โรคดื้อยาปฏิชีวนะ: ปัญหาระดับโลกที่เริ่มต้นจากความเข้าใจผิด

กินยาฆ่าเชื้อไม่ครบชุด ทำไมถึงเป็นเรื่องใหญ่

บ่อยครั้งที่ผมตรวจคนไข้แล้วมักได้ยินประโยคว่า พอกินยาไปสองสามวันแล้วอาการดีขึ้น ก็เลยหยุดกินยาเองเพื่อประหยัดยาไว้กินครั้งหน้า หรือบางคนพอเจ็บคอหน่อยก็เดินไปซื้อยาฆ่าเชื้อมากินเองตามร้านขายยา พฤติกรรมเหล่านี้คือจุดเริ่มต้นของ โรคดื้อต่อต้าน หรือที่เรารู้จักกันในชื่อการดื้อยาปฏิชีวนะ ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่ที่ทำให้เชื้อโรคมีความฉลาดขึ้นจนยาที่เรามีอยู่ในปัจจุบันเริ่มใช้ไม่ได้ผล

ทำความรู้จักกับเชื้อดื้อยา เกิดขึ้นได้อย่างไร

กลไกของการดื้อยาไม่ใช่การที่ตัวคนไข้ดื้อยา แต่เป็นตัวเชื้อแบคทีเรียที่เกิดการกลายพันธุ์และพัฒนาตัวเองขึ้นมาเพื่อต้านทานฤทธิ์ของยา เมื่อเราใช้ยาไม่ถูกขนาด หรือใช้พร่ำเพรื่อโดยไม่มีความจำเป็น เช่น การกินยาฆ่าเชื้อเพื่อรักษาอาการหวัดที่เกิดจากเชื้อไวรัส ยาเหล่านั้นจะไปทำลายเฉพาะเชื้อแบคทีเรียตัวดีในร่างกายเรา แต่ปล่อยให้เชื้อตัวที่แข็งแกร่งรอดชีวิต เมื่อมันรอด มันจะจดจำโครงสร้างยาและสร้างเกราะป้องกันตัวเองขึ้นมาใหม่จนยาเดิมทำอะไรมันไม่ได้อีกต่อไป

สัญญาณเตือนว่าร่างกายอาจกำลังเผชิญกับเชื้อดื้อยา

หากคุณเคยได้รับยาปฏิชีวนะมาแล้ว แต่อาการไม่ดีขึ้นเลยภายใน 3 ถึง 5 วัน หรืออาการดูรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ จนมีไข้สูง หรือลุกลามไปยังอวัยวะอื่น นี่เป็นสัญญาณที่ต้องระวังว่าเชื้อที่อยู่ในตัวอาจมีความดื้อต่อยาที่ได้รับอยู่ การเพิกเฉยต่ออาการเหล่านี้อาจทำให้การรักษาในอนาคตยากลำบากขึ้น เพราะต้องใช้ยาที่มีราคาแพงขึ้น ออกฤทธิ์แรงขึ้น หรือในบางกรณีอาจต้องรับเข้าโรงพยาบาลเพื่อฉีดยาแทนการกิน

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้ห่างไกลจากภาวะดื้อยา

• หยุดซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง โดยเฉพาะเวลาเป็นหวัด เจ็บคอ หรือถ่ายเหลว เพราะส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัสที่ยาฆ่าเชื้อทำอะไรไม่ได้
• หากแพทย์จ่ายยาให้ ต้องกินให้ครบตามจำนวนที่สั่ง แม้อาการจะดีขึ้นแล้วก็ตาม เพื่อให้แน่ใจว่าเชื้อถูกกำจัดไปจนหมดสิ้น
• ห้ามนำยาเหลือจากคนอื่นมาแบ่งกันกิน เพราะแต่ละโรคใช้ยาไม่เหมือนกัน และการกินยาไม่ครบโดสคือตัวเร่งให้เกิดเชื้อดื้อยาชั้นดี
• ป้องกันตัวเองด้วยการล้างมือบ่อยๆ และปรุงอาหารให้สุกสะอาด เพื่อลดโอกาสการได้รับเชื้อแบคทีเรียเข้าสู่ร่างกายโดยไม่จำเป็น

ยาทุกชนิดมีดาบสองคม

การใช้ยาปฏิชีวนะเปรียบเสมือนการส่งทหารไปรบ หากส่งไปน้อยเกินไปหรือส่งไปผิดเวลา ทหารเหล่านั้นก็ไม่อาจชนะสงครามได้ แถมยังทำให้ข้าศึกเรียนรู้กลยุทธ์ของเราจนดื้อยาในที่สุด ขอให้เชื่อมั่นในกระบวนการรักษาของแพทย์ และร่วมมือกันใช้ยาอย่างชาญฉลาด เพื่อเก็บยาดีๆ เหล่านี้ไว้ใช้ในยามที่จำเป็นที่สุดจริงๆ