ช่วงนี้เวลาคุณพ่อคุณแม่บ่นว่ามองเห็นไม่ค่อยชัด หรือเดินสะดุดบ่อยขึ้น หลายคนมักคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดาของความเสื่อมตามวัย แต่ในฐานะหมอตา เวลาเจอคนไข้สูงอายุที่มีอาการเหล่านี้ ผมมักจะกังวลถึงโรคหนึ่งเสมอ นั่นคือโรคต้อหินในผู้สูงอายุ ซึ่งน่ากลัวตรงที่มันไม่ค่อยส่งสัญญาณเตือนเจ็บปวดอะไรเลยในช่วงแรก จนกระทั่งลุกลามไปมากแล้ว
โรคต้อหินคืออะไร ทำไมถึงอันตรายกับผู้สูงอายุขนาดนี้?
ถ้าจะให้เห็นภาพง่ายที่สุด ให้ลองนึกถึงลูกโป่งใส่น้ำครับ ตาของเราก็มีของเหลวไหลเวียนอยู่ข้างในเพื่อหล่อเลี้ยงและรักษารูปทรง ถ้าท่อระบายน้ำในตาเกิดอุดตันขึ้นมา น้ำก็จะคั่งอยู่ข้าง and ดันให้ความดันในลูกตาสูงขึ้น เจ้าความดันสูงนี่แหละครับที่ค่อยๆ ไปเบียดทำลายเส้นประสาทตา ซึ่งทำหน้าที่ส่งภาพจากตาไปยังสมอง
ความน่ากลัวของโรคต้อหินในผู้สูงอายุคือ เส้นประสาทตาเมื่อเสียหายไปแล้ว ไม่สามารถฟื้นคืนกลับมาได้ การรักษาทำได้เพียงแค่หยุดยั้งไม่ให้มันแย่ลงกว่าเดิม ดังนั้น ยิ่งตรวจพบเร็วเท่าไหร่ ก็ยิ่งรักษาการมองเห็นไว้ได้มากเท่านั้น
สองแบบหลักของต้อหินที่ผู้สูงอายุต้องระวัง
ต้อหินไม่ได้มีแบบเดียวนะครับหลักๆ ที่เรามักพบในผู้สูงอายุจะมีอยู่ 2 ชนิดด้วยกัน ซึ่งมีอาการและอันตรายที่แตกต่างกันค่อนข้างชัดเจน
ต้อหินมุมเปิดเรื้อรัง: จอมโจรขโมยสายตาแบบเงียบเชียบ
แบบนี้พบบ่อยที่สุด ท่อระบายน้ำในตาค่อยๆ ตีบตันอย่างช้าๆ เป็นแรมปี คนไข้จะไม่รู้สึกปวดตา ตามัว หรือเคืองตาเลยแม้แต่น้อย การมองเห็นจะค่อยๆ แคบลงจากด้านข้างเข้ามาตรงกลาง เหมือนเรามองผ่านท่อกระดาษชำระโดยไม่รู้ตัว กว่าจะรู้ตัวอีกทีก็ตอนที่ลานสายตาแคบมากแล้ว
ต้อหินมุมปิดเฉียบพลัน: อาการปวดหัวรุนแรงที่ต้องรีบหาหมอด่วน
ต่างจากแบบแรกสิ้นเชิงครับ แบบนี้จู่ๆ ท่อระบายน้ำในตาก็ปิดสนิทขึ้นมาฉับพลัน ทำให้ความดันในตาสุ่งปรี๊ด ผู้ป่วยจะมีอาการปวดตาอย่างรุนแรง ปวดหัวข้างเดียว ตาแดง แจ๋วสู้แสงไม่ได้ และอาจมองเห็นแสงสีรุ้งรอบดวงไฟ ร่วมกับมีอาการคลื่นไส้ อาเจียน แบบนี้ถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องพาไปโรงพยาบาลทันที เพราะถ้าปล่อยไว้ไม่กี่วัน อาจตาบอดถาวรได้
ใครบ้างที่เสี่ยงเป็นโรคต้อหินมากกว่าคนอื่น?
จากการตรวจคนไข้ที่คลินิก ผมมักจะเตือนกลุ่มคนเหล่านี้ให้ระวังเป็นพิเศษ:
- ผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 40 ปีขึ้นไป และความเสี่ยงจะยิ่งสูงขึ้นเรื่อยๆ ตามอายุที่เพิ่มขึ้น
- มีประวัติคนในครอบครัวสายตรง เช่น พ่อ แม่ พี่น้อง เป็นโรคต้อหิน
- เป็นโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือโรคหัวใจ
- มีสายตาสั้นมาก หรือยาวมากผิดปกติ
- เคยมีอุบัติเหตุที่ดวงตามาก่อนในอดีต
เช็กตัวเองและคนในบ้านหน่อยว่ามีสัญญาณเตือนเหล่านี้ไหม?
แม้ต้อหินเรื้อรังจะไม่มีอาการ แต่ถ้าสังเกตดีๆ อาจพอมีเบาะแสให้เราพาผู้สูงอายุไปตรวจตาได้ทันเวลาครับ:
- แว่นตาที่เคยตัดเริ่มไม่ชัด เปลี่ยนบ่อยผิดปกติ
- มองเห็นไม่ค่อยชัดในที่มืด หรือปรับสายตาช้าเวลาเดินจากที่สว่างเข้าที่ร่ม
- เดินชนขอบประตู ข้าวของ หรือสะดุดบ่อยขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุ
- เริ่มมองไม่เห็นสิ่งของด้านข้าง ต้องหันหัวไปมองแทนการกลอกตา
วิธีดูแลรักษาและการตรวจคัดกรองที่ลูกหลานทำได้
ข่าวดีคือ โรคต้อหินในผู้สูงอายุ สามารถควบคุมได้ครับ แนวทางการรักษาหลักๆ จะเริ่มจากการใช้ยาหยอดตาเพื่อลดความดันในตา ซึ่งผู้สูงอายุต้องมีวินัยหยอดตาตามเวลาอย่างเคร่งครัด ห้ามหยุดยาเองเด็ดขาด บางเคสถ้าหยอดตาแล้วเอาไม่อยู่ คุณหมออาจพิจารณาเรื่องการใช้เลเซอร์หรือการผ่าตัดเพื่อเปิดทางระบายน้ำในตา
สิ่งที่ดีที่สุดที่ลูกหลานทำได้คือ พาคุณพ่อคุณแม่ไปตรวจสุขภาพตากับจักษุแพทย์เป็นประจำทุกปี โดยเฉพาะผู้ที่มีอายุเกิน 40 ปีขึ้นไป เพราะการตรวจวัดความดันตาและการตรวจดูขั้วประสาทตา ใช้เวลาไม่นานและไม่เจ็บเลย แต่ช่วยปกป้องดวงตาจากการสูญเสียการมองเห็นไปได้ตลอดชีวิตครับ
