พันธุกรรมและประวัติครอบครัวกับความเสี่ยงมะเร็งเต้านมที่ควรรู้

เข้าใจความเสี่ยงเรื่องพันธุกรรมและประวัติครอบครัวกับมะเร็งเต้านม

เวลาที่หมอตรวจคนไข้ในคลินิก คำถามหนึ่งที่มักจะได้รับบ่อยครั้งคือ เรื่องความกังวลว่าหากคุณแม่หรือพี่สาวเคยเป็นมะเร็งเต้านม ตัวเราเองจะหนีไม่พ้นหรือไม่ ความเข้าใจเรื่องพันธุกรรมและประวัติครอบครัวกับความเสี่ยงในการเกิดโรคนี้จึงเป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะไม่ใช่ทุกคนที่มีประวัติครอบครัวจะป่วยเป็นมะเร็งเสมอไป แต่การรู้ข้อมูลที่ถูกต้องจะช่วยให้เราวางแผนการดูแลสุขภาพได้ดีขึ้นมาก

พันธุกรรมมีผลมากแค่ไหนเมื่อเทียบกับปัจจัยอื่น

หลายคนอาจตกใจเมื่อเห็นข้อมูลว่ามะเร็งเต้านมที่เกิดจากยีนถ่ายทอดทางพันธุกรรมโดยตรงนั้น มีเพียงแค่ประมาณ 5 ถึง 10 เปอร์เซ็นต์เท่านั้น ซึ่งหมายความว่าคนส่วนใหญ่ที่เป็นมะเร็งเต้านมมักเกิดจากปัจจัยอื่น เช่น การใช้ชีวิต อายุที่มากขึ้น หรือฮอร์โมนในร่างกายมากกว่า อย่างไรก็ตาม กลุ่มคนที่มีความเสี่ยงสูงจากยีนผิดปกติ เช่น ยีน BRCA1 หรือ BRCA2 มักจะพบมะเร็งในคนอายุน้อยกว่าปกติ หรือพบในสมาชิกหลายคนในครอบครัว

สัญญาณเตือนจากประวัติครอบครัวที่ควรสังเกต

การมีประวัติคนในครอบครัวเคยป่วยไม่ได้หมายความว่าเราจะเป็นมะเร็งเสมอไป แต่หมออยากให้ลองสังเกตความถี่และลักษณะดังนี้:

• มีญาติสายตรง เช่น แม่ พี่สาว หรือน้องสาว ป่วยเป็นมะเร็งเต้านมมากกว่าหนึ่งคน
• คนในครอบครัวป่วยตั้งแต่อายุยังน้อย หรือก่อนวัยหมดประจำเดือน
• มีประวัติมะเร็งรังไข่ในครอบครัวร่วมด้วย เพราะยีนบางตัวส่งผลต่อทั้งสองโรคนี้
• ผู้ชายในครอบครัวป่วยเป็นมะเร็งเต้านม ซึ่งแม้จะพบน้อยแต่เป็นสัญญาณที่ต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด

ถ้าครอบครัวมีประวัติเสี่ยงสูง ต้องเริ่มดูแลตัวเองอย่างไร

สำหรับคนที่สำรวจแล้วพบว่าตนเองมีประวัติครอบครัวที่น่ากังวล สิ่งที่สำคัญที่สุดไม่ใช่ความกลัว แต่คือการวางแผนตรวจคัดกรอง:

การตรวจยีนพันธุกรรมคือทางเลือกที่ใช่สำหรับเราไหม

ปัจจุบันเราสามารถตรวจเลือดเพื่อดูความผิดปกติของยีนได้ แต่ไม่ใช่ทุกคนที่จำเป็นต้องทำ หมอแนะนำให้ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางเพื่อประเมินความเสี่ยงก่อนตัดสินใจตรวจ เพราะผลตรวจที่ออกมาจำเป็นต้องมีการแปลผลและการดูแลต่อเนื่องโดยทีมแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ

วางแผนตรวจคัดกรองให้เร็วกว่าคนทั่วไป

หากมีความเสี่ยงสูงจากประวัติครอบครัว แพทย์อาจแนะนำให้เริ่มทำแมมโมแกรมหรืออัลตราซาวด์เต้านมเร็วขึ้นกว่าอายุมาตรฐานที่คนทั่วไปเริ่มตรวจ เพื่อให้มั่นใจว่าหากมีความผิดปกติเกิดขึ้น เราจะตรวจพบได้ในระยะเริ่มต้นซึ่งรักษาได้ง่ายกว่ามาก

ใช้ชีวิตให้สมดุลช่วยลดความเสี่ยงที่ควบคุมได้

แม้เราจะเปลี่ยนพันธุกรรมไม่ได้ แต่เราควบคุมปัจจัยรอบตัวได้ เช่น การเลือกทานอาหารที่มีประโยชน์ การออกกำลังกายสม่ำเสมอ การงดแอลกอฮอล์ และการหมั่นสังเกตความเปลี่ยนแปลงของเต้านมด้วยตัวเองเป็นประจำ การดูแลร่างกายให้แข็งแรงคือปราการด่านแรกที่ช่วยให้เราห่างไกลจากโรคร้ายได้ดีที่สุดเท่าที่จะทำได้