เข้าใจความเจ็บปวดข้างใน: เมื่อลูกหลานหรือวัยรุ่นมีภาวะทำร้ายตัวเอง

ช่วงนี้เวลาตรวจคนไข้เด็กและวัยรุ่น ผมมักจะได้ยินคุณพ่อคุณแม่เดินเข้ามาปรึกษาด้วยความตกใจและกังวลใจว่า ลูกแอบกรีดแขนตัวเอง ดึงผม หรือทำร้ายร่างกายเวลาเครียด เรื่องแบบนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลยครับ และในฐานะหมอ ผมอยากชวนทุกท่านมาทำความเข้าใจหัวอกของเด็กๆ กันก่อนว่า ทำไมเขาถึงเลือกวิธีที่เจ็บปวดนี้ในการระบายความรู้สึก

ลูกทำร้ายตัวเองไม่ได้แปลว่าเรียกร้องความสนใจเสมอไป

หลายครั้งที่เรามักเผลอคิดว่าเด็กทำไปเพราะประชดหรืออยากเรียกร้องความสนใจ แต่ในความเป็นจริงแล้ว ภาวะทำร้ายตัวเองในเด็กและวัยรุ่น มักเกิดจากความรู้สึกอัดอั้นตันใจที่พวกเขายังไม่รู้วิธีจัดการ เด็กหลายคนบอกหมอตรงๆ ว่า ความเจ็บทางกายที่เกิดขึ้น มันช่วยดึงความสนใจออกจากความเจ็บปวดทางใจที่มันหนักหนaเกินกว่าจะรับไหวในตอนนั้น เปรียบเสมือนการระบายแรงดันออกจากหม้อต้มน้ำที่กำลังเดือดจัด

สัญญาณเตือนแบบไหนที่บอกว่าลูกกำลังส่งเสียงขอความช่วยเหลือ

การสังเกตความเปลี่ยนแปลงไม่ใช่เรื่องยาก ถ้าเราลองใส่ใจรายละเอียดรอบตัว โดยเฉพาะจุดเหล่านี้

• ชอบใส่เสื้อแขนยาวขายาวตลอดเวลา แม้จะเป็นวันที่อากาศร้อนอบอ้าว เพื่อซ่อนร่องรอยแผล
• เก็บตัวเงียบ ไม่ค่อยพูดคุยเหมือนเดิม หรืออารมณ์แปรปรวนหงุดหงิดง่ายกว่าปกติ
• มีรอยขีดข่วน แผลไหม้ หรือรอยช้ำตามร่างกายโดยอ้างว่าอุบัติเหตุบ่อยครั้ง
• พูดจาตัดพ้อในทำนองที่ว่าตัวเองไม่มีค่า หรืออยากหายไปจากโลกนี้

วิธีรับมือและพูดคุยเมื่อเจอแผลใจที่ลูกพยายามซ่อน

สิ่งแรกที่พ่อแม่ต้องทำคือการสูดหายใจลึกๆ ตั้งสติ และพยายามไม่ใช้อารมณ์ ไม่ดุด่า ตะคอก หรือคาดคั้น เพราะนั่นจะยิ่งผลักให้เด็กปิดปากเงียบและถอยห่างออกไปอีก

เปิดใจรับฟังด้วยความเข้าใจมากกว่าการตัดสิน

ลองเปลี่ยนจากการถามว่า ทำไมถึงทำแบบนี้ เป็นการโอบกอดแล้วบอกว่า พ่อแม่เห็นนะว่าลูกกำลังเหนื่อยและเครียดเรื่องอะไรอยู่ พร้อมที่จะรับฟังเสมอ การทำให้ลูกรู้สึกว่าบ้านคือพื้นที่ปลอดภัยและไม่มีใครตัดสินเขา คือยาวิเศษขนานแรกที่จะช่วยดึงเขากลับมาจากความมืดมน

พาไปพบจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นเพื่อหาทางออกร่วมกัน

การพาเด็กไปพบผู้เชี่ยวชาญไม่ได้แปลว่าลูกเป็นบ้า แต่เป็นการหาทางออกที่ถูกต้องและปลอดภัย คุณหมอจะช่วยประเมินสภาพจิตใจ หาสาเหตุที่แท้จริง และอาจมีการทำจิตบำบัดเพื่อให้เด็กได้เรียนรู้วิธีจัดการกับอารมณ์ความเครียดในแบบที่สร้างสรรค์และไม่ทำร้ายตัวเอง

ท้ายที่สุดแล้ว ความรักความเข้าใจและความใกล้ชิดจากครอบครัว คือเกราะป้องกันที่ดีที่สุดที่ช่วยโอบอุ้มเด็กวัยรุ่นให้ผ่านช่วงเวลาที่เปราะบางที่สุดในชีวิตไปได้