ลูกชักแล้วสำลักต้องทำอย่างไร: คู่มือจัดท่าทางฉุกเฉินที่พ่อแม่ต้องรู้

เวลาที่ลูกรักเกิดอาการชักขึ้นมาต่อหน้าต่อตา เป็นช่วงเวลาที่หัวใจคนเป็นพ่อเป็นแม่แทบสลาย ความตกใจ ความกลัว และความทำอะไรไม่ถูกมักจะถาโถมเข้ามาพร้อมๆ กัน สิ่งที่น่ากลัวที่สุดอย่างหนึ่งในช่วงเวลานั้นก็คือ ลูกอาจจะมีน้ำลาย เสมหะ หรืออาเจียนออกมา แล้วเกิดการสำลักลงปอด ซึ่งอาจอันตรายถึงชีวิตได้ในเวลาอันรวดเร็ว

ในฐานะหมอที่เคยเห็นสถานการณ์แบบนี้ในห้องฉุกเฉินมาบ่อยครั้ง ผมเข้าใจดีว่ามันยากแค่ไหนที่จะตั้งสติ แต่การรู้ขั้นตอนที่ถูกต้องโดยเฉพาะเรื่องของการจัดท่าทาง จะช่วยชีวิตลูกและลดความเสี่ยงจากภาวะแทรกซ้อนได้อย่างมหาศาลครับ

ลูกกำลังชักอยู่ จัดท่าไหนดีถึงจะปลอดภัยจากอาการสำลัก?

สิ่งแรกที่ต้องจำให้ขึ้นใจเลยก็คือ เมื่อลูกชัก ห้ามอุ้มขึ้นมาเขย่า ห้ามเอาอะไรไปงัดปาก และห้ามพยายามกรอกยาเด็ดขาด เพราะจะยิ่งทำให้เกิดการสำลักหรือฟันหักเข้าไปอุด The airway ได้ง่ายขึ้น

หลักการที่ถูกต้องที่สุดในการป้องกันการสำลักขณะเด็กชัก มีดังนี้ครับ

• จับลูกนอนตะแคง เป็นท่าที่สำคัญที่สุด เพราะแรงโน้มถ่วงจะช่วยให้น้ำลาย เสมหะ หรือเศษอาหารไหลออกจากปากได้เอง แทนที่จะไหลย้อนกลับลงไปในหลอดลม
• จัดคอให้เงยขึ้นเล็กน้อย เพื่อเปิดทางเดินหายใจให้โล่ง ไม่พับงอจนหายใจไม่ออก
• หาอะไรรองศีรษะนิ่มๆ เช่น หมอนหรือเสื้อผ้า เพื่อป้องกันไม่ให้ศีรษะกระแทกกับพื้นหรือของแข็งระหว่างที่มีอาการเกร็ง
• ปลดเสื้อผ้าให้หลวม โดยเฉพาะบริเวณคอและหน้าอก เพื่อให้ลูกหายใจได้สะดวกขึ้น

ทำไมการนอนหงายถึงอันตรายมากตอนลูกชัก?

คุณพ่อคุณแม่หลายคนด้วยความตกใจ มักจะรีบจับลูกนอนหงายแล้วพยายามกอดรัดหรือปั๊มหัวใจ ซึ่งในความเป็นจริง การนอนหงายขณะชักเป็นภัยเงียบที่อันตรายมากครับ

เพราะในช่วงที่เด็กชัก กล้ามเนื้อทั่วร่างกายรวมถึงกล้ามเนื้อช่องปากและลำคอจะเกร็งตัว ทำให้ไม่สามารถกลืนน้ำลายหรือสิ่งคัดหลั่งได้ น้ำลายจะสะสมอยู่ในลำคอ หากนอนหงาย สิ่งเหล่านี้จะไหลลงสู่หลอดลมและปอดทันที กลายเป็นภาวะสำลักลงปอด ปอดอักเสบ หรือขาดอากาศหายใจซ้ำซ้อนเข้าไปอีก ดังนั้น การนอนตะแคงจึงเป็นวิธีแก้ปัญหาที่ตรงจุดที่สุด

ข้อควรระวังสำคัญ สิ่งที่ห้ามทำเด็ดขาดเวลาลูกชัก

นอกจากการจัดท่าทางให้ถูกต้องแล้ว ยังมีความเชื่อผิดๆ หลายอย่างที่สืบทอดกันมา ซึ่งผมอยากขอร้องให้คุณพ่อคุณแม่หลีกเลี่ยงเด็ดขาด ได้แก่

• ห้ามใช้นิ้ว ช้อน หรือวัตถุใดๆ งัดปากเด็ก เพราะฟันของเด็กอาจหักหลุดเข้าไปอุดทางเดินหายใจ หรือเด็กอาจกัดนิ้วของคุณจนบาดเจ็บรุนแรงได้
• ห้ามป้อนน้ำ ยา หรืออาหารใดๆ ทั้งสิ้น ขณะที่กำลังชักหรือยังไม่รู้สึกตัวดี เพราะไม่มีทางที่เด็กจะกลืนได้ และสำลักแน่นอน
• ห้ามผูก มัด หรือตรึงแขนขาที่กำลังเกร็ง เพราะอาจทำให้กระดูกหักหรือกล้ามเนื้อฉีกขาดได้ ปล่อยให้ร่างกายเกร็งไปตามธรรมชาติแต่ระวังไม่ให้กระแทกของแข็งก็พอ

อาการแบบไหนหลังลูกชัก ที่ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที?

การชักบางครั้งอาจหยุดได้เองในเวลาไม่กี่นาที แต่ก็มีหลายกรณีที่เป็นสัญญาณเตือนของโรคที่อันตราย คุณพ่อคุณแม่ควรพาลูกส่งโรงพยาบาลทันทีหากเจอเหตุการณ์เหล่านี้

• เป็นการชักครั้งแรกในชีวิตของลูก
• อาการชักกินเวลานานเกิน 5 นาทีโดยไม่หยุด
• ชักติดต่อกันหลายครั้งโดยที่ยังไม่รู้สึกตัวตื่นขึ้นมาคั่นกลาง
• มีไข้สูงร่วมกับคอแข็ง หรือมีจุดเลือดออกตามตัว
• หลังชักแล้วลูกซึมมาก หายใจลำบาก หรือริมฝีปากเขียวคล้ำ

ความรู้และการเตรียมตัวที่ดีคือเกราะป้องกันที่ 1 ที่ดีที่สุดสำหรับลูกรัก การตั้งสติ จัดท่าทางให้นอนตะแคง และเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด จะช่วยให้ผ่านช่วงเวลาวิกฤตไปได้อย่างปลอดภัยครับ