ตรวจลานสายตาคืออะไร? ทำไมคนสงสัยว่าเป็นต้อหินถึงต้องตรวจ

เวลาที่นั่งคุยกับคนไข้ในห้องตรวจแล้วพูดถึงโรคต้อหิน หลายคนมักจะนึกถึงแค่การวัดความดันลูกตา แต่ความจริงแล้วการดูแลโรคนี้มีรายละเอียดมากกว่านั้น โดยเฉพาะการเช็กว่าดวงตาของเรายังมองเห็นกว้างแค่ไหน ซึ่งนี่คือที่มาของการตรวจที่เรียกว่า การประเมินลานสายตาเพื่อวินิจฉัยต้อหิน ที่หมอมักจะแนะนำให้คนไข้ทำอยู่บ่อยๆ

ต้อหินโรคขโมยสายตาเงียบๆ ที่เรามักไม่รู้ตัว

โรคต้อหินเปรียบเสมือนขโมยเงียบ เพราะในช่วงแรกเริ่มของโรค ผู้ป่วยมักจะไม่รู้สึกผิดปกติอะไรเลย การมองเห็นตรงกลางยังชัดเจนดี อ่านหนังสือได้ปรกติ ขับรถได้ แต่ความเสียหายมันมักจะเริ่มลามมาจากบริเวณขอบด้านข้างก่อน ค่อยๆ แคบลงเรื่อยๆ จนกว่าจะรู้ตัวอีกที พื้นที่การมองเห็นก็หายไปเยอะมากแล้ว การรอให้ตามัวลงเองจึงเป็นเรื่องที่อันตรายมากสำหรับโรคนี้

ทำไมการวัดความดันตาอย่างเดียวถึงไม่พอ

หลายคนเข้าใจผิดว่า ถ้าความดันตาปกติก็ไม่น่าจะเป็นต้อหิน แต่ในทางการแพทย์ เราพบว่าคนไข้บางคนมีความดันตาปกติแต่ขั้วประสาทตาเริ่มฝ่อตัวลงแล้ว ในขณะที่บางคนความดันตาสูงแต่ประสาทตายังแข็งแรงดี ดังนั้น การตรวจขั้วประสาทตาควบคู่ไปกับการตรวจลานสายตา จึงเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการบอกว่าโรคต้อหินกำลังคุกคามเราอยู่หรือเปล่า และลุกลามไปมากแค่ไหนแล้ว

ขั้นตอนการตรวจลานสายตาที่หลายคนกังวล เจ็บไหม นานแค่ไหน?

เวลาหมอบอกว่าต้องไปตรวจลานสายตา คนไข้หลายคนจะเริ่มกังวลว่าจะต้องเจ็บตาหรือเปล่า บอกได้เลยว่าการตรวจนี้สบายมาก ไม่มีการสัมผัสโดนลูกตาเลยแม้แต่น้อย

• คนไข้จะนั่งหน้าเครื่องตรวจที่มีลักษณะเหมือนโดมกลมๆ
• แพทย์จะให้มองจุดตรึงสายตาตรงกลางนิ่งๆ ห้ามกรอกตาไปมา
• เครื่องจะปล่อยแสงไฟกะพริบเล็กๆ ออกมาตามจุดต่างๆ รอบโดม
• หน้าที่ของเราคือการกดปุ่มที่มือถือ ทุกครั้งที่เห็นแสงไฟแว้บขึ้นมา
• ใช้เวลาตรวจข้างละประมาณ 5 ถึง 10 นาทีเท่านั้น

เตรียมตัวอย่างไรก่อนเข้าห้องตรวจลานสายตา

การเตรียมตัวไม่มีอะไรยุ่งยากเลยครับ แค่นอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอในคืนก่อนวันตรวจ ใส่แว่นสายตาที่ใช้ประจำมาด้วย (ถ้ามี) เผื่อเจ้าหน้าที่ต้องใช้ประกอบการตรวจ และที่สำคัญคือพยายามผ่อนคลาย ไม่ต้องเครียด เพราะความตึงเครียดหรือการกะพริบตาถี่ๆ อาจทำให้ผลคลาดเคลื่อนได้ ถือว่าเป็นการไปนั่งเล่นเกมกดไฟง่ายๆ สักครู่หนึ่งก็พอ

อ่านผลตรวจอย่างไร หมอเขาดูอะไรกัน?

เมื่อตรวจเสร็จ เครื่องจะพิมพ์รายงานออกมาเป็นแผนภาพกระดาษที่มีตัวเลขและเฉดสีต่างๆ พื้นที่ไหนที่มองเห็นได้ดีจะมีกราฟปกติ แต่ถ้าจุดไหนที่เริ่มมองไม่เห็น แผนภาพจะแสดงจุดมืดหรือจุดบอดขึ้นมา หมอจะนำผลตรวจนี้มาเปรียบเทียบกับฐานข้อมูลมาตรฐานตามช่วงอายุ เพื่อดูว่าลานสายตาของเราเริ่มแคบลงผิดปกติหรือยัง และใช้เป็นเกณฑ์ในการปรับยาหยอดตาหรือวางแผนการรักษาในระยะยาวต่อไป

ตรวจลานสายตาบ่อยแค่ไหนถึงจะพอดี

สำหรับคนไข้ที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นต้อหินแล้ว หรืออยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูง หมอมักจะนัดมาตรวจลานสายตาเป็นระยะๆ โดยทั่วไปมักจะอยู่ที่ประมาณปีละ 1 ถึง 2 ครั้ง เพื่อดูว่าโรคมีความรุนแรงขึ้นหรือไม่ เพราะถ้าผลตรวจพบว่าลานสายตาแคบลงเร็ว แปลว่าการรักษาปัจจุบันอาจยังควบคุมโรคได้ไม่ดีพอ ต้องมีการปรับเปลี่ยนแนวทางกันใหม่