คุณแม่เครียดส่งผลอะไรบ้าง? ทำความเข้าใจภาวะตึงเครียดทางอารมณ์ของมารดาที่กระทบถึงเจ้าตัวเล็ก

ทำไมอารมณ์ของคุณแม่ถึงเชื่อมโยงกับลูกในท้องได้โดยตรง

หลายครั้งที่หมอตรวจคุณแม่ตั้งครรภ์แล้วพบว่าคุณแม่มีความกังวลสูง หรือผ่านช่วงเวลาที่กดดันในชีวิตประจำวัน สิ่งที่คนไข้มักถามหมอเสมอคือ ลูกจะรู้สึกอะไรไหม หรือลูกจะรับรู้ถึงความเครียดของเราหรือเปล่า คำตอบที่ตรงไปตรงมาที่สุดคือ ความรู้สึกและอารมณ์ของคุณแม่ไม่ได้อยู่แค่ในใจคุณแม่คนเดียวครับ ภาวะตึงเครียดทางอารมณ์ของมารดาที่เกิดขึ้นระหว่างตั้งครรภ์ สามารถส่งผ่านถึงลูกน้อยได้ผ่านสารเคมีในร่างกาย

กลไกที่ร่างกายคุณแม่ส่งต่อความเครียดไปให้ลูก

เมื่อคุณแม่เกิดความเครียด ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนที่เรียกว่า คอร์ติซอล (Cortisol) หรือที่เรารู้จักกันในชื่อฮอร์โมนความเครียดออกมาในปริมาณที่สูงขึ้น ปกติแล้วรกจะทำหน้าที่เหมือนปราการด่านสุดท้ายที่คอยกรองสารต่างๆ ไม่ให้ผ่านไปถึงลูกได้ทั้งหมด แต่หากคุณแม่มีความเครียดสะสมเรื้อรัง ระดับฮอร์โมนที่มากเกินไปก็จะทะลุผ่านรกไปถึงลูกได้ ซึ่งสิ่งนี้ส่งผลต่อการพัฒนาการในระยะยาวของทารกตั้งแต่อยู่ในครรภ์

ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับลูกน้อยเมื่อคุณแม่เผชิญความเครียดรุนแรง

ผลกระทบจากภาวะตึงเครียดทางอารมณ์ของมารดาไม่ได้หมายความว่าลูกจะเป็นอันตรายร้ายแรงทันที แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงในระดับการตอบสนองของร่างกาย ซึ่งผลที่อาจเกิดขึ้นได้มีดังนี้

• ระบบตอบสนองต่อความเครียดของลูกไวเกินไป: ลูกอาจกลายเป็นเด็กที่ปลอบยาก ตกใจง่าย หรือมีการตอบสนองต่อสิ่งเร้าได้เร็วกว่าปกติ
• ผลต่อพัฒนาการทางสมอง: มีงานวิจัยพบว่าระดับคอร์ติซอลที่สูงอาจส่งผลต่อการจัดระเบียบของสมองส่วนที่เกี่ยวกับการจัดการอารมณ์และสมาธิ
• ความเสี่ยงต่อการคลอดก่อนกำหนด: ความเครียดสะสมทำให้ร่างกายคุณแม่หลั่งสารบางชนิดที่อาจกระตุ้นการบีบตัวของมดลูก ทำให้ทารกมีโอกาสคลอดก่อนกำหนดหรือมีน้ำหนักตัวแรกคลอดน้อยกว่าเกณฑ์

วิธีจัดการความเครียด เพื่อตัวคุณแม่และลูกน้อยในอนาคต

การเป็นคุณแม่ไม่ใช่เรื่องง่าย และหมอเข้าใจดีว่าความกังวลเป็นเรื่องธรรมชาติ แต่อยากให้ลองใช้วิธีเหล่านี้เพื่อผ่อนคลายลงบ้าง

• หาพื้นที่ระบาย: ไม่ว่าจะเป็นคนใกล้ชิด คุณพ่อ หรือเพื่อนที่ไว้ใจได้ การได้พูดสิ่งที่ติดอยู่ในใจออกมาจะช่วยลดแรงกดดันได้มหาศาล
• โฟกัสที่การหายใจ: เมื่อรู้สึกตึงเครียด ให้ลองหยุดสักครู่แล้วหายใจเข้าลึกๆ ให้ท้องขยาย แล้วค่อยๆ ผ่อนลมหายใจออกช้าๆ วิธีนี้ช่วยปรับสมดุลระบบประสาทได้จริง
• จัดลำดับความสำคัญของชีวิต: อะไรที่ทำไม่ไหวหรือกดดันตัวเองเกินไป ให้ลองปล่อยวางหรือขอความช่วยเหลือจากคนรอบข้างให้มากขึ้น
• ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ: หากรู้สึกว่าความเครียดนั้นรับมือไม่ไหวจนกระทบต่อการใช้ชีวิตหรือการกินการนอน อย่าลังเลที่จะปรึกษาหมอ เพื่อหาวิธีดูแลสุขภาพจิตใจที่เหมาะสมสำหรับคุณแม่ตั้งครรภ์

บทสรุปสำหรับคุณแม่

ไม่ต้องกดดันตัวเองว่าต้องมีความสุขตลอดเวลา เพราะความรู้สึกเศร้าหรือกังวลบ้างเป็นเรื่องปกติของมนุษย์ สิ่งสำคัญคือการหมั่นสังเกตตัวเองและหาทางผ่อนคลาย ไม่ปล่อยให้ความเครียดกลายเป็นนิสัยที่อยู่กับเรานานเกินไป การที่คุณแม่ดูแลสุขภาพใจตัวเองให้ดี คือของขวัญที่ล้ำค่าที่สุดที่มอบให้ลูกน้อยตั้งแต่วันแรกที่เขายังอยู่ในท้องครับ