โรคดื้อยาปฏิชีวนะ: เรื่องใกล้ตัวที่อันตรายกว่าที่คุณคิด

ทำไมกินยาฆ่าเชื้อแล้วอาการไม่ดีขึ้นเหมือนเมื่อก่อน

บ่อยครั้งที่ผมเจอคนไข้เดินเข้ามาในห้องตรวจด้วยอาการเจ็บคอหรือไอ แล้วพูดว่าไปซื้อยาฆ่าเชื้อมากินเองตั้งหลายวันแต่ก็ไม่หาย แถมดูเหมือนจะแย่ลงด้วย พฤติกรรมแบบนี้แหละคือจุดเริ่มต้นของภาวะที่เรียกว่า โรคดื้อต่อต้าน หรือการดื้อยาปฏิชีวนะ ซึ่งไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นภัยเงียบที่กำลังทำให้การรักษาโรคติดเชื้อธรรมดากลายเป็นเรื่องยากขึ้นทุกวัน

โรคดื้อต่อต้าน คืออะไร ทำไมเชื้อโรคถึงเก่งขึ้น

ลองจินตนาการว่าเชื้อแบคทีเรียเปรียบเสมือนศัตรูที่คอยเรียนรู้วิธีป้องกันตัว เมื่อเราใช้ยาปฏิชีวนะอย่างไม่ถูกต้อง เช่น กินยาไม่ครบโดส หรือกินทั้งที่ร่างกายไม่ได้ติดเชื้อแบคทีเรีย เชื้อตัวที่อ่อนแอจะถูกกำจัดไป แต่เชื้อตัวที่แกร่งจะรอดชีวิตและพัฒนาตัวเองให้มีเกราะป้องกันยาชนิดนั้นๆ จนในที่สุด ยาเดิมที่เคยใช้ได้ผลดีกลับทำอะไรเชื้อเหล่านั้นไม่ได้อีกต่อไป

พฤติกรรมเสี่ยงที่ทำให้เรากลายเป็นคนไข้ดื้อยา

• การซื้อยามากินเองตามร้านขายยาโดยไม่ได้ผ่านการวินิจฉัยจากแพทย์
• กินยาไม่ครบตามจำนวนที่ได้รับสั่ง แม้อาการจะเริ่มดีขึ้นแล้วก็หยุดยาเองกลางคัน
• การใช้ยาปฏิชีวนะพร่ำเพรื่อกับโรคที่เกิดจากเชื้อไวรัส เช่น ไข้หวัดใหญ่ หรือเจ็บคอจากไวรัส ซึ่งยาฆ่าเชื้อไม่ได้มีส่วนช่วยในการรักษาเลย

เมื่อไหร่ที่ยาปฏิชีวนะไม่ใช่วิธีการแก้ปัญหา

คนส่วนใหญ่มักเข้าใจผิดว่าเห็นน้ำมูกเปลี่ยนสีหรือเจ็บคอต้องกินยาฆ่าเชื้อทันที ความจริงแล้วอาการป่วยส่วนใหญ่ในชีวิตประจำวันมักเกิดจากเชื้อไวรัส ซึ่งร่างกายสามารถจัดการเองได้ด้วยการพักผ่อนและรักษาตามอาการ การฝืนกินยาปฏิชีวนะในกรณีนี้จะยิ่งไปทำลายแบคทีเรียตัวดีในร่างกายเรา และเปิดโอกาสให้เชื้อโรคตัวร้ายเข้ามาแทนที่ได้ง่ายขึ้น

วิธีป้องกันตัวเองและครอบครัวจากภาวะดื้อยา

เราทุกคนสามารถช่วยลดปัญหาการดื้อยาได้ง่ายๆ เริ่มต้นที่ตัวเราเองด้วยแนวทางเหล่านี้

• อย่าขอซื้อยาปฏิชีวนะเองตามร้านขายยาโดยไม่มีใบสั่งแพทย์
• หากได้รับยาจากแพทย์มา ต้องกินให้ครบตามที่กำหนดเสมอแม้จะรู้สึกหายป่วยแล้วก็ตาม
• รักษาความสะอาดด้วยการล้างมือบ่อยๆ เพื่อลดโอกาสการติดเชื้อ
• ควรทำความเข้าใจว่ายาปฏิชีวนะไม่ใช่ยาครอบจักรวาลที่รักษาได้ทุกโรค

ถ้าสงสัยว่าเริ่มดื้อยาควรทำอย่างไร

หากคุณพบว่ารักษาอาการติดเชื้อตามปกติแล้วไม่ดีขึ้นภายใน 3-5 วัน หรือมีอาการทรุดลงหลังจากได้รับยาปฏิชีวนะไปแล้ว ให้รีบมาปรึกษาแพทย์เพื่อทำการตรวจหาเชื้ออย่างละเอียด การปรับเปลี่ยนแผนการรักษาโดยใช้ยาตัวอื่นที่เหมาะสมกว่าภายใต้การดูแลของผู้เชี่ยวชาญ คือหนทางที่ดีที่สุดที่จะหยุดการแพร่กระจายของเชื้อดื้อยาได้