วัดความดันโลหิตทำไมสองข้างไม่เท่ากัน? ไขข้อข้องใจเรื่องความแตกต่างของค่าความดันระหว่างแขนทั้งสองข้าง

เวลาคนไข้เดินเข้ามาวัดความดันที่ห้องตรวจ หลายคนมักจะตกใจเมื่อพยาบาลแจ้งตัวเลขที่ไม่เท่ากันระหว่างแขนซ้ายและแขนขวา บางคนถึงกับกังวลว่าเครื่องวัดมีความผิดปกติหรือร่างกายกำลังมีโรคร้ายแรงซ่อนอยู่หรือเปล่า ในฐานะแพทย์ที่เจอคำถามนี้บ่อยมาก วันนี้เรามาทำความเข้าใจเรื่องความแตกต่างของค่าความดันระหว่างแขนทั้งสองข้างกันแบบเคลียร์ชัด เพื่อจะได้คลายความกังวลและรู้ว่าเมื่อไหร่ที่ควรระวัง

ความจริงแล้ว ค่าความดันคนเราไม่จำเป็นต้องเท่ากันเป๊ะ

ในสภาวะร่างกายปกติของมนุษย์ หลอดเลือดแดงที่แยกออกจากหัวใจเพื่อไปเลี้ยงแขนทั้งสองข้างไม่ได้มีขนาดหรือมุมองศาที่สมมาตรกันร้อยเปอร์เซ็นต์ ทำให้เป็นเรื่องธรรมดามากที่เราจะวัดค่าความดันโลหิตจากแขนซ้ายและแขนขวาแล้วได้ตัวเลขเหลื่อมกันเล็กน้อย โดยทั่วไปแล้ว ความแตกต่างของค่าความดันระหว่างแขนทั้งสองข้างที่ยอมรับได้และถือว่าปกติจะอยู่ที่ประมาณ 5 ถึง 10 มิลลิเมตรปรอทสำหรับค่าบน

ถ้าหากวัดแล้วเจอว่าข้างหนึ่งสูงกว่าอีกข้างเล็กน้อย ก็ไม่ต้องตกใจไป เพราะนั่นคือธรรมชาติของร่างกายเราเอง

ตัวเลขต่างกันแค่ไหนถึงเรียกว่าเริ่มมีสัญญาณเตือน

แม้ว่าความแตกต่างเล็กน้อยจะเป็นเรื่องปกติ แต่ถ้าผลลัพธ์ที่ออกมาเริ่มทิ้งห่างกันมากขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะถ้าค่าความดันตัวบน (Systolic) ของแขนทั้งสองข้างมีความต่างกันมากกว่า 10 ถึง 15 มิลลิเมตรปรอทขึ้นไป นี่ไม่ใช่เรื่องบังเอิญอีกต่อไปแล้วครับ ทางการแพทย์ถือว่าความแตกต่างในระดับนี้อาจเป็นเบาะแสสำคัญที่บ่งบอกถึงความผิดปกติบางอย่างของหลอดเลือดแดงใหญ่ที่ออกจากหัวใจ หรืออาจมีภาวะหลอดเลือดแดงตีบตันที่แขนข้างใดข้างหนึ่ง ซึ่งต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยที่ละเอียดขึ้น

โรคอะไรบ้างที่แอบซ่อนอยู่เบื้องหลังความต่างนี้

เมื่อไหร่ก็ตามที่ค่าความดันระหว่างแขนสองข้างมีความแตกต่างกันค่อนข้างมาก แพทย์มักจะนึกถึงสาเหตุเหล่านี้

• ภาวะหลอดเลือดแดงตีบตัน (Subclavian Steal Syndrome หรือ Peripheral Artery Disease): เกิดจากการสะสมของไขมันและหินปูนในผนังหลอดเลือด ทำให้เลือดไหลไปเลี้ยงแขนข้างนั้นได้ไม่สะดวก แรงดันที่วัดได้จึงตกลงอย่างเห็นได้ชัด
• ความผิดปกติของโครงสร้างหลอดเลือดแต่กำเนิด: หลอดเลือดหลักที่ออกจากหัวใจอาจมีการตีบแคบผิดปกติในบางตำแหน่ง
• ปัญหาจากผนังหลอดเลือดฉีกขาด: แม้จะพบได้น้อย แต่เป็นภาวะฉุกเฉินที่อันตรายมาก

แพทย์ตรวจเช็กอย่างไรเมื่อเจอความผิดปกตินี้

เวลาที่ตรวจพบว่าความแตกต่างของค่าความดันระหว่างแขนทั้งสองข้างเกินกว่าเกณฑ์ปกติ ขั้นตอนต่อไปไม่ใช่การเดาโรค แต่เป็นการตรวจเพิ่มเติมเพื่อความแม่นยำ เริ่มตั้งแต่การซักประวัติอย่างละเอียด การตรวจฟังเสียงหลอดเลือดบริเวณคอและไหปลาร้า ไปจนถึงการส่งตรวจพิเศษ เช่น การทำอัลตร้าซาวด์หลอดเลือด (Duplex Ultrasound) เพื่อดูการไหลเวียนของเลือดและลักษณะของผนังหลอดเลือดอย่างชัดเจน

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้นและการวัดความดันที่ถูกต้อง

สำหรับคนที่ชอบวัดความดันโลหิตด้วยตัวเองที่บ้าน มีข้อแนะนำสำคัญเพื่อให้ได้ค่าที่แม่นยำที่สุด

• ในช่วงแรกของการพบแพทย์ ควรให้บุคลากรทางการแพทย์วัดความดันทั้งสองข้างเพื่อหาว่าแขนข้างไหนมีค่าสูงกว่า
• ในการติดตามอาการที่บ้าน ให้ยึดถือค่าจากแขนข้างที่วัดได้สูงกว่าเป็นหลักในการบันทึกสถิติ
• นั่งพักผ่อนให้สงบประมาณ 5 นาทีก่อนวัด ไม่คุย ไม่ไขว่ห้าง และวางแขนให้อยู่ในระดับเดียวกับหัวใจ

ความแตกต่างของค่าความดันระหว่างแขนทั้งสองข้างเป็นเรื่องใกล้ตัวที่บอกอะไรเราได้มากกว่าที่คิด หากลองวัดดูแล้วพบว่าตัวเลขเหลื่อมกันนิดหน่อยก็สบายใจได้ แต่ถ้าต่างกันมากๆ หรือมีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น แขนชา แรงลดลง หรือเจ็บแน่นหน้าอก ควรรีบมาปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจเช็กความสมบูรณ์ของหลอดเลือดอย่างละเอียดนะครับ