ลูกพูดช้าเพราะติดหน้าจอ? เปิดสาเหตุและทางแก้เมื่อพัฒนาการทางภาษาล่าช้าในเด็กเล็ก

ทำไมลูกถึงยังไม่พูดสักที สัญญาณเตือนที่พ่อแม่ควรสังเกต

ในห้องตรวจช่วงหลังมานี้ คุณพ่อคุณแม่หลายคนพาเจ้าตัวเล็กมาปรึกษาเรื่องลูกพูดช้ากันบ่อยขึ้น บางคนกังวลว่าลูกมีปัญหาเรื่องการได้ยินหรือเปล่า หรือเป็นเพราะสาเหตุอะไรกันแน่ พัฒนาการทางภาษาล่าช้าในเด็กเล็กไม่ได้เกิดขึ้นเพราะความผิดปกติของร่างกายเสมอไป แต่บ่อยครั้งมันคือผลกระทบจากการที่เด็กขาดโอกาสในการฝึกฝนทักษะการสื่อสารกับมนุษย์จริงๆ ในชีวิตประจำวัน

เมื่อหน้าจอเข้ามาแทนที่คนจริง กลไกการเรียนรู้ของสมองเปลี่ยนไปอย่างไร

สมองของเด็กเล็กถูกออกแบบมาให้เรียนรู้ภาษาผ่านการโต้ตอบแบบสองทาง เปรียบเทียบง่ายๆ เหมือนการเล่นรับส่งลูกบอล พ่อแม่พูด ลูกฟัง ลูกตอบ พ่อแม่รับ ช่วงเวลานี้เองที่เซลล์สมองจะเกิดการเชื่อมต่อ แต่เมื่อลูกได้รับข้อมูลผ่านหน้าจอเพียงอย่างเดียว ไม่ว่าจะเป็นแท็บเล็ตหรือโทรทัศน์ มันคือการสื่อสารทางเดียว ข้อมูลที่ไหลเข้าสู่สมองลูกเป็นเพียงภาพและเสียงที่รวดเร็วเกินไป จนสมองไม่สามารถประมวลผลเพื่อนำไปใช้ในการสื่อสารจริงๆ ได้

สัญญาณที่บอกว่าลูกอาจกำลังขาดปฏิสัมพันธ์ที่เหมาะสม

• ลูกไม่หันมามองเวลาเรียกชื่อบ่อยๆ
• ไม่รู้จักการใช้ท่าทางประกอบ เช่น การพยักหน้า ส่ายหัว หรือชี้นิ้วบอกสิ่งที่ต้องการ
• ชอบเล่นคนเดียวและไม่มีความสนใจที่จะแชร์สิ่งที่เล่นร่วมกับผู้อื่น
• มีพฤติกรรมติดหน้าจออย่างรุนแรง หากดึงออกจะมีอาการหงุดหงิดอาละวาด

เปลี่ยนวิธีเลี้ยงลูกใหม่ เพื่อช่วยให้เจ้าตัวเล็กพูดเก่งขึ้น

ถ้าคุณพ่อคุณแม่รู้ตัวว่าปล่อยให้ลูกอยู่กับสื่อดิจิทัลมากเกินไป ถึงเวลาที่จะต้องปรับเปลี่ยนเพื่อกอบกู้พัฒนาการของลูกคืนมา

งดหรือจำกัดการใช้หน้าจอให้เด็ดขาด

เด็กที่อายุต่ำกว่าสองขวบควรหลีกเลี่ยงหน้าจอทุกประเภท ส่วนเด็กที่โตกว่านั้นควรจำกัดเวลาและต้องมีผู้ใหญ่คอยนั่งดูและพูดคุยอธิบายสิ่งที่เห็นในจอไปด้วยเสมอ อย่าปล่อยให้หน้าจอเป็นพี่เลี้ยงเด็ก

สร้างพื้นที่พูดคุยในทุกกิจกรรม

เปลี่ยนจากหน้าจอมาเป็นกิจวัตรประจำวัน การอาบน้ำ แต่งตัว หรือทานข้าว คือโอกาสทองในการพูดคุย ให้เรียกชื่อสิ่งของ บอกชื่อการกระทำที่กำลังทำอยู่ และเปิดโอกาสให้ลูกได้ตอบโต้ แม้จะเป็นแค่เสียงอ้อแอ้หรือการส่งสายตาก็ถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี

อ่านนิทานและเล่นบทบาทสมมติ

การอ่านหนังสือให้ฟังช่วยเรื่องคลังคำศัพท์ได้ดีที่สุด ลองชวนลูกชี้ภาพในหนังสือและถามคำถามสั้นๆ ให้เขาได้ฝึกคิดและตอบ การเล่นสมมติอย่างเช่นเล่นขายของหรือทำอาหารจำลอง จะช่วยให้ลูกได้หัดใช้ภาษาในสถานการณ์จริงที่ต้องมีการสื่อสารกับคุณพ่อคุณแม่

เมื่อไหร่ที่ต้องพาลูกไปพบคุณหมอพัฒนาการ

หากลองปรับพฤติกรรมในบ้านแล้วเป็นเวลา 3 ถึง 6 เดือน แต่พัฒนาการทางภาษายังไม่ก้าวหน้าขึ้น หรือลูกเริ่มมีพฤติกรรมถอยหลัง เช่น จากที่เคยพูดได้เริ่มไม่พูดแล้ว หรือมีอาการที่น่าสงสัยเกี่ยวกับออทิสติกควบคู่ไปด้วย อย่ารอช้าที่จะพาลูกมาตรวจประเมิน เพื่อที่จะได้รับคำแนะนำและการกระตุ้นที่เหมาะสมจากผู้เชี่ยวชาญก่อนจะสายเกินไป