เมื่อลูกป่วยหนัก: วิธีดูแลหัวใจของพ่อแม่และคนในครอบครัวให้ผ่านช่วงเวลาพายุใหญ่ไป1ด้วยกัน

เวลาที่เปิดประตูห้องตรวจแล้วได้ยินคุณหมอบอกว่า ลูกรักของเราป่วยเป็นโรคเรื้อรังหรือโรคที่ต้องนอนรักษาตัวยาวนานในโรงพยาบาล วินาทีนั้นโลกทั้งใบของคนเป็นพ่อเป็นแม่เหมือนจะหยุดหมุน ความรู้สึกตกใจ ช็อก กลัว และเคว้งคว้างเข้ามาถาโถมพร้อมกันจนแทบตั้งตัวไม่ติด

ในฐานะหมอที่ยืนอยู่ข้างเตียงคนไข้และเห็นน้ำตาของครอบครัวมานับไม่ถ้วน ผมเข้าใจดีว่าความเจ็บป่วยของเด็กคนหนึ่ง ไม่ได้ทำร้ายแค่ร่างกายของตัวเด็กเอง แต่มันกำลังสั่นคลอนจิตใจและความมั่นคงของทุกคนในครอบครัวอย่างรุนแรง การได้รับการสนับสนุนทางจิตวิทยาแก่ครอบครัวผู้ป่วยเด็ก จึงไม่ใช่เรื่องไกลตัว หรือเป็นเรื่องฟุ่มเฟือย แต่เป็นยาวิเศษที่จำเป็นไม่แพ้ยาปฏิชีวนะเลยทีเดียว

คลื่นอารมณ์ที่พ่อแม่ต้องเจอ ตั้งแต่วินาทีแรกที่รู้ข่าวร้าย

ช่วงเวลาแรกที่รับรู้การเจ็บป่วยของลูก สมองและจิตใจของพ่อแม่จะทำงานหนักมาก เรามักจะพบเจอกับกระบวนการทางจิตใจที่เหมือนคลื่นซัดสาดเข้ามาเป็นระลอกๆ

• ภาวะปฏิเสธและช็อก: ความรู้สึกเหมือนนี่ไม่ใช่เรื่องจริง มันไม่น่าจะเกิดขึ้นกับลูกของเรา
• ความโกรธและความรู้สึกผิด: ทำไมต้องเป็นลูกเรา เราทำอะไรผิดพลาดไปหรือเปล่า หรือแม้แต่ความหงุดหงิดใส่ทีมแพทย์และคนรอบข้าง
• ความวิตกกังวลเรื้อรัง: การนอนไม่หลับ สะดุ้งตื่นทุกครั้งที่ได้ยินเสียงเครื่องมือแพทย์ หรือกังวลกับผลเลือดในแต่ละวัน

อาการเหล่านี้ไม่ใช่ความอ่อนแอ แต่เป็นปฏิกิริยาตามธรรมชาติของมนุษย์เมื่อต้องเผชิญกับวิกฤตที่เกินกว่าจะรับไหว การรู้เท่าทันอารมณ์เหล่านี้ช่วยให้เราเริ่มยอมรับความช่วยเหลือได้ดีขึ้น

พี่น้องท้องเดียวกันก็ป่วยใจได้: ผลกระทบที่มักมองข้ามต่อเด็กคนอื่นในบ้าน

เวลาที่น้องเล็กป่วย พ่อแม่ย่อมทุ่มเทเวลาและพลังงานทั้งหมดไปที่โรงพยาบาล จนบางครั้งอาจเผลอลืมเด็กอีกคน พี่สาวหรือพี่ชายที่อยู่ทางบ้าน

เด็กๆ เหล่านี้มักจะเก็บความรู้สึกเงียบๆ กลัวว่าถ้าตัวเองดื้อ พ่อแม่จะยิ่งเครียดเรื่องน้อง หรือบางคนอาจแสดงออกด้วยพฤติกรรมถดถอย เช่น กลับมาปัสสาวะรดที่นอน เรียกร้องความสนใจ หรือซึมเศร้า การเปิดพื้นที่ให้พี่น้องได้ระบายความรู้สึก ได้รับรู้ข้อมูลที่เข้าใจง่ายตามวัย และรู้สึกว่าเขายังคงเป็นที่รักไม่เปลี่ยนแปลง จึงเป็นหัวใจสำคัญของการเยียวยาครอบครัวรอบด้าน

สร้างทีมซัพพอร์ตให้ครอบครัว: ใครบ้างที่พร้อมโอบกอดเราในยามวิกฤต

การแบกรับความเครียดเรื่องลูกป่วยไว้ลำพังสองคนสามีภรรยา เป็นสูตรสำเร็จของภาวะหมดไฟหรือภาวะซึมเศร้า การสร้างเครือข่ายความช่วยเหลือจึงเป็นเรื่องคอขาดบาดตาย

• ทีมแพทย์และพยาบาลผู้ดูแล: อย่ากลัวที่จะถามคำถามข้อสงสัย ความไม่รู้คือต้นตอของความกลัว การได้คุยกับหมอที่เข้าใจจะช่วยลดความวิตกกังวลลงได้ครึ่งหนึ่ง
• นักจิตวิทยาเด็กและครอบครัว: ผู้เชี่ยวชาญที่จะช่วยชี้แนะวิธีรับมือทางอารมณ์ และช่วยออกแบบวิธีการสื่อสารกับตัวเด็กให้เหมาะสมกับวัย
• ญาติสนิทและเพื่อนที่ไว้ใจได้: อนุญาตให้คนอื่นเข้ามาช่วยแบ่งเบาภาระ เช่น ซื้ออาหารมาส่ง ดูแลพี่น้องของคนป่วย หรือช่วยสลับเวรเฝ้าไข้ เพื่อให้พ่อแม่ได้มีเวลาพักผ่อนนอนหลับบ้าง

ดูแลใจตัวเองก่อนไปดูแลลูก: เคล็ดลับง่ายๆ ที่พ่อแม่ต้องท่องจำ

มีคำกล่าวในเครื่องบินเสมอว่า ให้ใส่หน้ากากออกซิเจนให้ตัวเองก่อนจะไปช่วยใส่ให้เด็ก ในชีวิตจริงก็เช่นกัน ถ้าพ่อแม่ร่างกายทรุดและใจพัง ลูกที่นอนอยู่บนเตียงก็ยิ่งขาดที่พึ่ง

การสละเวลาวันละสิบห้าสิบนาทีไปเดินสูดอากาศนอกตึกผู้ป่วย กินอาหารให้ตรงเวลา หรือแม้กระทั่งการอนุญาตให้ตัวเองร้องไห้ออกมาดังๆ ไม่ใช่ความเห็นแก่ตัว แต่มันคือการชาร์จแบตเตอรี่เพื่อให้เรามีแรงกลับไปยิ้มและกุมมือลูกต่อได้ในวันรุ่งขึ้น การผ่านพ้นมรสุมนี้ไปได้ ต้องอาศัยความเห็นอกเห็นใจทั้งตัวลูก ตัวเราเอง และคนรอบข้างในครอบครัวไปพร้อมๆ กัน