สมองล้าหรือความจำสั้น? มาทำความเข้าใจภาวะปัญหาความจำใช้งานบกพร่องกัน

วางกุญแจรถไว้ไหนนะ เดินมาเปิดตู้เย็นแล้วลืมว่าจะหยิบอะไร อาการเหล่านี้กำลังบอกอะไรเราอยู่?

เวลาที่มีคนไข้เดินเข้ามาปรึกษาที่คลินิกแล้วบอกว่า ช่วงนี้ขี้หลงขี้ลืมเหลือเกิน จำไม่ได้ว่าเพิ่งทำอะไรไปเมื่อกี้ หรือบางทีรับคำสั่งมาแล้วทำตามไม่ทัน ทั้งที่เมื่อก่อนไม่เคยเป็นแบบนี้เลย อาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าเรากำลังจะเป็นโรคอัลไซเมอร์เสมอไป แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนจากสมองส่วนหน้า ที่กำลังบอกว่าพื้นที่จัดเก็บชั่วคราวของเราเริ่มจะเต็มและทำงานรệuรรา

ในทางการแพทย์ เราเรียกภาวะนี้ว่าปัญหาความจำใช้งานบกพร่อง ซึ่งเปรียบเสมือนแรมในคอมพิวเตอร์ที่ใช้งานหนักเกินไปจนเริ่มรวน ทำให้การหยิบจับข้อมูลมาประมวลผลในช่วงเวลานั้นสะดุดลง

ความจำใช้งานคืออะไร และทำไมถึงรวนเอาดื้อๆ?

สมองของเราไม่ได้มีแค่ความจำระยะยาวที่เก็บเรื่องราวในอดีต แต่เรายังมีระบบความจำที่เรียกว่า Working Memory หรือความจำใช้งาน ซึ่งทำหน้าที่เปรียบเสมือนโต๊ะทำงานชั่วคราวในหัวของเราครับ เวลาที่เราต้องจำเบอร์โทรศัพท์แป๊บเดียวเพื่อกดโทรออก หรือต้องคำนวณเงินทอนในใจ สมองจะดึงข้อมูลนี้มาวางไว้บนโต๊ะทำงานนี้

เมื่อไหร่ก็ตามที่เราพักผ่อนไม่พอ มีความเครียดสะสม ทำงานหลายอย่างพร้อมกัน หรือฮอร์โมนในร่างกายเริ่มแปรปรวน โต๊ะทำงานตัวนี้ก็จะเริ่มรกและเต็มไปด้วยกระดาษกองโต ทำให้เวลาจะหาอะไรสักอย่างก็หาไม่เจอ กลายเป็นอาการหลงลืมชั่วขณะที่สร้างความหงุดหงิดใจให้เราในชีวิตประจำวัน

สัญญาณเตือนแบบไหนที่เข้าข่ายว่าสมองกำลังส่งเสียงร้องขอความช่วยเหลือ

• จำไม่ได้ว่าเพิ่งพูดอะไรไปเมื่อสองนาทีที่แล้ว หรือต้องเดินกลับไปกลับมาเพราะลืมของที่จะหยิบ
• อ่านหนังสือย่อหน้าเดิมซ้ำๆ หลายรอบเพราะจับใจความไม่ได้ หรือสมาธิหลุดง่ายเวลาทำงาน
• รู้สึกว่าสมองตื้อคิดงานไม่ออก เหมือนมีหมอกมาบังอยู่ในหัวตลอดเวลา
• รับข้อมูลเข้ามาหลายอย่างพร้อมกันแล้วเบลอ แยกแยะลำดับความสำคัญไม่ได้

ปรับพฤติกรรมอย่างไรให้สมองกลับมาเฟิร์มและเคลียร์ความจำให้โล่งขึ้น

ข่าวดีคือ ภาวะนี้สามารถฟื้นฟูได้ครับถ้าเราเริ่มดูแลตัวเองอย่างถูกวิธี เริ่มจากการจัดระเบียบการใช้ชีวิตใหม่ ลดการทำงานแบบหลายอย่างพร้อมกันลง เพราะการพยายามทำหลายอย่างในเวลาเดียวกันทำให้สมองล้าเร็วขึ้น การนอนหลับพักผ่อนให้สนิทเป็นเวลาอย่างน้อยเจ็ดถึงแปดชั่วโมงคือการรีเซ็ตระบบความจำที่ดีที่สุด นอกจากนี้ การจดบันทึกช่วยจำ การฝึกหายใจลึกๆ เพื่อลดความเครียด และการออกกำลังกายสม่ำเสมอ ก็ช่วยเพิ่มเลือดไปเลี้ยงสมองและกระตุ้นการสร้างเซลล์ประสาทใหม่ได้เป็นอย่างดี

เช็กให้ชัวร์ อาการหลงลืมแบบไหนที่ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจละเอียด

ถ้าอาการขี้ลืมเริ่มรบกวนการใช้ชีวิตประจำวันมากขึ้นเรื่อยๆ เช่น ลืมทางกลับบ้าน ลืมชื่อคนในครอบครัว หรือมีพฤติกรรมเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมอย่างเห็นได้ชัด แบบนี้ปล่อยไว้ไม่ได้แล้วนะครับ ควรเข้ามาพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินการทำงานของสมองอย่างละเอียด เพราะบางครั้งภาวะนี้อาจไม่ได้เกิดจากความเครียดธรรมดา แต่อาจมีสาเหตุมาจากภาวะขาดวิตามิน โรคไทรอยด์ หรือความผิดปกติอื่นๆ ที่รักษาให้หายได้ถ้าตรวจพบเร็ว