ตรวจลานสายตาคืออะไร? รู้ทันต้อหินก่อนมองไม่เห็น

หลายคนเวลาไปตรวจตากับหมอ แล้วได้ยินว่าต้องมานั่งหน้าเครื่องตรวจลานสายตา อาจจะรู้สึกงงๆ ว่ามันคืออะไร ตรวจไปทำไม และน่ากลัวหรือเปล่า วันนี้หมออยากมาเล่าให้ฟังแบบเข้าใจง่ายๆ จากประสบการณ์ที่ตรวจคนไข้ที่คลินิก เพื่อให้ทุกคนเข้าใจความสำคัญของการตรวจนี้มากขึ้นครับ

ต้อหินภัยเงียบ ขโมยสายตาไปทีละนิดโดยไม่รู้ตัว

โรคต้อหินเนี่ย เป็นโรคที่น่ากลัวมากตรงที่ช่วงแรกๆ มันแทบไม่มีอาการเตือนเลย ความดันตาสอาจจะค่อยๆ สูงขึ้น หรือขั้วประสาทตาค่อยๆ เสื่อมลงทีละน้อย เริ่มจากลานสายตาด้านข้างที่แคบลงเรื่อยๆ แต่คนไข้ยังไม่รู้ตัว เพราะตรงกลางยังมองเห็นชัดเจน เหมือนเรามองผ่านท่อกระดาษเล็กๆ มารู้ตัวอีกทีก็ตอนที่เนื้อที่การมองเห็นหายไปเยอะมากแล้ว ซึ่งตอนนั้นมักจะสายเกินแก้

ตรวจลานสายตาช่วยเช็กอะไร และทำไมหมอถึงต้องให้ตรวจ?

การตรวจลานสายตาเพื่อวินิจฉัยต้อหิน เป็นเหมือนการสแกนพื้นที่การมองเห็นทั้งหมดของเราในขณะที่ตาข้างหนึ่งมองตรงไปข้างหน้า จุดประสงค์หลักคือหมอต้องการดูว่า ขั้วประสาทตาของเราเริ่มเสียหายหรือยัง ลานสายตาตรงมุมไหนเริ่มแหว่งหรือมืดลงบ้าง เพราะต้อหินจะทำลายการมองเห็นจากริมๆ เข้ามาตรงกลาง การตรวจนี้จึงช่วยจับไต๋โรคนี้ได้ตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนที่สายตาจะพังไปมากกว่านี้

ขั้นตอนการตรวจลานสายตา ใช้เวลานานไหม เจ็บหรือเปล่า?

คนไข้หลายคนชอบถามว่าต้องหยอดตาไหม เจ็บหรือเปล่า หมอขอตอบตรงนี้เลยว่า ไม่เจ็บเลยครับ ไม่ต้องโดนเครื่องมือมาสัมผัสที่ลูกตาด้วย ขั้นตอนง่ายๆ มีดังนี้

• นั่งหน้าเครื่องตรวจ: หมอจะให้คนไข้เอาคางวางและหน้าผากแนบกับเครื่องตรวจรูปทรงคล้ายโดมครึ่งวงกลม
• ปิดตาข้างหนึ่ง: ตรวจทีละข้าง โดยข้างที่ไม่ได้ตรวจจะมีที่ปิดตาไว้
• จ้องจุดตรงกลาง: ให้มองจุดแสงสีเหลืองหรือสีส้มที่อยู่ตรงกลางนิ่งๆ ห้ามกลอกตาไปมา
• กดปุ่มเมื่อเห็นแสง: จะมีแสงไฟดวงเล็กๆ แวบขึ้นมาตามจุดต่างๆ ในโดม ถ้าเห็นปุ๊บให้กดปุ่มที่ถืออยู่ในมือปั๊บ แม้ว่าแสงนั้นจะริบหรี่แค่ไหนก็ตาม

ใช้เวลาประมาณข้างละ 5 ถึง 10 นาทีเท่านั้นเองครับ สิ่งสำคัญคือต้องตั้งใจและพยายามอย่ากะพริบตาถี่เกินไปเวลามีแสงแวบขึ้นมา

อ่านผลตรวจลานสายตายังไง หมอดูอะไรบ้าง

พอตรวจเสร็จ เครื่องจะปรินท์กระดาษแผ่นยาวออกมาให้หมอ หน้าตาจะเต็มไปด้วยตัวเลขและแผนภาพสีดำขาว จุดไหนที่คนไข้กดทันเวลา เครื่องจะบันทึกไว้ จุดไหนที่กดไม่ทันหรือมองไม่เห็น เครื่องจะทำสัญลักษณ์เตือน หมอจะดูว่าพื้นที่สีดำหรือจุดที่มองไม่เห็นมันกระจายอยู่ตรงส่วนไหนของลานสายตา เพราะรอยโรคของต้อหินจะมีลักษณะเฉพาะตัวที่แพทย์สามารถนำมาวินิจฉัยและแบ่งความรุนแรงของโรคได้

ใครบ้างที่ควรเข้ารับการตรวจลานสายตาเป็นประจำ

ไม่ใช่ทุกคนที่จะต้องตรวจลานสายตา แต่หมอแนะนำเป็นพิเศษสำหรับกลุ่มเสี่ยงเหล่านี้

• คนที่มีอายุเกิน 40 ปีขึ้นไป: เพราะความเสี่ยงโรคตาเสื่อมและต้อหินจะเพิ่มสูงขึ้นตามอายุ
• คนที่มีประวัติคนในครอบครัวเป็นต้อหิน: กรรมพันธุ์มีผลค่อนข้างมาก
• คนที่มีความดันตาสูง: แม้จะยังไม่เป็นต้อหิน แต่ความดันตาสูงคือปัจจัยเสี่ยงอันดับหนึ่ง
• คนที่เป็นโรคประจำตัวบางอย่าง: เช่น โรคเบาหวาน หรือโรคความดันโลหิตสูง

หากเราตรวจพบความผิดปกติของลานสายตาตั้งแต่เริ่มแรก หมอก็จะสามารถเริ่มให้ยาหยอดตาเพื่อลดความดันตา หรือรักษาด้วยวิธีที่เหมาะสมทันที เพื่อรักษาดวงตาคู่สวยของเราให้อยู่ใช้งานไปได้นานๆ ครับ