ยาที่เรากินกันอยู่ทุกวัน มีผลกระทบแฝงที่เรามองข้ามหรือไม่

ทำไมยาที่กินบ่อยถึงอาจไม่ใช่เรื่องเล็กอย่างที่คิด

เวลาเจ็บป่วยเล็กน้อย เช่น ปวดท้องกรดไหลย้อน หรือไอคุกคัก หลายคนมักเลือกซื้อยาจากร้านขายยามาทานเองด้วยความเคยชิน เพราะคิดว่าเป็นยาพื้นฐานที่ไม่อันตราย แต่ในฐานะหมอ ผมมักจะเจอคนไข้ที่มาปรึกษาด้วยอาการแปลกๆ ที่สุดท้ายสืบสาวราวเรื่องแล้ว พบว่าเกิดจากการใช้ยาบางประเภทต่อเนื่องเป็นเวลานานโดยไม่รู้ตัว

ยาลดกรดที่กินบ่อยจนชิน มีอะไรซ่อนอยู่

ยาลดกรดหรือยาที่ใช้รักษาโรคกระเพาะอาหารมักเป็นยาสามัญประจำบ้าน แต่การใช้ยาเหล่านี้ติดต่อกันนานเกินความจำเป็นโดยไม่ได้หาสาเหตุที่แท้จริง อาจส่งผลเสียต่อระบบร่างกายได้

ผลกระทบเมื่อร่างกายได้รับยาลดกรดมากเกินไป

• ร่างกายขาดแคลนสารอาหารสำคัญ เช่น วิตามินบี 12 หรือแคลเซียม เนื่องจากกรดในกระเพาะมีหน้าที่ช่วยดูดซึมสารอาหารเหล่านี้ เมื่อเราลดกรดมากเกินไป การดูดซึมจึงด้อยประสิทธิภาพลง
• ความเสี่ยงต่อการติดเชื้อในระบบทางเดินอาหารเพิ่มขึ้น เพราะกรดมีหน้าที่ด่านหน้าในการฆ่าเชื้อโรคที่มากับอาหาร หากกระเพาะขาดความเป็นกรด เชื้อโรคก็ผ่านเข้าสู่ลำไส้ได้ง่ายขึ้น
• เกิดสภาวะดื้อยาหรือติดยาลดกรด เมื่อหยุดยาแล้วเกิดอาการกรดตีกลับรุนแรงกว่าเดิม จนทำให้ต้องกินยาต่อเนื่องไม่จบสิ้น

ยาแก้ไอที่ใช้จนเคยตัว มีอะไรที่ต้องระวัง

ยาแก้ไอแต่ละชนิดมีกลไกการออกฤทธิ์ต่างกัน โดยเฉพาะยาที่มีส่วนผสมของสารกลุ่มกดอาการไอหรือยาที่มีส่วนประกอบของสารเสพติดอ่อนๆ หากใช้พร่ำเพรื่ออาจส่งผลต่อระบบประสาท

ผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นจากยาแก้ไอ

• อาการง่วงซึมและมึนงง ยาแก้ไอหลายชนิดมีฤทธิ์ทำให้ง่วง ซึ่งอาจเป็นอันตรายหากต้องขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักร
• ปัญหาท้องผูกเรื้อรัง ยาแก้ไอในบางกลุ่มส่งผลโดยตรงต่อการบีบตัวของลำไส้ ทำให้ระบบขับถ่ายรวน
• อาการดื้อยาหรือกดการหายใจ หากใช้ในปริมาณที่สูงเกินกำหนดโดยเฉพาะในกลุ่มเด็กหรือผู้สูงอายุที่มีปัญหาเรื่องระบบทางเดินหายใจอยู่แล้ว

วิธีใช้ยาให้ปลอดภัยแบบฉบับคนไข้ดูแลตัวเอง

ก่อนจะหยิบยาเข้าปากทุกครั้ง ขอให้ตั้งคำถามกับตัวเองก่อนว่า อาการที่เป็นอยู่จำเป็นต้องพึ่งพายาตัวนั้นจริงๆ หรือไม่ หรือเป็นเพียงอาการที่สามารถจัดการได้ด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม เช่น การปรับอาหารสำหรับโรคกรดไหลย้อน หรือการจิบน้ำอุ่นบ่อยๆ สำหรับอาการไอ

หากมีความจำเป็นต้องใช้ยาต่อเนื่องเกินกว่า 2 สัปดาห์ โดยเฉพาะยาที่ซื้อเองตามร้านขายยา ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเสมอ เพราะอาการที่คุณเป็นอยู่อาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคอื่นที่ซ่อนอยู่ ซึ่งยาเหล่านี้เพียงแค่บรรเทาอาการ แต่ไม่ได้รักษาที่ต้นเหตุของโรค