อาการเพ้อและละเมอขณะมีไข้: ทำไมถึงเกิดขึ้นและควรดูแลอย่างไร

ลูกหลานหรือคนใกล้ตัวมีอาการเพ้อเวลาไข้สูง น่ากังวลแค่ไหน

หลายครั้งที่ผมตรวจคนไข้ในคลินิก คุณพ่อคุณแม่มักจะมาปรึกษาด้วยความตื่นตระหนกเมื่อเห็นลูกน้อยมีไข้สูงแล้วเริ่มพูดจาไม่รู้เรื่อง เพ้อไปเรื่อย หรือละเมอผิดปกติในตอนกลางคืน อาการเพ้อและละเมอขณะมีไข้เป็นสิ่งที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะในเด็กเล็กและผู้สูงอายุ ซึ่งมักสร้างความตกใจให้กับคนดูแลเป็นอย่างมาก แต่ก่อนที่เราจะตระหนกไปมากกว่านี้ เรามาทำความเข้าใจกันก่อนว่าทำไมสมองถึงตอบสนองแบบนี้เมื่อร่างกายได้รับความร้อนที่สูงเกินไป

กลไกของสมองกับไข้สูง: ทำไมคนไข้ถึงเพ้อ

โดยปกติแล้ว สมองของคนเราไวต่ออุณหภูมิที่เปลี่ยนแปลงมาก เมื่อร่างกายมีไข้สูง สารเคมีที่หลั่งออกมาจากการอักเสบและการติดเชื้อจะส่งผลกระทบต่อระบบประสาทส่วนกลางโดยตรง ทำให้การประมวลผลของสมองผิดเพี้ยนไปชั่วคราว อาการเพ้อจึงเปรียบเสมือนการที่สมองกำลังประท้วงจากความร้อนที่สูงเกินระดับปกติ ไม่ใช่อาการทางจิตเวชแต่อย่างใด แต่เป็นภาวะแทรกซ้อนจากการเจ็บป่วยเฉียบพลันที่ร่างกายกำลังรับมืออยู่

ช่วงไหนของไข้ที่เสี่ยงเกิดอาการเพ้อมากที่สุด

อาการนี้มักเกิดขึ้นในช่วงที่ไข้พุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะเมื่ออุณหภูมิร่างกายสูงเกิน 39 องศาเซลเซียสขึ้นไป ซึ่งในกลุ่มเด็กเล็ก สมองยังมีพัฒนาการไม่เต็มที่จึงมีความเปราะบางมากกว่าผู้ใหญ่ ส่วนในผู้สูงอายุ ระบบการทำงานของสมองที่เสื่อมถอยลงตามวัยก็เป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดอาการสับสนหรือเพ้อได้ง่ายกว่าปกติหากมีภาวะติดเชื้อร่วมด้วย

วิธีดูแลเบื้องต้นเมื่อคนไข้เริ่มมีอาการเพ้อ

• เช็ดตัวลดไข้ด้วยน้ำอุณหภูมิห้องอย่างต่อเนื่อง โดยเน้นบริเวณซอกคอ รักแร้ และขาหนีบ เพื่อระบายความร้อนจากเส้นเลือดใหญ่
• ให้ยาลดไข้ตามขนาดและน้ำหนักตัวที่เหมาะสม และควรเว้นระยะห่างของยาให้ถูกต้องตามคำแนะนำของแพทย์
• จัดสภาพแวดล้อมให้เย็นสบาย เปิดหน้าต่างให้ลมผ่าน หรือใช้พัดลมช่วยระบายอากาศ แต่อย่าเป่าจ่อตัวคนไข้โดยตรง
• คอยปลอบโยนด้วยน้ำเสียงที่นุ่มนวล เพื่อให้คนไข้รู้สึกปลอดภัยและลดความตื่นกลัวจากอาการสับสนของตัวเอง

สัญญาณอันตรายแบบไหนที่ต้องพาส่งโรงพยาบาลด่วน

แม้ว่าอาการเพ้อจากไข้จะหายไปได้เองเมื่อไข้ลดลง แต่หากพบสัญญาณเหล่านี้ควรรีบไปพบแพทย์ทันที:

• มีอาการชักเกร็งหรือกระตุกร่วมด้วย
• มีอาการคอแข็ง ไม่สามารถก้มคอได้ตามปกติ
• ซึมลงมาก ปลุกตื่นยาก หรือไม่สามารถโต้ตอบได้เลย
• อาการเพ้อไม่ดีขึ้นแม้ไข้เริ่มลดลงแล้ว
• มีจุดเลือดออกตามตัว หรืออาเจียนพุ่งร่วมด้วย

ดูแลสุขภาพอย่างไรไม่ให้ไข้สูงจนส่งผลกระทบ

การป้องกันอาการเพ้อที่ดีที่สุดคือการเฝ้าระวังไข้ตั้งแต่ระยะแรก หากเริ่มรู้สึกว่าตัวรุมๆ ควรเช็ดตัวและติดตามอุณหภูมิอย่างใกล้ชิด การดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอจะช่วยให้ร่างกายระบายความร้อนได้ดีขึ้น และที่สำคัญควรพักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อให้ระบบภูมิคุ้มกันทำงานได้เต็มที่ในการจัดการกับเชื้อโรคที่เป็นต้นเหตุของไข้ในครั้งนั้นๆ