เดินเข้าโรงพยาบาลมารักษาโรคเดิม แต่ทำไมถึงได้โรคใหม่กลับบ้าน?

เวลาที่เราหรือคนที่เรารักต้องเข้ามารักษาตัวในโรงพยาบาล สิ่งที่เราคาดหวังมีเพียงอย่างเดียวคือการหายจากโรคแล้วกลับบ้านด้วยความปลอดภัย แต่ในความเป็นจริง โรงพยาบาลก็เป็นแหล่งรวมของเชื้อโรคหลากหลายชนิดเช่นกัน ทำให้บางครั้งคนไข้ที่ร่างกายกำลังอ่อนแออยู่แล้ว อาจต้องมาเผชิญกับการติดเชื้อซ้ำซ้อนที่ไม่ควรจะเกิดขึ้น

ในฐานะหมอ ผมมักจะย้ำเสมอกว่าเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัว และการป้องกันตั้งแต่เนิ่นๆ คือกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้การรักษาปลอดภัยจากภาวะแทรกซ้อนที่ไม่จำเป็น

ทำไมคนไข้ในโรงพยาบาลถึงติดเชื้อได้ง่ายกว่าคนทั่วไป?

ลองนึกภาพตามนะครับ คนที่นอนป่วยอยู่ในโรงพยาบาล ภูมิต้านทานมักจะตกลงไปมาก ไม่ว่าจะจากตัวโรคเอง ความเครียด หรือการผ่าตัด นอกจากนี้ เรายังต้องพึ่งพาอุปกรณ์ทางการแพทย์หลายอย่าง เช่น สายน้ำเกลือ สายสวนปัสสาวะ หรือท่อช่วยหายใจ ซึ่งสิ่งเหล่านี้เปรียบเสมือนประตูเปิดทางให้เชื้อโรคแอบเล็ดลอดเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายขึ้นกว่ายามที่เรามีสุขภาพแข็งแรงปกติ

ล้างมือบ่อยแค่ไหนถึงจะพอ? กฎเหล็กข้อแรกที่ทุกคนต้องทำ

เครื่องมือป้องกันการติดเชื้อที่มีประสิทธิภาพที่สุดและอยู่ใกล้ตัวเราที่สุด ไม่ใช่ยาปฏิชีวนะราคาแพง แต่คือการล้างมือครับ เชื้อโรคมักจะเดินทางจากเตียงหนึ่งไปอีกเตียงหนึ่งผ่านทางมือของคน ไม่ว่าจะเป็นหมอ พยาบาล ญาติผู้ป่วย หรือแม้แต่ตัวคนไข้เอง

ดังนั้น ทุกครั้งก่อนและหลังสัมผัสตัวผู้ป่วย หรือหลังเข้าห้องน้ำ ควรล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาดอย่างน้อย 20วินาที หรือใช้เจลแอลกอฮอล์ล้างมือให้เป็นนิสัย การทำแค่นี้ก็สามารถตัดวงจรการแพร่กระจายของเชื้อโรคไปได้มากกว่าครึ่งแล้วครับ

ดูแลสายสวนและแผลผ่าตัดอย่างไร ไม่ให้เชื้อโรคบุกรุก

สำหรับคนไข้ที่มีความจำเป็นต้องใส่สายสวนปัสสาวะหรือมีแผลผ่าตัด สิ่งสำคัญคือความสะอาดและแห้งอยู่เสมอ ทีมแพทย์และพยาบาลจะมีกระบวนการดูแลที่ปลอดเชื้ออยู่แล้ว แต่ญาติและคนไข้เองก็ต้องช่วยกันสังเกต

• ห้ามดึงรั้งหรือปล่อยให้สายสวนหักพับ เพราะจะทำให้ปัสสาวะค้างและเกิดการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะตามมา
• สังเกตบริเวณแผล หากเริ่มมีอาการบวม แดง ร้อน หรือมีน้ำหนองซึมออกมา ต้องรีบแจ้งพยาบาลทันที อย่ารอให้ถึงรอบตรวจอาการประจำวัน
• ระวังอย่าให้ผ้าพันแผลเปียกน้ำ เพราะความชื้นคือแหล่งเพาะพันธุ์ชั้นดีของแบคทีเรีย

ยาปฏิชีวนะไม่ใช่ยาวิเศษ: กินพร่ำเพรื่ออาจอันตรายกว่าที่คิด

เวลาคนไข้มีไข้ หลายคนมักจะอยากได้ยาฆ่าเชื้อหรือยาปฏิชีวนะทันทีด้วยความกลัวว่าจะติดเชื้อแทรกซ้อน แต่ในทางการแพทย์ การใช้ยาปฏิชีวนะพร่ำเพรื่อโดยที่ยังไม่รู้ว่าติดเชื้อจากแบคทีเรียชนิดใด รังแต่จะทำให้เชื้อโรคในโรงพยาบาลดื้อยาและมีความรุนแรงมากขึ้น ซึ่งจะทำให้การรักษายากขึ้นไปอีกขั้น ให้แพทย์เป็นผู้ตัดสินใจว่ากรณีไหนจำเป็นต้องใช้ยาจะปลอดภัยที่สุดครับ

ข้อดีและประโยชน์ของคนใกล้ชิด: ญาติช่วยป้องกันการติดเชื้อได้อย่างไร

ญาติที่มาเฝ้าไข้คือด่านหน้าสำคัญ นอกจากเรื่องการล้างมือแล้ว การจำกัดจำนวนผู้เข้าเยี่ยมในช่วงที่คนไข้ร่างกายยังอ่อนแอถือเป็นเรื่องจำเป็นมากครับ หากใครมีอาการไอ จาม เป็นหวัด ควรงดเข้าเยี่ยมเด็ดขาด เพราะเชื้อไวรัสในตัวเราอาจส่งต่อให้คนไข้ที่กำลังภูมิคุ้มกันต่ำได้ง่ายมาก รวมถึงการช่วยดูแลความสะอาดรอบเตียงผู้ป่วยให้เป็นระเบียบเรียบร้อยอยู่เสมอ ก็ช่วยลดการสะสมของฝุ่นและเชื้อโรคได้เช่นกัน

การป้องกันการติดเชื้อแทรกซ้อนในโรงพยาบาล ไม่ใช่หน้าที่ของหมอหรือพยาบาลฝ่ายเดียว แต่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทั้งตัวคนไข้ ญาติ และบุคลากรทางการแพทย์ทุกฝ่าย เพื่อให้มั่นใจว่าการมารักษาตัวที่โรงพยาบาลจะจบลงด้วยรอยยิ้มและการได้กลับไปใช้ชีวิตกับครอบครัวอย่างปลอดภัยครับ