เตือนภัยใกล้ตัว: อันตรายจากการใช้สมุนไพรและยาชุดที่มีพิษต่อตับ

ทำไมตับถึงรับภาระหนักจากการกินยาและสมุนไพรแบบไม่รู้ตัว

หลายคนชอบมาปรึกษาหมอว่าทำไมค่าตับถึงสูงผิดปกติ ทั้งที่ไม่ได้ดื่มแอลกอฮอล์หรือมีโรคประจำตัวอะไร คำตอบที่พบได้บ่อยมักมาจากการที่ร่างกายได้รับสารเคมีหรือตัวยาในปริมาณที่มากเกินไป โดยเฉพาะการหาซื้อยาชุดหรือสมุนไพรที่ไม่ผ่านการรับรองมาทานเองโดยหวังผลระยะยาว ซึ่งตับคือด่านหน้าของร่างกายที่ต้องทำหน้าที่กรองสารพิษเหล่านี้ หากได้รับมากเกินไปก็จะเกิดการอักเสบจนนำไปสู่ภาวะตับวายได้

ยาชุดอันตรายกว่าที่คิด เพราะเราไม่รู้ว่ามีอะไรผสมอยู่บ้าง

ยาชุดที่วางขายตามร้านชำหรือตามตลาดนัด มักเป็นยาที่จัดรวมกันมาเพื่อให้กินง่ายและเห็นผลไว เช่น ยาแก้ปวดข้อ ยาแก้ปวดเมื่อย หรือยาชุดแก้อักเสบ ซึ่งส่วนประกอบภายในมักมีสเตียรอยด์หรือยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเซด (NSAIDs) ผสมอยู่แบบเข้มข้น การกินยาเหล่านี้ต่อเนื่องเพียงไม่กี่สัปดาห์ก็สามารถทำลายเนื้อตับให้เสียหายได้โดยที่เราไม่รู้ตัว กว่าจะเริ่มมีอาการตัวเหลืองตาเหลือง ตับก็อาจจะถูกทำลายไปมากแล้ว

สมุนไพรธรรมชาติใช่ว่าจะปลอดภัยเสมอไป

ความเชื่อที่ว่าสมุนไพรคือธรรมชาติจึงไม่มีสารพิษเป็นความคิดที่อันตรายมาก หมออยากให้เข้าใจว่าสมุนไพรหลายชนิดมีสารประกอบที่ส่งผลโดยตรงต่อตับ โดยเฉพาะการกินในรูปแบบผงชงดื่มหรือยาหม้อต้มที่ไม่ได้มาตรฐาน เพราะการที่ร่างกายรับสารเข้มข้นจากพืชเข้าไปตับต้องทำงานหนักในการกำจัด หากกินติดต่อกันนานๆ หรือกินร่วมกับยาแผนปัจจุบัน ยิ่งเป็นการซ้ำเติมตับให้พังเร็วขึ้น

สัญญาณเตือนที่ร่างกายกำลังบอกว่าตับเริ่มไม่ไหวแล้ว

อาการตับอักเสบจากยาหรือสมุนไพรมักไม่แสดงอาการในช่วงแรก แต่จะมีสัญญาณเตือนบางอย่างที่เราสังเกตได้เอง ดังนี้

• อ่อนเพลียผิดปกติ รู้สึกเหนื่อยง่ายแม้ไม่ได้ทำกิจกรรมหนัก
• คลื่นไส้ เบื่ออาหาร หรือมีอาการจุกเสียดแน่นท้องบริเวณใต้ชายโครงขวา
• ปัสสาวะมีสีเข้มคล้ายน้ำชา
• อุจจาระเริ่มมีสีซีดลง
• ตัวเหลือง ตาเหลือง ซึ่งเป็นสัญญาณเตือนระยะท้ายที่ต้องรีบมาพบหมอทันที

วิธีดูแลสุขภาพตับให้ปลอดภัยในยุคที่เข้าถึงยาง่าย

สิ่งสำคัญที่สุดคือการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการใช้ยา ดังนี้

• หยุดซื้อยาชุดหรือยาที่ไม่มีฉลากชัดเจนมารับประทานเองเด็ดขาด
• ทุกครั้งที่ซื้อสมุนไพรหรืออาหารเสริม ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งว่ามีผลต่อตับหรือไม่
• อ่านฉลากยาและปริมาณที่แนะนำอย่างเคร่งครัด อย่าเพิ่มโดสยาเองเพราะคิดว่าจะหายไวขึ้น
• ตรวจเช็คสุขภาพประจำปี โดยเฉพาะการตรวจค่าเอนไซม์ตับ เพื่อดูการทำงานของตับในระยะเริ่มต้น

การดูแลตับไม่ได้ยากอย่างที่คิด เพียงแค่เลิกนำสารแปลกปลอมเข้าสู่ร่างกายโดยไม่จำเป็น ตับที่มีสุขภาพดีจะช่วยกำจัดของเสียให้เราไปได้อีกนาน