การฉีดวัคซีนอย่างปลอดภัยในผู้ป่วยโรคเลือดแข็งตัวยาก: คู่มือเข้าใจง่ายจากมุมมองหมอ

คำถามที่พบบ่อยจากคนไข้โรคเลือดแข็งตัวยากเกี่ยวกับการฉีดวัคซีน

หลายครั้งที่หมอตรวจคนไข้ที่มีภาวะเลือดแข็งตัวยาก หรือที่มักเรียกกันว่าโรคฮีโมฟีเลีย คำถามยอดฮิตที่ได้รับคือ ฉีดวัคซีนได้ไหม จะอันตรายหรือเปล่า เลือดจะไหลไม่หยุดไหม หมอเข้าใจดีว่าความกังวลนี้มีที่มา เพราะการฉีดวัคซีนเป็นการแทงเข็มเข้าไปในกล้ามเนื้อโดยตรง ซึ่งอาจส่งผลต่อคนที่มีปัญหาการแข็งตัวของเลือดได้ แต่ข่าวดีคือ ผู้ป่วยกลุ่มนี้ฉีดวัคซีนได้แน่นอน หากมีการเตรียมตัวและทำอย่างถูกวิธี

เทคนิคการเตรียมตัวก่อนไปฉีดวัคซีน

สิ่งสำคัญที่สุดคือการแจ้งประวัติสุขภาพให้บุคลากรทางการแพทย์ทราบทุกครั้งก่อนรับบริการ เพื่อให้ทีมแพทย์และพยาบาลเตรียมอุปกรณ์และเทคนิคที่เหมาะสม ดังนี้

• แจ้งเรื่องโรคประจำตัวและระดับความรุนแรงของโรคให้ชัดเจน
• หากคุณได้รับยาปัจจัยการแข็งตัวของเลือดทดแทน (Clotting factor concentrate) ให้ปรึกษาแพทย์เจ้าของไข้เพื่อประเมินว่าควรฉีดสารทดแทนก่อนไปฉีดวัคซีนหรือไม่
• ตรวจสอบว่าขณะนี้มีการใช้ยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาละลายลิ่มเลือดร่วมด้วยหรือไม่ เพราะอาจต้องมีการปรับขนาดยาตามคำแนะนำของแพทย์เฉพาะทาง

ขั้นตอนการฉีดวัคซีนที่ปลอดภัยและลดความเสี่ยงเลือดออก

เมื่อถึงเวลาฉีดวัคซีน วิธีการที่พยาบาลเลือกใช้จะช่วยลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนได้อย่างมาก

ใช้เข็มขนาดเล็กที่สุดเท่าที่จะทำได้

การใช้เข็มที่มีขนาดเล็ก (เบอร์สูง) จะช่วยลดบาดแผลที่กล้ามเนื้อ ทำให้โอกาสที่เลือดจะออกน้อยลงอย่างมาก

การกดบริเวณที่ฉีดอย่างถูกวิธี

หลังจากถอนเข็มออกแล้ว หัวใจสำคัญคือการกดจุดฉีดนานกว่าคนปกติ โดยแนะนำให้กดแน่นๆ บริเวณจุดที่ฉีดต่อเนื่องประมาณ 5 ถึง 10 นาทีโดยไม่คลายมือ เพื่อให้เลือดหยุดสนิทและป้องกันการเกิดก้อนเลือดใต้ผิวหนัง

ช่วง 24-48 ชั่วโมงแรกหลังฉีดวัคซีน: สังเกตอาการอย่างไร

แม้จะฉีดด้วยเทคนิคที่ดีแล้ว ช่วงวันแรกๆ หลังฉีดอาจมีอาการปวดหรือตึงได้บ้างเป็นเรื่องปกติ แต่สิ่งที่คนไข้ต้องหมั่นสังเกตคือ

• รอยช้ำหรือก้อนเลือด: หากมีรอยช้ำขนาดใหญ่ผิดปกติหรือมีก้อนนูนขึ้นมาที่จุดฉีด
• อาการปวดกล้ามเนื้อ: ปวดรุนแรงจนขยับแขนหรือขาบริเวณที่ฉีดไม่ได้
• อาการร่วมอื่นๆ: ไข้สูงต่อเนื่อง หรือมีอาการแพ้รุนแรง เช่น หายใจลำบาก หรือผื่นคันทั่วตัว

อาการแบบไหนหลังฉีดวัคซีน ที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที

หากสังเกตพบว่าบริเวณที่ฉีดวัคซีนมีอาการบวมโตขึ้นเรื่อยๆ หรือมีเลือดซึมออกมาไม่หยุดแม้จะกดนานเกิน 15 นาทีแล้ว หรือมีอาการแสดงของภาวะเลือดออกในที่ลึก เช่น ปวดข้อรุนแรง หรือมีอาการทางระบบประสาท ให้รีบกลับมาพบแพทย์ที่โรงพยาบาลทันที ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้เพราะอาจเป็นสัญญาณของภาวะแทรกซ้อนที่ต้องได้รับการรักษาเฉพาะทางอย่างเร่งด่วน