ลูกปวดท้องเรื้อรังหรืออึไม่ออก อาการแบบไหนที่หมอเด็กทั่วไปแนะนำให้ส่งต่อแพทย์เฉพาะทางโรคระบบทางเดินอาหาร

เวลาที่คุณพ่อคุณแม่พาลูกมาหาด้วยเรื่องปวดท้องเรื้อรัง ท้องผูกเรื้อรัง หรือน้ำหนักไม่ค่อยขึ้น คุณหมอเด็กทั่วไปมักจะดูแลเบื้องต้นและให้คำแนะนำในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมหรืออาหารก่อน แต่บางครั้งอาการของเด็กๆ ก็มีความซับซ้อนเกินกว่าจะวินิจฉัยได้ด้วยการรักษาทั่วไป จนเกิดคำถามขึ้นมาว่า แล้วเมื่อไหร่ล่ะที่ลูกควรจะได้พบคุณหมอเฉพาะทางด้านระบบทางเดินอาหารและตับในเด็กอย่างแท้จริง

ในฐานะหมอเด็กที่ดูแลเรื่องนี้ วันนี้อยากมาเล่าให้ฟังถึงเกณฑ์ต่างๆ ที่พวกเราใช้พิจารณาในการส่งต่อเด็กๆ ไปพบผู้เชี่ยวชาญ เพื่อให้เด็กได้รับการวินิจฉัยและการรักษาที่ตรงจุดโดยเร็วที่สุดครับ

สัญญาณเตือนภัยสีแดง ที่หมอต้องรีบส่งต่อผู้เชี่ยวชาญทันที

อาการบางอย่างในเด็กไม่ใช่เรื่องธรรมดาและไม่อาจรอช้าได้ หากเด็กมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย คุณหมอเด็กทั่วไปมักจะทำเรื่องส่งต่อให้พบแพทย์เฉพาะทางด้านระบบทางเดินอาหารในเด็กทันที:

• อุจจาระมีเลือดปนหรือเป็นสีดำมืด: โดยไม่ใช่รอยเลือดจางๆ จากแผลปริขอบทวารหนัก แต่เป็นเลือดที่ปนมากับเนื้ออุจจาระ ซึ่งอาจบ่งบอกถึงแผลในทางเดินอาหารส่วนลึกหรือภาวะลำไส้อักเสบเรื้อรัง
• น้ำหนักลดลงหรือส่วนสูงไม่เพิ่มขึ้นตามเกณฑ์: เด็กที่เคยโตตามปกติแต่น้ำหนักเริ่มตกเกณฑ์ หรือหยุดโต ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนของภาวะดูดซึมอาหารผิดปกติหรือโรคเรื้อรังในลำไส้
• ตับ โต ม้ามโต หรือตัวเหลืองตาเหลือง: อาการเหล่านี้บ่งบอกความผิดปกติที่ลึกลงไปถึงตับและทางเดินน้ำดี ซึ่งต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทางในการตรวจเลือดพิเศษและการอัลตราซาวด์ขั้นสูง
• มีไข้เรื้อรังร่วมกับอาการทางท้อง: ไข้ต่ำๆ ที่หา สาเหตุ ไม่เจอ ร่วมกับอาการปวดท้องหรือท้องเสียเรื้อรัง อาจไม่ใช่แค่ติดเชื้อธรรมดา แต่อาจเป็นโรคภูมิคุ้มกันทำ ลาย ลำไส้ตัวเอง

เมื่อรักษาอาการท้องผูกหรือกรดไหลย้อนตามสูตรทั่วไปแล้ว อาการยังไม่ดีขึ้น

โรคทางเดินอาหารบางอย่าง เช่น ท้องผูกเรื้อรังจากพฤติกรรม หรือโรคน้ำย่อยไหลย้อนในเด็ก ส่วนใหญ่จะดีขึ้นเมื่อปรับอาหารและใช้ยาระบายอ่อนๆ หรือยาลดกรดตามที่คุณหมอเด็กแนะนำ

แต่ถ้าเด็กได้รับยาและปรับพฤติกรรมอย่างเต็มที่นานเกินกว่า 4 ถึง 8 สัปดาห์แล้ว อาการยังทรงตัวหรือแย่ลง นั่นคือเกณฑ์สำคัญที่บอกว่าเราควรส่งต่อให้คุณหมอเฉพาะทางด้านทางเดินอาหารช่วยตรวจหาสาเหตุที่ลึกซึ้งกว่านั้น เช่น ภาวะโรคฮิรช์สปริง (Hirschsprung disease) หรือความผิดปกติของการเคลื่อนไหวของลำไส้

ความสงสัยในโรคทางเดินอาหารเฉพาะกลุ่มที่ต้องอาศัยการส่องกล้อง

โรคบางชนิดในเด็กไม่สามารถวินิจฉัยได้จากการตรวจเลือดหรือเอกซเรย์ทั่วไป จำเป็นต้องอาศัยหัตถการเฉพาะทาง เช่น การส่องกล้องตรวจทางเดินอาหาร (Endoscopy หรือ Colonoscopy) ซึ่งต้องทำโดยแพทย์เฉพาะทางด้านทางเดินอาหารในเด็กที่มีความชำนาญสูงและมีเครื่องมือที่ออกแบบมาสำหรับเด็กโดยเฉพาะ

กลุ่มโรคที่มักต้องส่งต่อเพื่อทำการส่องกล้องหรือตรวจพิเศษ

• สงสัยโรคแพ้ภูมิตัวเองที่ลำไส้ (Inflammatory Bowel Disease - IBD) เช่น โรคโครห์น (Crohn's disease) หรือลำไส้ใหญ่อักเสบเรื้อรัง (Ulcerative Colitis)
• สงสัยโรคแพ้อาหารชนิดรุนแรงที่ไม่ใช่แค่ลมพิษ เช่น โรคแพ้อาหารที่ทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังของหลอดอาหาร (Eosinophilic Esophagitis)
• อาการปวดท้องเรื้อรังรุนแรงที่รบกวนการนอนหลับหรือการใช้ชีวิตประจำวันจนหาสาเหตุไม่พบ

การส่งต่อไม่ใช่เรื่องน่ากลัว แต่เป็นกระบวนการดูแลรักษาที่ช่วยให้เด็กๆ ได้รับการวินิจฉัยที่แม่นยำและได้รับการรักษาที่เหมาะสมกับช่วงวัยของเขามากที่สุดครับ หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตว่าลูกมีอาการเรื้อรังที่ไม่ดีขึ้นเลย ลองปรึกษาคุณหมอประจำตัวเพื่อพิจารณาเรื่องการส่งต่อไปยังแพทย์เฉพาะทางดูนะครับ