ลูกท้องเสียและมีไข้สูง แม่ต้องรับมือและให้เกลือแร่ชดเชยน้ำอย่างไรให้ปลอดภัย

ช่วงเวลาที่ลูกน้อยมีอาการท้องเสียร่วมกับไข้สูง มักเป็นช่วงเวลาที่ทำให้คนเป็นพ่อแม่รู้สึกกังวลใจและเหนื่อยล้าไม่น้อย ยิ่งเห็นลูกซึมลง ไม่อยากกินอะไร ยิ่งทำให้ใจคอไม่ดี สิ่งสำคัญที่สุดที่เราต้องระวังไม่ใช่แค่เรื่องเชื้อโรคในลำไส้ แต่คือภาวะขาดน้ำที่อาจเกิดขึ้นได้อย่างรวดเร็วในเด็กเล็ก

ทำไมเด็กท้องเสียถึงเสี่ยงขาดน้ำและช็อกได้ง่าย

ร่างกายของเด็กเล็กมีสัดส่วนของน้ำสูงกว่าผู้ใหญ่ เมื่อเกิดอาการท้องเสียและอาเจียนร่วมกับมีไข้ ร่างกายจะสูญเสียทั้งน้ำและเกลือแร่ปริมาณมากออกไปอย่างรวดเร็ว ยิ่งมีไข้สูง ร่างกายยิ่งระเหยน้ำออกทางผิวหนังและหายใจเร็วขึ้น ทำให้สูญเสียน้ำเพิ่มขึ้นไปอีก หากปล่อยให้ร่างกายขาดน้ำโดยไม่ได้รับการชดเชยที่เหมาะสม ความดันโลหิตจะลดลง ไตวาย และเกิดอันตรายถึงชีวิตได้

วิธีเลือกและผสมเกลือแร่ ORS ให้ถูกต้องสำหรับเจ้าตัวเล็ก

หลายคนเข้าใจผิดคิดว่าน้ำเกลือแร่สำหรับนักกีฬาหรือน้ำหวานผสมเกลือแร่ทั่วไปจะใช้แทนกันได้ ซึ่งเป็นความเข้าใจที่อันตรายมาก สำหรับเด็กท้องเสีย เราต้องใช้ผงเกลือแร่สำหรับละลายน้ำดื่มหรือที่เรียกว่า ORS เท่านั้น โดยมีหลักการผสมและการให้ดังนี้

• อ่านฉลากวิธีผสมอย่างเคร่งครัด: ผงเกลือแร่แต่ละยี่ห้อกำหนดปริมาณน้ำที่ไม่เท่ากัน ส่วนใหญ่ต้องผสมกับน้ำสะอาดตามปริมาณที่กำหนดเป๊ะๆ ห้ามกะประมาณเองเพราะความเข้มข้นที่ผิดเพี้ยนจะทำให้ท้องเสียหนักกว่าเดิม
• ใช้น้ำต้มสุกที่เย็นแล้ว: ห้ามชงกับน้ำอุ่นจัดหรือน้ำร้อนเพราะจะทำให้ตัวยาเสื่อมสภาพ และห้ามผสมกับนมหรือน้ำผลไม้เด็ดขาด
• จิบทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง: อย่าให้ลูกดื่มทีเดียวหมดขวดเพราะจะกระตุ้นให้อาเจียนออกมา ให้ใช้ช้อนชาป้อนหรือให้จิบทีละ 1-2 ช้อนทุกๆ 5 ถึง 10 นาที

วิธีคำนวณปริมาณน้ำเกลือแร่ที่ลูกควรได้รับเบื้องต้น

ในช่วง 4 ชั่วโมงแรกของการเกิดอาการท้องเสียและมีไข้ แนวทางการชดเชยน้ำคือการให้จิบน้ำเกลือแร่ ORS ทดแทนปริมาณที่สูญเสียไป หากลูกถ่ายเหลว 1 ครั้ง หรืออาเจียน 1 ครั้ง ควรให้เกลือแร่ชดเชยประมาณ 50 ถึง 100 ซีซี สำหรับเด็กน้ำหนักน้อย หรือประมาณ 100 ถึง 200 ซีซี สำหรับเด็กโต หลังจากนั้นให้สังเกตว่าถ้าลูกยังถ่ายหรืออ้วกอยู่ ก็ให้จิบเพิ่มตามปริมาณที่เสียไปเรื่อยๆ

อาหารและนมที่ควรให้กินควบคู่กันไปในระหว่างพักฟื้น

ความเชื่อที่ว่าท้องเสียแล้วต้องอดอาหารเป็นความเชื่อที่ล้าสมัยและส่งผลเสียต่อการฟื้นตัวของลำไส้ ร่างกายยังต้องการพลังงานมาต่อสู้กับไข้ แนวทางที่ถูกต้องคือ

• เด็กที่กินนมแม่: ให้ดูดนมแม่ต่อได้เลยตามต้องการ เพราะนมแม่ย่อยง่ายและมีภูมิคุ้มกันช่วย
• เด็กที่กินนมผง: หากลูกมีอาการท้องเสียรุนแรง แพทย์อาจแนะนำให้เปลี่ยนมาชิมนมสูตรปราศจากน้ำตาลแลคโตสชั่วคราว จนกว่าลำไส้จะหายดี
• เด็กที่กินอาหารเสริมแล้ว: ให้กินอาหารอ่อนย่อยง่าย เช่น ข้าวต้มปลา โจ๊กหมูสับสุกสะอาด ต้มจืดเต้าหู้ โดยแบ่งมื้อให้เล็กลงแต่กินบ่อยขึ้น

อาการแบบไหนที่แปลว่าอันตราย ต้องรีบพาไปโรงพยาบาลทันที

การดูแลที่บ้านทำได้หากเด็กยังสดชื่นดี แต่ถ้าสังเกตพบสัญญาณเตือนเหล่านี้แปลว่าภาวะขาดน้ำรุนแรง หรือการติดเชื้อลุกลาม ควรรีบพาไปพบแพทย์โดยด่วน

• ซึมมาก ปลุกตื่นยาก: ไม่ค่อยตอบสนองต่อสิ่งรอบตัว หรือร้องกวนงอแงผิดปกติ
• ปัสสาวะหายไป: ไม่ยอมฉี่เลยนานเกิน 6 ชั่วโมง หรือผ้าอ้อมแห้งสนิท แปลว่าไตเริ่มขาดน้ำ
• ร้องไห้ไม่มีน้ำตา ปากแห้งสนิท: กระหม่อมหน้าบุ๋มลงไปลึกกว่าปกติในเด็กทารก
• ไข้สูงไม่ยอมลด อาเจียนพุ่งทุกครั้งที่กิน: แม้แต่น้ำเกลือแร่จิบแค่ช้อนเดียวก็อาเจียนออกหมด
• อุจจาระมีมูกเลือดปน: ร่วมกับมีอาการปวดท้องรุนแรง

การประคับประคองเด็กท้องเสียร่วมกับมีไข้ต้องอาศัยความใจเย็น ความเข้าใจ และการสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด การจิบน้ำเกลือแร่ ORS อย่างถูกวิธีคือหัวใจสำคัญที่จะช่วยให้ลูกผ่านวิกฤตนี้ไปได้อย่างปลอดภัย หากไม่มั่นใจในอาการของลูก การปรึกษากุมารแพทย์ย่อมเป็นทางเลือกที่อุ่นใจที่สุด