อันตรายจากการใช้สมุนไพรและยาชุด: ภัยเงียบที่ทำลายตับโดยไม่รู้ตัว

ตับคืออวัยวะที่บ่นไม่ได้แต่พังได้ง่ายหากดูแลไม่ดี

หลายครั้งที่หมอตรวจเจอค่าตับผิดปกติจากผลเลือดของผู้ป่วย สิ่งแรกที่มักจะพบคือการที่ผู้ป่วยพยายามรักษาอาการปวดเมื่อยหรือโรคเรื้อรังด้วยตัวเอง โดยการซื้อยาสมุนไพรที่บอกต่อกันมา หรือซื้อยาชุดจากร้านชำที่จัดรวมมาเป็นถุง ซึ่งยาเหล่านี้นี่แหละครับที่เป็นตัวการสำคัญในการทำให้ตับทำงานหนักเกินไปจนเกิดภาวะอักเสบเฉียบพลันหรือเรื้อรังตามมา

ทำไมยาชุดและสมุนไพรถึงกลายเป็นยาพิษต่อตับ

ตับเปรียบเสมือนโรงงานกำจัดสารพิษของร่างกาย เมื่อเรานำสารเคมีหรือสารสกัดสมุนไพรที่ไม่ผ่านการรับรองเข้าสู่ร่างกาย ตับต้องทำหน้าที่กรองสารเหล่านั้น หากในยาชุดนั้นมีการปนเปื้อนของยาสเตียรอยด์ หรือสมุนไพรบางชนิดที่มีฤทธิ์กัดกร่อนและทำลายเซลล์ตับ ตับจะเกิดอาการบวมและอักเสบ ตัวเลขค่าเอนไซม์ตับจะพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้คนไข้เริ่มมีอาการอ่อนเพลีย ตาเหลือง ตัวเหลือง หรือปัสสาวะมีสีเข้ม

สัญญาณเตือนที่บอกว่าตับของคุณกำลังประท้วง

อาการตับอักเสบจากสารเคมีหรือสมุนไพรไม่ได้เกิดขึ้นทันทีเสมอไป บางรายอาจค่อยเป็นค่อยไปจนคนไข้ไม่ทันสังเกตเห็น แต่หากมีอาการดังต่อไปนี้หลังจากทานยาชุดหรือสมุนไพร ให้สงสัยไว้ก่อนเลยว่าตับอาจกำลังมีปัญหา

• มีอาการอ่อนเพลียผิดปกติโดยไม่มีสาเหตุชัดเจน
• ปวดท้องบริเวณใต้ชายโครงขวา ซึ่งเป็นตำแหน่งของตับ
• คลื่นไส้ เบื่ออาหาร หรือรู้สึกพะอืดพะอมตลอดเวลา
• สังเกตเห็นตาขาวเปลี่ยนเป็นสีเหลือง หรือผิวหนังเริ่มมีสีเหลือง
• ปัสสาวะมีสีเข้มจัดคล้ายสีน้ำชา

อันตรายแฝงในยาชุดและสมุนไพรที่ไม่มีฉลากบอกส่วนประกอบ

ปัญหาใหญ่ของการซื้อยาชุดคือเราไม่ทราบเลยว่าในห่อบรรจุสารอะไรบ้าง ส่วนใหญ่มักมีส่วนประกอบของยาแก้ปวดที่ผสมกันหลายชนิด หรือยาสเตียรอยด์ที่ทำให้รู้สึกหายปวดเร็วแบบผิดปกติ การรับประทานยาเหล่านี้ต่อเนื่องในระยะยาวจะทำให้เนื้อตับถูกทำลายจนกลายเป็นพังผืด หรือรุนแรงถึงขั้นตับวายได้ หากเป็นสมุนไพรที่สกัดไม่ถูกวิธี หรือสมุนไพรบางประเภทที่ไม่เหมาะกับสภาพร่างกายของแต่ละคน ก็อาจส่งผลเสียร้ายแรงไม่แพ้กัน

วิธีป้องกันตัวเองให้ห่างไกลจากภาวะตับพัง

ทางเลือกที่ดีที่สุดในการดูแลสุขภาพคือการใช้ยาเท่าที่จำเป็นและอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกรที่ไว้ใจได้

• หลีกเลี่ยงการซื้อยาชุดที่ไม่มีฉลากระบุส่วนประกอบหรือทะเบียนยาอย่างชัดเจน
• ปรึกษาหมอทุกครั้งก่อนเริ่มทานสมุนไพรเสริม โดยเฉพาะหากต้องทานร่วมกับยาประจำตัว
• อย่าเชื่อคำโฆษณาที่ว่าสมุนไพรจากธรรมชาติปลอดภัยร้อยเปอร์เซ็นต์ เพราะธรรมชาติก็มีสารพิษที่ตับต้องจัดการเช่นกัน
• ตรวจสุขภาพประจำปีเพื่อดูค่าการทำงานของตับอยู่เสมอ หากมีการทานอาหารเสริมหรือยาต่อเนื่อง

การมีสุขภาพที่ดีเริ่มต้นจากการไม่เอาสารพิษเข้าร่างกาย การป้องกันตับไม่ให้ทำงานหนักเกินไปย่อมคุ้มค่ากว่าการต้องมารักษาภาวะตับอักเสบที่อาจกลายเป็นปัญหาเรื้อรังในอนาคตครับ