ปวดท้องแบบไหนที่อันตราย? เตือนภัยเรื่องการเกิดแผลทะลุในทางเดินอาหาร

ช่วงนี้มีคนไข้หลายคนเดินเข้ามาหาที่ห้องตรวจด้วยอาการปวดท้องจี๊ดๆ บางคนคิดว่าเป็นโรคกระเพาะธรรมดา กินยาเคลือบกระเพาะแล้วก็น่าจะหาย แต่พอมาตรวจจริงๆ กลับพบเรื่องใหญ่กว่านั้นคือ การเกิดแผลทะลุในทางเดินอาหาร ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินทางศัลยกรรมที่ปล่อยไว้ไม่ได้เด็ดขาด วันนี้หมอเลยอยากมาเล่าให้ฟังกันแบบเข้าใจง่ายๆ ว่าภาวะนี้คืออะไร เกิดขึ้นได้อย่างไร และเราจะสังเกตตัวเองอย่างไรก่อนที่จะสายเกินไป

จากแผลในกระเพาะเล็กๆ ทำไมถึงลามจนทะลุได้?

เวลาที่เราพูดถึงแผลในกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็กส่วนต้น หลายคนอาจจะคิดว่าเป็นเรื่องไกลตัว แค่แสบๆ ร้อนๆ เวลาหิวหรืออิ่ม แต่ความจริงแล้ว ผนังทางเดินอาหารของเรามีความบางและบอบบางมากครับ เมื่อไหร่ก็ตามที่มีกรดเกิน มีการติดเชื้อแบคทีเรียตัวร้าย หรือเราชอบกินยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเซด (NSAIDs) ติดต่อกันนานๆ เจ้าเยื่อบุที่คอยปกป้องผนังทางเดินอาหารก็จะถูกทำลายลงเรื่อยๆ จนเกิดเป็นแผลลึก

พอมันลึกมากๆ เข้า ผนังทางเดินอาหารตรงนั้นก็จะบางลงจนทนไม่ไหว และทะลุออกไปในที่สุด ส่งผลให้น้ำย่อย อาหาร และเชื้อโรคต่างๆ ไหลทะลักเข้าไปในช่องท้อง ซึ่งปกติแล้วควรจะสะอาด ปราศจากสิ่งแปลกปลอมเหล่านี้ครับ

สัญญาณเตือนภัย: อาการแบบไหนที่ฟ้องว่าทางเดินอาหารทะลุแล้ว?

จุดสังเกตที่สำคัญที่สุดและเป็นสัญญาณเตือนภัยอันดับหนึ่งคือ อาการปวดท้องรุนแรงแบบเฉียบพลัน ชนิดที่เรียกว่าจู่ๆ ก็ปวดขึ้นมาทันทีทันใด เหมือนมีใครเอาไฟมาจี้หรือเอามีดมาแทง ท้องจะแข็งเกร็งจนคนไข้ไม่กล้าขยับตัวเลยทีเดียว เพราะทุกครั้งที่ขยับหรือหายใจแรงๆ ช่องท้องที่มีการอักเสบจะถูกกระตุ้นทำให้เจ็บปวดมากขึ้น

นอกจากอาการปวดท้องขั้นสุดแล้ว หลายคนอาจจะมีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย:

• คลื่นไส้และอาเจียนอย่างหนัก
• มีไข้หนำซ้ำ หรือรู้สึกหนาวสั่น
• เวียนหัว หน้ามืด ความดันโลหิตตกเนื่องจากร่างกายเริ่มเข้าสู่ภาวะช็อก

ใครบ้างที่เสี่ยงต่อภาวะนี้มากเป็นพิเศษ?

จากประสบการณ์ที่ตรวจคนไข้มา กลุ่มคนที่ต้องระวังเรื่องการเกิดแผลทะลุในทางเดินอาหารเป็นพิเศษ ได้แก่:

• คนที่ชอบซื้อยาแก้ปวดข้อ ปวดกล้ามเนื้อ หรือยาลดไข้กลุ่มเอ็นเซดมากินเองบ่อยๆ โดยไม่มีความจำเป็น
• ผู้ที่มีประวัติเป็นโรคแผลในกระเพาะอาหารเรื้อรัง แต่ไม่ยอมรักษาหรือกินยาไม่ต่อเนื่อง
• คนที่สูบบุหรี่จัดและดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ เพราะสารเหล่านี้ไปรบกวนการสร้างเมือกป้องกันผนังกระเพาะ
• ผู้สูงอายุที่มักมีโรคประจำตัวและใช้ยาหลายชนิดร่วมกัน ทำให้เยื่อบุทางเดินอาหารอ่อนแอลง

เมื่อไหร่ที่ต้องรีบพาตัวส่งโรงพยาบาลด่วนที่สุด?

ถ้าคนใกล้ตัวหรือตัวท่านเองมีอาการปวดท้องรุนแรงเฉียบพลัน ท้องแข็ง กดเจ็บหน้าท้องส่วนบน ห้ามรอดูอาการที่บ้านเด็ดขาดครับ อย่ามัวแต่นอนพักหรือกินยาขับลม เพราะนี่คือภาวะวิกฤตที่ต้องได้รับการผ่าตัดอย่างเร่งด่วนภายในไม่กี่ชั่วโมง เพื่อปิดรูรัล ล้างทำความสะอาดช่องท้อง และป้องกันไม่ให้เกิดภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดซึ่งอันตรายถึงชีวิต

วิธีดูแลตัวเองไม่ให้เดินทางไปถึงจุดที่ทางเดินอาหารทะลุ

การป้องกันที่ดีที่สุดคือการดูแลกระเพาะอาหารของเราตั้งแต่วันนี้ครับ หลีกเลี่ยงการอดอาหารเป็นเวลานาน ลดอาหารรสจัดจัดจ้านเกินไป งดบุหรี่และแอลกอฮอล์ และที่สำคัญที่สุดคือหยุดพฤติกรรมการซื้อยาแก้ปวดกินเองตามอำเภอใจ หากมีอาการปวดท้องเรื้อรัง นานเกินสองสัปดาห์ ควรมาพบแพทย์เพื่อส่องกล้องตรวจหาต้นตอและรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนที่แผลเล็กๆ จะลุกลามจนกลายเป็นแผลทะลุที่ต้องผ่าตัดใหญ่ครับ