขึ้นภายใน 2 ถึง 3 วัน แต่ถ้าทำตามนี้แล้วยังมีอาการเข้าข่ายเหล่านี้ ควรรีบพาลูกมาตรวจที่คลินิกหรือโรงพยาบาลครับ
- ผื่นลุกลามเป็นวงกว้าง มีตุ่มหนองใสๆ หรือมีแผลปริแตกมีน้ำเหลืองเยิ้ม
- ลูกมีไข้ร่วมด้วย ร้องกวน งอแงผิดปกติเพราะเจ็บแผลมาก
- รักษาเองมาเกิน 3-5 วันแล้วอาการไม่ดีขึ้นเลย หรือดูแย่ลงกว่าเดิม
ท้ายที่สุดนี้ ผื่นผ้าอ้อมเป็นเรื่องธรรมดาที่เด็กทุกคนเกือบจะร้อยทั้งร้อยต้องเคยเจอครับ การใจเย็น สสังเกตอาการ และใช้วิธีการดูแลรักษาความสะอาดที่ถูกต้องตามหลักการแพทย์ ย่อมดีกว่าการเสี่ยงลองผิดลองถูกกับภูมิปัญญาที่อาจทำร้ายผิวลูกรักโดยไม่รู้ตัวนะครับ
