เข้าใจ ADHD ชนิดอยู่ไม่นิ่งและหุนหันพลันแล่น ปรับจูนพฤติกรรมอย่างไรให้สมดุล

ทำไมลูกหรือคนใกล้ตัวถึงนั่งไม่ติดที่? สัญญาณของ ADHD ชนิดอยู่ไม่นิ่ง

หลายครั้งที่ผู้ปกครองพาลูกมาปรึกษาด้วยความกังวลว่าทำไมลูกถึงดูเหมือนมีพลังงานล้นเหลือตลอดเวลา นั่งเรียนในห้องไม่ได้ ขยุกขยิกอยู่ตลอด หรือชอบพูดแทรกคนอื่นอยู่บ่อยครั้ง อาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องของเด็กดื้อหรือการเลี้ยงดูที่ไม่ดีเสมอไป แต่เป็นสัญญาณบ่งชี้ของ โรคสมาธิสั้นหรือ ADHD ชนิดอยู่ไม่นิ่งและหุนหันพลันแล่น (Hyperactive-Impulsive ADHD) ซึ่งเป็นการทำงานของสมองในส่วนควบคุมแรงยับยั้งที่แตกต่างออกไป

สังเกตพฤติกรรมแบบไหนที่เข้าข่ายอยู่ไม่นิ่งและหุนหัน?

อาการหลักที่หมอมักพบในคนไข้กลุ่มนี้จะแบ่งออกเป็นสองด้านที่มาคู่กัน คือความไม่อยู่นิ่งทางกาย และความใจร้อนในการตัดสินใจ

สัญญาณความซนที่เกินขีดจำกัด

• ชอบขยับตัวไปมา มือไม้ไม่อยู่นิ่ง นั่งเก้าอี้แล้วต้องโยกไปมาหรือลุกเดินบ่อยๆ
• ไม่สามารถเล่นหรือทำงานอดิเรกที่ต้องใช้ความนิ่งหรือความเงียบได้นาน
• พูดไม่หยุด พูดแทรกขณะที่คนอื่นกำลังสนทนา หรือตอบคำถามก่อนที่ผู้ถามจะพูดจบ

สัญญาณของความหุนหันพลันแล่น

• รอคอยอะไรไม่ได้ ชอบแซงคิว หรือใจร้อนต้องการผลลัพธ์ทันที
• มักทำกิจกรรมที่เสี่ยงอันตรายโดยไม่คิดถึงผลที่ตามมา
• ตัดสินใจทำสิ่งต่างๆ ด้วยอารมณ์ชั่ววูบโดยไม่ผ่านการไตร่ตรอง

ทำไมสมองถึงสั่งการให้หยุดไม่ได้?

ในทางการแพทย์ เราพบว่าสมองของผู้ที่มีภาวะ ADHD มีสารสื่อประสาทบางชนิดอย่างโดปามีน (Dopamine) ทำงานน้อยกว่าปกติในส่วนที่ทำหน้าที่ควบคุมสมาธิและแรงยับยั้งชั่งใจ ทำให้สมองส่วนนี้เหมือนเครื่องยนต์ที่ดับไม่ได้ จึงแสดงออกมาผ่านพฤติกรรมที่ต้องขยับตัวอยู่ตลอดเพื่อให้สมองได้รับความกระตุ้นเพียงพอจนรู้สึกปกติ

วิธีดูแลและปรับจูนเพื่อการใช้ชีวิตที่มีความสุข

การรักษาไม่ได้หมายถึงการเปลี่ยนนิสัยคนไข้ให้กลายเป็นอีกคน แต่คือการช่วยให้เขาสามารถบริหารจัดการพลังงานในตัวได้ดีขึ้น

• การปรับสิ่งแวดล้อม: ลดสิ่งเร้าในห้องนอนหรือห้องทำงานให้มีน้อยที่สุด เพื่อไม่ให้สมาธิหลุดไปกับสิ่งที่ผ่านเข้ามา
• กำหนดเป้าหมายย่อย: แทนที่จะให้ทำภารกิจยาวๆ ให้แบ่งเป็นช่วงสั้นๆ และมีช่วงพักสั้นๆ เพื่อให้ร่างกายได้ขยับตัว
• การปรึกษาแพทย์เพื่อใช้ยา: ยาในกลุ่มปรับสมดุลสารสื่อประสาทช่วยได้มากในการเพิ่มระดับการจดจ่อและลดความหุนหัน ช่วยให้คนไข้มีสติในการยั้งคิดได้ดีขึ้น ซึ่งควรอยู่ในการดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิด

เมื่อไหร่ที่ควรพาคนใกล้ตัวมาพบหมอเพื่อประเมิน?

หากพฤติกรรมเหล่านี้เริ่มส่งผลกระทบต่อการเรียน การทำงาน หรือความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง จนทำให้คนไข้รู้สึกเสียความมั่นใจ หรือเกิดอุบัติเหตุจากการทำอะไรโดยไม่คิดบ่อยครั้ง นั่นคือจุดที่ควรเริ่มต้นปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ การตรวจพบและทำความเข้าใจตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยให้คนไข้สามารถใช้ชีวิตได้ตามศักยภาพที่มีอยู่จริงโดยไม่ถูกตีตราว่าเป็นคนเกเร