กลุ่มอาการปวดกระเพาะปัสสาวะเรื้อรัง: โรคกวนใจที่หลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบ

ปวดหน่วงท้องน้อย ปัสสาวะบ่อย แต่ตรวจไม่เจอเชื้อ: เรื่องที่คนไข้มักเล่าให้ฟัง

เวลาที่คนไข้เดินเข้ามาปรึกษาในห้องตรวจด้วยอาการปวดหน่วงบริเวณท้องน้อย รู้สึกเหมือนกระเพาะปัสสาวะอักเสบอยู่ตลอดเวลา วิ่งเข้าห้องน้ำวันละเป็นสิบรอบ ทั้งกลางวันและกลางคืน จนแทบไม่ได้นอน หลายคนมักจะคิดว่าตัวเองเป็นโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบทั่วไปที่เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย แต่พอส่งตรวจปัสสาวะผลกลับออกมาปกติ ไม่มีเชื้อโรคแถมกินยาปฏิชีวนะไปหลายคอร์สก็ไม่หาย อาอาการเหล่านี้คือสัญญาณเตือนของกลุ่มอาการปวดกระเพาะปัสสาวะเรื้อรังที่มักถูกมองข้าม

กลุ่มอาการปวดกระเพาะปัสสาวะเรื้อรัง คืออะไรและต่างจากโรคติดเชื้ออย่างไร

ในทางการแพทย์เราเรียกภาวะนี้ว่า Interstitial Cystitis หรือ Bladder Pain Syndrome มันไม่ใช่การติดเชื้อแบคทีเรียเหมือนโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบเฉียบพลัน แต่เป็นภาวะอักเสบเรื้อรังที่เกิดขึ้นบริเวณผนังชั้นในของกระเพาะปัสสาวะ โดยชั้นเยื่อบุที่ทำหน้าที่ป้องกันสารระคายเคืองในปัสสาวะเกิดความเสียหาย ทำให้สารต่างๆ ในปัสสาวะซึมผ่านเข้าไปกระตุ้นเส้นประสาทที่ผนังกระเพาะปัสสาวะโดยตรง ส่งผลให้เกิดอาการปวดหน่วงและกระตุ้นความรู้สึกอยากปัสสาวะตลอดเวลา แม้ว่าจะมีปริมาณปัสสาวะในกระเพาะปัสสาวะเพียงน้อยนิดก็ตาม

ทำไมจู่ๆ ถึงเป็นโรคนี้: เจาะลึกสาเหตุที่ซ่อนอยู่

จนถึงตอนนี้ วงการแพทย์ก็ยังไม่พบสาเหตุที่แน่ชัดว่าอะไรคือตัวการหลักที่ทำให้เกิดโรคนี้ แต่เราพบว่ามีหลายปัจจัยที่ทำงานร่วมกันจนทำให้เกิดความผิดปกติ:

• ความเสียหายของเยื่อบุกระเพาะปัสสาวะ: ชั้นป้องกันตามธรรมชาติสึกหรอ ทำให้ผนังกระเพาะปัสสาวะระคายเคืองได้ง่ายจากสารเคมีในปัสสาวะ
• ความผิดปกติของเส้นประสาท: มีการส่งสัญญาณความเจ็บปวดที่ไวเกินไป แม้กระเพาะปัสสาวะจะยังไม่เต็ม
• ปฏิกิริยาของระบบภูมิคุ้มกัน: เซลล์เม็ดเลือดขาวบางชนิดมารวมตัวกันที่ผนังกระเพาะปัสสาวะจนเกิดการอักเสบเรื้อรัง
• ความเครียดและฮอร์โมน: ภาวะความเครียดทางจิตใจหรือความผิดปกติของฮอร์โมนสามารถกระตุ้นให้อาการกำเริบได้รุนแรงขึ้น

อาการแบบไหนที่ฟ้องว่าคุณกำลังเผชิญกับโรคนี้อยู่

อาการของกลุ่มอาการปวดกระเพาะปัสสาวะเรือรัรsyndrome มักจะค่อยๆ เริ่มต้นอย่างช้าๆ และมีความรุนแรงแตกต่างกันไปในแต่ละคน โดยอาการเด่นๆ ที่สังเกตได้ชัดเจนมีดังนี้

• ปวดหน่วงท้องน้อย: อาการปวดจะแย่ลงเรื่อยๆ เมื่อกระเพาะปัสสาวะเริ่มมีปัสสาวะสะสมมากขึ้น และมักจะรู้สึกดีขึ้นชั่วคราวหลังปัสสาวะออกไปแล้ว
• ปัสสาวะบ่อยและเร่งด่วน: ต้องเข้าห้องน้ำบ่อยครั้ง บางคนอาจมากถึงสิบถึงหาสิบครั้งต่อวัน และมีความรู้สึกว่าต้องวิ่งไปให้ทันทีที่ปวด
• รบกวนการนอนหลับ: ต้องตื่นกลางดึกเพื่อลุกขึ้นมาเข้าห้องน้ำหลายรอบจนพักผ่อนไม่เพียงพอ
• เจ็บเวลามีนอน: ในผู้หญิงบางรายอาจมีอาการเจ็บปวดบริเวณอุ้งเชิงกรานเวลามีเพศสัมพันธ์

วิธีรักษาและการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตเพื่อคืนความสุขให้ชีวิตประจำวัน

เนื่องจากโรคนี้ไม่มีวิธีรักษาให้หายขาดได้ในทันที เป้าหมายหลักของการดูแลรักษาจึงเป็นการควบคุมอาการให้อยู่หมัด เพื่อให้กลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ โดยแพทย์จะเริ่มจากการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและการรับประทานอาหารเป็นอันดับแรก

เลี่ยงอาหารและเครื่องดื่มตัวการที่กระตุ้นอาการปวด

อาหารและเครื่องดื่มบางประเภทมีฤทธิ์กระตุ้นผนังกระเพาะปัสสาวะที่อักเสบให้อาการแย่ลงได้ง่าย ควรงดหรือลดปริมาณสิ่งเหล่านี้:

• เครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เช่น กาแฟ ชา น้ำอัดลม และเครื่องดื่มชูกำลัง
• แอลกอฮอล์และเครื่องดื่มหมักดองทุกชนิด
• อาหารรสจัด อาหารที่มีรสเผ็ดจัด หรือมีส่วนผสมของมะเขือเทศและส้ม
• อาหารที่มีสารให้ความหวานแทนน้ำตาลบางชนิด

การใช้ยาและการดูแลต่อเนื่องจากแพทย์

หากการปรับพฤติกรรมยังไม่เพียงพอ แพทย์อาจพิจารณาใช้กลุ่มยาที่มีฤทธิ์ช่วยเคลือบผนังกระเพาะปัสสาวะ ยาลดการทำงานที่ไวเกินไปของเส้นประสาท หรือการใช้วิธีการสวนยาเข้าไปในกระเพาะปัสสาวะโดยตรงเพื่อช่วยฟื้นฟูเยื่อบุ สิ่งสำคัญคือความอดทนและการติดตามการรักษากับแพทย์อย่างต่อเนื่อง เพราะโรคนี้ต้องอาศัยเวลาในการปรับตัวและประเมินผลการรักษา