สมองล้าจำอะไรไม่ค่อยได้: เข้าใจปัญหาความจำใช้งานบกพร่องก่อนสาย

จำอะไรไม่ค่อยได้ วางของไว้แล้วลืมบ่อย เกิดจากอะไรกันแน่

ช่วงนี้หลายคนอาจจะเริ่มสังเกตตัวเองว่า เดินเข้าห้องแล้วลืมว่าจะหยิบอะไร กำลังพูดอยู่ดีๆ ก็สะดุดลืมคำพูดไปดื้อๆ หรือจำไม่ได้ด้วยซ้ำว่าเมื่อเช้ากินอะไร อาการแบบนี้มักทำให้เกิดความกังวลใจว่าเรากำลังจะเป็นโรคความจำเสื่อมหรือเปล่า แต่ในทางการแพทย์ อาการเหล่านี้หลายครั้งไม่ได้เกิดจากโรคสมองเสื่อมในผู้สูงอายุเสมอไป แต่อาจเป็นสัญญาณเตือนของภาวะที่เรียกว่าปัญหาความจำใช้งานบกพร่อง ซึ่งกำลังเกิดขึ้นกับคนวัยทำงานและคนรุ่นใหม่จำนวนมากในยุคนี้

ความจำใช้งานคืออะไร ทำไมถึงรวนเอาดื้อๆ

เวลาที่เราพูดถึงความจำใช้งาน หรือที่ในทางการแพทย์เรียกว่า Working Memory มันเปรียบเสมือนแรม (RAM) ในคอมพิวเตอร์ครับ เป็นพื้นที่ชั่วคราวในสมองที่คอยรับข้อมูลเข้ามา คิดวิเคราะห์ และหยิบมาใช้งานในทันที เช่น การจำเบอร์โทรศัพท์ครู่เดียวเพื่อกดโทรออก การจำโจทย์เลขในหัวเพื่อคำนวดณ หรือการจำขั้นตอนงานที่หัวหน้าเพิ่งสั่งเมื่อสักครูก่อนจะเดินไปหยิบของ

เมื่อไหร่ก็ตามที่พื้นที่ความจำส่วนนี้เริ่มรวนหรือทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ เราก็จะเริ่มมีอาการจำหน้าคนไม่ได้ จำชื่องานไม่ได้ หรือลืมสิ่งที่จะทำในอีกหนาทีถัดไปทันที ซึ่งสร้างความหงุดหงิดใจและกระทบกับการทำงานในชีวิตประจำวันไม่น้อย

สาเหตุที่ทำให้สมองส่วนนี้ทำงานหนักเกินไป

ปัญหาความจำใช้งานบกพร่องไม่ได้เกิดขึ้นเพราะสมองเสื่อมตามวัยเสมอไป แต่ส่วนใหญ่เกิดจากไลฟ์สไตล์และความเครียดรอบตัว ดังนี้ครับ

• ภาวะสมองล้าจากการรับข้อมูลมากเกินไป: การไถหน้าจอโทรศัพท์เสพข่าวสารและคลิปสั้นตลอดทั้งวันทำให้สมองต้องสลับโฟกัสตลอดเวลาจนแรมของสมองหมดแรง
• นอนหลับไม่สนิทหรือพักผ่อนไม่พอ: ช่วงเวลาที่เราหลับลึกคือเวลาที่สมองทำความสะอาดและจัดระเบียบความจำ หากนอนน้อย สมองส่วนที่ดูแลเรื่องความจำใช้งานจะรวนเป็นอันดับแรก
• ความเครียดสะสมและความวิตกกังวล: เมื่อสมองจดจ่ออยู่กับความเครียด พื้นที่ว่างในสมองที่จะเอาไว้จำเรื่องอื่นๆ ก็จะเหลือน้อยลง
• การทำงานหลายอย่างพร้อมกัน: นิสัยชอบทำงานหลายอย่างในเวลาเดียวกันทำให้สมองทำงานหนักและจดจำอะไรไม่ค่อยแม่นสักอย่าง

วิธีฟื้นฟูแรมในสมองให้กลับมาจำแม่นเหมือนเดิม

ข่าวดีคือภาวะนี้สามารถฟื้นฟูให้ดีขึ้นได้หากเราปรับเปลี่ยนพฤติกรรมบางอย่าง เพื่อให้สมองได้พักผ่อนและจัดระบบใหม่

จัดระเบียบชีวิตด้วยการจดบันทึก

อย่าพยายามใช้สมองจำทุกอย่างในชีวิตประจำวันครับ การเขียนลงสมุด โน้ตในมือถือ หรือใช้ปฏิทินเตือนความจำ ช่วยแบ่งเบาภาระของความจำใช้งานได้เป็นอย่างดี ทำให้สมองไม่ต้องเหนื่อยกับการจำเรื่องจิปาถะ

ฝึกโฟกัสทีละเรื่อง

ลองลดนิสัยทำหลายอย่างพร้อมกันลง ฝึกทำงานชิ้นหนึ่งให้เสร็จทีละอย่าง ปิดแจ้งเตือนโทรศัพท์มือถือขณะที่ต้องใช้สมาธิสูง เพื่อให้สมองได้ตั้งหลักและประมวลผลข้อมูลอย่างเต็มที่

นอนหลับให้มีคุณภาพ

การนอนหลับให้สนิทอย่างน้อย 7 ถึง 8 ชั่วโมงต่อคืน ไม่ใช่แค่เรื่องของการตื่นมาแล้วไม่เพลีย แต่เป็นช่วงเวลาทองที่สมองจะได้จัดเก็บความจำระยะสั้นให้กลายเป็นความจำระยะยาว และรีเซ็ตแรมในสมองให้พร้อมใช้งานในวันถัดไป

เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจความจำอย่างจริงจัง

หากเราเริ่มปรับพฤติกรรม นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ ลดความเครียดแล้ว แต่อาการขี้ลืมยังแย่ลงเรื่อยๆ จนเริ่มกระทบกับการทำงาน การใช้ชีวิต หรือคนรอบข้างเริ่มทักว่ามีพฤติกรรมเปลี่ยนไป เช่น ลืมทางกลับบ้าน จำเหตุการณ์สำคัญที่เพิ่งเกิดขึ้นไม่ได้เลย แบบนี้ควรมาพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินการทำงานของสมองอย่างละเอียด เพราะอาจมีภาวะอื่นที่ต้องได้รับการดูแลรักษาอย่างถูกต้องครับ