อันตรายจากการใช้สมุนไพรและยาชุดที่มีพิษต่อตับ

หลายครั้งที่หมอตรวจคนไข้แล้วพบว่ามีค่าตับผิดปกติโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือบางรายมีอาการตัวเหลืองตาเหลืองเฉียบพลัน พอถามประวัติการใช้ยา สิ่งที่มักได้คำตอบบ่อยๆ คือการซื้อยาชุดมากินเอง หรือการต้มสมุนไพรดื่มเพราะคิดว่าเป็นของจากธรรมชาติแล้วจะปลอดภัย ซึ่งความเชื่อนี้อาจเป็นจุดเริ่มต้นของอันตรายร้ายแรงที่คนไข้คาดไม่ถึง

ตับทำงานหนักแค่ไหนเมื่อเจอสารแปลกปลอม

ตับเปรียบเสมือนโรงงานกำจัดของเสียและสารพิษในร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นอาหาร ยา หรือสารเคมีต่างๆ ที่เรากินเข้าไป เมื่อเข้าสู่กระแสเลือด ตับจะเป็นด่านแรกที่ต้องทำหน้าที่เปลี่ยนสภาพสารเหล่านั้นเพื่อให้ร่างกายขับออกได้ แต่ถ้าสารนั้นมีความเข้มข้นสูงเกินไปหรือเป็นสารที่ตับย่อยสลายได้ยาก ตับจะเกิดการอักเสบจนเซลล์ตายลงทีละน้อย นานวันเข้าก็นำไปสู่ภาวะตับแข็งหรือตับวายได้ในที่สุด

กับดักความปลอดภัยของสมุนไพรไทยและต่างประเทศ

คนจำนวนไม่น้อยมองว่าสมุนไพรคือธรรมชาติจึงไม่มีผลข้างเคียง แต่ในมุมมองทางการแพทย์ สมุนไพรก็คือยาชนิดหนึ่งที่มีสารออกฤทธิ์ทางเคมีเข้มข้น ปัญหาที่พบบ่อยคือกระบวนการผลิตที่ไม่ได้มาตรฐาน มีการปนเปื้อนของโลหะหนัก หรือการใช้สมุนไพรผิดประเภทในปริมาณที่เข้มข้นเกินไปจนตับทำงานหนักเพื่อกำจัดสารพิษเหล่านั้นไม่ไหว จนเกิดภาวะตับอักเสบจากสมุนไพรตามมา

ยาชุดอันตรายกว่าที่คิดเพราะอะไร

ยาชุดที่วางขายตามร้านชำหรือตามตลาดนัดมักประกอบด้วยยาหลายชนิดรวมกัน บางครั้งเป็นยาแก้ปวดกลุ่มที่ทำลายตับผสมกับยาแก้อักเสบหรือสเตียรอยด์ การกินยาเหล่านี้ต่อเนื่องโดยไม่มีแพทย์ควบคุม ทำให้ร่างกายได้รับยาเกินขนาดโดยไม่รู้ตัว หลายรายไม่ได้อ่านฉลากหรือทราบส่วนประกอบที่แท้จริง ทำให้สะสมจนเกิดภาวะตับทำงานล้มเหลวแบบเฉียบพลัน ซึ่งเป็นภาวะวิกฤตที่ต้องรีบรักษาตัวในโรงพยาบาลทันที

สัญญาณเตือนที่บอกว่าตับกำลังรับไม่ไหว

ร่างกายมักส่งสัญญาณเตือนก่อนที่ตับจะหยุดทำงานอย่างสมบูรณ์ หากคนไข้สังเกตเห็นอาการเหล่านี้หลังจากใช้ยาหรือสมุนไพรติดต่อกัน ให้รีบหยุดใช้และมาพบแพทย์เพื่อตรวจเลือดทันที

• อาการอ่อนเพลียเรื้อรังโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• มีอาการเบื่ออาหาร คลื่นไส้ หรือท้องอืดบ่อยครั้ง
• ปัสสาวะมีสีเข้มผิดปกติเหมือนสีน้ำชา
• ตาขาวเริ่มเปลี่ยนเป็นสีเหลือง หรือผิวหนังเหลืองขึ้น
• มีอาการจุกเสียดบริเวณชายโครงขวา

ทำอย่างไรให้การใช้ยาปลอดภัยและไม่ทำร้ายตับ

หลักการง่ายๆ คือเลิกซื้อยาชุดหรือยาหม้อที่ไม่มีแหล่งที่มาชัดเจนมารับประทานเอง หากมีความจำเป็นต้องใช้สมุนไพรควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคประจำตัวเป็นโรคตับหรือโรคไตอยู่แล้ว และที่สำคัญที่สุดคือต้องไม่กินยาพร่ำเพรื่อ การใช้ยาต้องเป็นไปตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์เพื่อให้มั่นใจว่าปริมาณที่ได้รับปลอดภัยต่อตับและอวัยวะภายในอย่างแท้จริง