ทำไมถึงกลับมาติดเชื้อซ้ำ ทั้งที่รักษาหายไปแล้ว?

ทำไมโรคที่ควรจะหายไปแล้ว ถึงกลับมาเล่นงานเราได้อีกครั้ง

คนไข้มักจะเดินเข้ามาปรึกษาด้วยสีหน้ากังวลว่า รักษาอาการติดเชื้อจนครบคอร์สแล้ว กินยาจนหมด กินข้าวได้ปกติ แผลเริ่มแห้ง แต่ทำไมไม่กี่วันต่อมา อาการเดิมถึงย้อนกลับมาใหม่ หรือหนักกว่าเดิม เรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องแปลกประหลาดทางการแพทย์ครับ แต่มันคือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นได้บ่อยจากการที่ร่างกายหรือตัวเชื้อโรคเองยังมีจุดโหว่บางอย่างที่ทำให้เกิด การกลับมาติดเชื้อซ้ำหลังได้รับ การรักษาไปแล้ว

เชื้อดื้อยาหรือปริมาณเชื้อที่กำจัดไม่หมด

เหตุผลที่พบบ่อยที่สุดคือเชื้อโรคนั้นยังแฝงตัวอยู่ครับ บางครั้งเราอาจจะรู้สึกว่าอาการดีขึ้นแล้วจนหยุดกินยาเองก่อนกำหนด ทำให้เชื้อที่เหลืออยู่เพียงเล็กน้อยแต่แข็งแกร่งเกิดการปรับตัวและพัฒนาจนดื้อต่อยาตัวเดิม หรือในบางกรณี เชื้อบางชนิดมีกลไกซ่อนตัวอยู่ในเนื้อเยื่อที่ยาเข้าถึงยาก เมื่อยาในกระแสเลือดลดระดับลง เชื้อเหล่านั้นก็ขยายพันธุ์ขึ้นมาใหม่จนเราป่วยซ้ำ

ระบบภูมิคุ้มกันในร่างกายที่ยังอ่อนแอ

การติดเชื้อเป็นเหมือนการทำสงครามในร่างกายครับ แม้เราจะได้รับยาไปช่วยกำจัดตัวเชื้อแล้ว แต่ถ้าช่วงที่ป่วยเราพักผ่อนน้อย ร่างกายขาดสารอาหาร หรือมีความเครียดสะสม ระบบภูมิคุ้มกันที่ควรจะเป็นทหารคอยป้องกันด่านสุดท้ายจะทำงานได้ไม่เต็มที่ เมื่อเราเผลอใช้ชีวิตหนักเกินไปหรือไปรับเชื้อจากสภาพแวดล้อมเดิมอีกนิดหน่อย ร่างกายที่ยังไม่ฟื้นตัวเต็มที่ก็อาจล้มป่วยซ้ำได้ง่ายกว่าปกติ

ปัจจัยเสี่ยงจากพฤติกรรมที่เราเผลอมองข้าม

มีหลายปัจจัยที่ทำให้เราวนลูปกลับไปติดเชื้อเดิมซ้ำๆ ซึ่งบางอย่างเป็นเรื่องใกล้ตัวมาก:

• สภาพแวดล้อม: หากเรายังอยู่ในสถานที่ที่มีเชื้อสะสม เช่น ของใช้ส่วนตัวที่ไม่ได้รับการฆ่าเชื้อ หรือการสัมผัสกับพาหะนำโรคเดิมซ้ำๆ
• โรคประจำตัวที่คุมไม่อยู่: เช่น เบาหวานที่ระดับน้ำตาลสูงเกินไป ซึ่งเป็นอาหารชั้นดีของเชื้อโรค ทำให้แผลหรืออาการติดเชื้อหายยากและกลับมาเป็นซ้ำบ่อย
• สุขอนามัยเฉพาะบุคคล: การล้างมือไม่สะอาด หรือการจัดการกับสิ่งคัดหลั่งไม่ถูกวิธี ทำให้เชื้อวนกลับเข้าสู่ร่างกายได้ตลอดเวลา

สัญญาณเตือนที่บอกว่าต้องกลับมาพบหมออีกรอบ

หากรักษาจนครบกำหนดแล้วแต่ยังมีความผิดปกติเหล่านี้ อย่ารอดูอาการเองจนเกินไปครับ:

• อาการมีไข้สูงขึ้นอีกครั้งแม้จะทานยาจนครบแล้ว
• บริเวณที่เคยอักเสบมีอาการบวม แดง หรือร้อนมากขึ้น
• มีหนองไหลออกมาจากแผล หรือมีกลิ่นผิดปกติ
• อาการที่เคยดีขึ้นกลับทรุดลงอย่างรวดเร็วภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมง

การกลับมาติดเชื้อซ้ำไม่ใช่เรื่องที่ต้องตื่นตระหนกจนเกินไป แต่เป็นสัญญาณที่บอกว่าร่างกายต้องการการดูแลที่เข้มข้นขึ้น หรือต้องการการปรับเปลี่ยนแผนการรักษาให้เหมาะสมกับสถานการณ์ปัจจุบันครับ