โรคดื้อยาปฏิชีวนะ เรื่องใกล้ตัวที่น่ากลัวกว่าที่คิด

ทำไมกินยาฆ่าเชื้อไปตั้งหลายวัน อาการกลับไม่ดีขึ้นเลย

บ่อยครั้งที่ผมเจอคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาด้วยความกังวลว่า ทำไมกินยาฆ่าเชื้อหรือยาปฏิชีวนะที่เคยได้จากร้านยาใกล้บ้าน หรือยาที่เหลือจากคราวที่แล้วถึงไม่ได้ผล บางคนอาการแย่ลงจนต้องกลับมาหาหมอ ซึ่งหนึ่งในสาเหตุสำคัญที่สุดที่หมอต้องเตือนกันอยู่เสมอคือเรื่อง โรคดื้อต่อต้าน หรือที่เรียกกันติดปากว่าเชื้อดื้อยานั่นเองครับ

เชื้อดื้อยาเกิดขึ้นได้อย่างไรในร่างกายเรา

ลองจินตนาการว่าเชื้อแบคทีเรียเหมือนผู้ร้ายที่พยายามปรับตัวให้รอดชีวิต เมื่อเรากินยาปฏิชีวนะไม่ครบโดส หรือกินยาไม่ตรงกับชนิดของเชื้อ เจ้าแบคทีเรียพวกนี้จะเรียนรู้และสร้างกลไกป้องกันตัวขึ้นมา ทำให้ยาเดิมที่เคยใช้จัดการมันได้ กลับกลายเป็นไร้ผล เหมือนเราส่งทหารไปสู้ด้วยอาวุธเดิมๆ ในขณะที่ข้าศึกอัปเกรดเกราะป้องกันตัวเองไปเรียบร้อยแล้ว

พฤติกรรมเสี่ยงที่ทำให้เรากลายเป็นผู้ป่วยดื้อยา

• การซื้อยาปฏิชีวนะกินเองเมื่อรู้สึกเจ็บคอหรือเป็นหวัด ทั้งที่สาเหตุส่วนใหญ่มักมาจากไวรัส ซึ่งยาปฏิชีวนะฆ่าไวรัสไม่ได้
• หยุดกินยาทันทีที่รู้สึกว่าอาการดีขึ้น ทั้งที่ตัวยายังไม่สามารถกำจัดเชื้อได้หมด ทำให้เหลือเชื้อตัวที่แข็งแรงรอดชีวิตไปแพร่พันธุ์ต่อ
• การใช้ยาไม่ถูกขนาดหรือเว้นระยะเวลาการกินไม่สม่ำเสมอ ทำให้ระดับยาในเลือดไม่เพียงพอต่อการฆ่าเชื้อ

หยุดวงจรเชื้อดื้อยา เริ่มต้นได้ที่ตัวเรา

การแก้ไขปัญหานี้ไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นเรื่องของการมีวินัยในการรักษาครับ หมออยากให้ทุกคนยึดหลักง่ายๆ คือการใช้ยาเมื่อจำเป็นและใช้ให้ถูกต้องตามคำสั่งแพทย์เท่านั้น หากอาการเจ็บป่วยเกิดจากเชื้อไวรัส การพักผ่อน ดื่มน้ำมากๆ และทานอาหารที่มีประโยชน์คือวิธีรักษาที่ดีที่สุด ไม่ใช่การเดินไปร้านยาเพื่อขอยาฆ่าเชื้อมาติดบ้านไว้

สัญญาณเตือนที่บอกว่าเราอาจกำลังเจอกับเชื้อดื้อยา

เมื่อไหร่ที่ต้องเริ่มสงสัยว่ายาที่ใช้อยู่ไม่ได้ผล

หากกินยาไปแล้ว 2-3 วัน แต่อาการกลับไม่มีแนวโน้มดีขึ้น หรือมีไข้สูงขึ้น มีอาการอ่อนเพลียมากกว่าเดิม หรือมีจุดติดเชื้อลามไปที่อื่น นี่คือสัญญาณว่ายาที่คุณกำลังใช้อาจไม่สามารถจัดการกับเชื้อตัวที่เป็นต้นเหตุได้แล้ว การฝืนกินยาเดิมต่อไปมีแต่จะทำให้เชื้อแข็งแกร่งขึ้น สิ่งที่ถูกต้องที่สุดคือการรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจวิเคราะห์เชื้อให้แน่ชัดและปรับเปลี่ยนยาให้ตรงจุดครับ